YA KUŞLAR

RÜZGÂR GÜLLERİNE

ÇARPARSA

Salim KADIBEŞEGİL

YA KUSLAR

RÜZGÂR GÜLLERINE

ÇARPARSA

Salim KADIBEŞEGİL

iii

ÖNSÖZ

Ağustos 2015

Alaçatı

2011 yılının son aylarına doğru son kitabım Oyun Bitti

üzerine çalışıyordum. 35. Versiyon olmuştu ki kod adı “Ya kuş-

lar rüzgâr güllerine çarparsa” idi… Yenilenebilir enerjinin ana

kaynaklarından biri olan rüzgârları enerjiye dönüştüren o deva-

sa kollar artık her taraftaydı. Her bir rüzgâr gülü nedense içime

mutluluk tohumları saçıyordu. Yüzümde tarif edilmez bir gü-

lümseme ile selamlıyordum her birini. Hele Alaçatı’da yaşadı-

ğımdan gözlerim rüzgâr güllerinin gün ve geceler boyu sarmaş

dolaş danslarına dalıp gidiyordu.

İşte o günlerden birinde EKO IQ dergisinde bir haber oku-

dum. Aklıma geldiği halde bir şekli ile akıl altına süpürdüğüm

konuyla ilgili bir haber vardı. Bir grup mühendis göçmen kuş-

ların rüzgâr güllerine çarpıp yaşama veda etmemeleri için bir

çalışma başlatmışlardı. Bir çeşit sensor rüzgâr güllerine monte

edilecek ve kuş sürüleri doğal olarak bundan etkilenerek yön de-

ğiştirecekler ve böylece çarpıp ölmeyecekler.

Bu küçücük haber benim için önemliydi; çünkü dünyanın

bir enerji sorunu vardı… İklim değişikliğinin baş sorumlusu

fosil kaynaklı yakıtların hızla yerini “bir şeylerin” alması gere-

kiyordu. Bunlar da ancak yenilenebilir ve çevre dostu enerji kay-

nakları olabilirdi. Rüzgâr seçeneklerin başında idi ve rüştünü

ispat etmişti.

iv

Örneğin Danimarka, 2015’li yıllara geldiğimizde ihtiyaç

duyduğu tüm enerji gereksinimini rüzgârdan sağlar olmuştu.

Bu enerjiyi üreten rüzgâr santralları ise göçmen kuşlar için birer

ölüm tuzağı idi. Bir grup mühendis bunu kendilerine dert edin-

mişler ve ilave bir teknoloji ile kuşlarla rüzgâr güllerinin arkadaş

olmalarını sağlamışlardı.

İşte Oyun Bitti kitabımın kod adı olan “Ya kuşlar rüzgâr

güllerine çarparsa” adı bu duyarlılıktan geliyordu. Oyun Bitti

kitabının içi de insanlık, çevre ve sürdürülebilirlik adına yanlış

giden “bir şeyleri” kendine dert edinenler için yazılmıştı!

Aradan çok değil 3 yıl geçti. Ve yine bir EKO IQ dergisi

önümde. İçinde ise daha da enteresan bir haber. Artık rüzgâr

enerjisi üretmek için o ahtapot kollarına da gereksinim kalma-

yacak! Yani kuşlar için tehlike tamamen ortadan kalkıyor!

Yani kuşlar ve rüzgâr gülleri arasındaki tehlikeyi artık dert

etmeme gerek yok. Ama yaşam boyunca kendime dert edindi-

ğim meseleler var. Bunları paylaşmak için açtığım blog yazıları-

nın bütününe baktığımda enteresan bir yaşam tasarımı görüyo-

rum 60 yılı devirirken.

Belki birilerine göre “boş işlerle” uğraşmışım. Günü yaşar-

ken sorun olan, başımızı ağrıtan onca konu varken “abuk subuk”

konuların etrafında dolaşmışım!

Ben bu konuları hep karakterimin ve kimliğimin bir parçası

olarak gördüm. Sadece kendim için değil herkes için daha iyi bir

yaşam olabileceği ve bunun her şeyi kapsayabileceğini benliğim-

de yaşattım.

v

TEŞEKKÜRLER

Ekim 2015 - Alaçatı

Bu kitap için aslında "dünya vatandaşlığına yaptığım yolcu-

luğa" destek olan herkese teşekkür borçluyum. Onların yazıla-

rıma gösterdiği ilgi beni hep düşünmeye sevk etti. Onların bu

yazıları sosyal medyada etkin bir şekilde paylaşmaları ve bunun

sonucunda gördüğüm ilgi kendimi daha sorumlu hissettirdi.

Her geçen gün yaşamın kendi iç çelişkilerinin benim için bir

yazı konusu olduğu gerçeği ile buluşturdu. Bu nedenle blog yazı-

larımı takip edenlere bana yepyeni bir pencere açtıkları için çok

ama çok teşekkür ediyorum.

Blog yazıları aslında yerli yerinde duruyor. Ama çok sayıda

dostum, arkadaşım, meslektaşım bunların bir arada ve arka ar-

kaya kitap gibi okunacak bir düzenleme ile gelmesinin önemini

vurguladı. Bu talebin sayısı her gün biraz daha arttı. Öğrencile-

rim, meslektaşlarım bu konuda biraz da sıkıştırdılar beni. Onla-

ra da çok şey borçluyum. İyi ki öyle yapmışlar!

Bunun bir e-kitap haline dönüşmesinde tasarım desteği ve-

ren, yaratıcılığını çok takdir ettiğim Anadolu Üniversitesi Ta-

sarım Bölümünden Fırat Sosuncu'ya özel bir teşekkür borcum

var. Yine Anadolu Üniversitesi'nden İletişim Danışmanı Doç.

Dr. Barış Kılınç'a çok teşekkür ediyorum. Onun teşviki, üret-

kenliğindeki örnek çalışmalar beni doğru bir çalışmanın içine

sürükledi. Bu genç arkadaşlarımın motivasyonu olmasaydı her

halde bu çalışmayı gerçekleştiremezdim.

İyi okumalar diliyorum. .

Salim KADIBEşEGİl

vi

vii

İÇİNDEKİLER

Önsöz ............................................................................................ iii

Teşekkürler ....................................................................... . . . . . . v Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

SİLAHTAN OYUNCAK OLMAZ!

Umutsuzluk İçinde “Umut” ...................................................................... 5

Havaalanlarında Utanç Kuyrukları Uzayacak! .................................... 8

Umut… Barış… Eylül… ........................................................................... 11

Formaları Kirleten Çamur lekesi Aslında

Bir Su Tabancasından Çıkmıştı! ............................................................ 14

Oyuncak Silahlara “Dur” Demek İçin

Aileden Sorumlu Devlet Bakanına Mektup Yazdım! ......................... 17

Oyuncak Silahların Gerçek Silahlara Dönüşmesi Uzun Sürmüyor! . .21

Raflardan Oyuncak Silahları İndirelim! ............................................... 23

Oyuncakçılar Derneği Başkanından “Haber” Var! ........................... 26

Ahmet Bey, Burak Öldü… Henüz 19 Yaşındaydı! .............................. 27

Aylin Kotil Oyuncak Silahlara Karşı Yürüyor… ................................. 29

viii

OYUN –NEDEN- BİTTİ!

Dolar Sizlere Ömür! Yeni Gelişmişlik Göstergesi Ne Olacak? . . . . . 37

Hesap lütfen! ............................................................................................. 41

Hangi Sivil Toplum Kuruluşunun Yüzde Kaç Pazar Payı Var? . . . .. 45

Çürük Elmalar… ...................................................................................... 48

Victor… ....................................................................................................... 50

Orwell…1984…Macintosh…Bilgi Toplumu

ve “Düşünce Polisi”… .............................................................................. 54

Sivil Toplum Mu, Temiz Toplum Mu? ................................................... 57

Fukushima’dan Kütahya’ya! ................................................................... 61

Değirmenin “Suyu” Nereden Geliyor? .................................................. 65

Yeni Anayasa .............................................................................................. 67

şike! ............................................................................................................. 71

Üniversitelerin Kalitesi Ya Da Kaliteli Üniversiteler .......................... 73

Deprem Sonrası Acı Gerçek: Güvensizlik ............................................. 76

“%99” Üstü Kalsın Dedi! .......................................................................... 79

7…69…148… Hangisinin Peşinden Koşmaya Değer… ..................... 82

En Tehlikeli Kitle İmha Silahı Yanı Başımızda ................................... 85

Saf Mısınız? Yoksa, Gayri Safi Mutlu Musunuz? ................................ 89

Oyun Bitti! ................................................................................................ 92

Sorumluluklarımızdan “Sorumlu” Olmak! ......................................... 96

Hollywood Bitiyor! ................................................................................... 100

Ekşi Çikolata .............................................................................................. 102

Yoksa “Doğru” Diye Öğretilenler Yanlış Mıydı? ................................ 105

Sürdürülebilirlik bir yaşam tarzı olmadıkça! ..................................... 109

ix

YAŞAM KALİTESİNİN İSTİNAT DUVARI: İTİBAR!

Repuception! Ya Da Elmanın Yarısı… ................................................. 117

İtibar Yönetiminden Sonra Ne Olacak? .............................................. 126

Caz, Türkülerimiz Ve İtibar Yönetimi ................................................ 130

Thy’de Statüm Değişiyor! ...................................................................... 132

Siyasette, Sporda Ve Sekste “İtibar Yönetimi” Olmaz! .................... 135

Sabıkasız Ürünler Ve Markalara Doğru… ......................................... 139

Güzel Ölebilmeyi Başarmak! ................................................................ 140

İtibar lekesini Hiç Bir Deterjan Çıkartmıyor! ................................. 142

Parayı Nasıl Kazandığınız Sosyal Sorumluluktur! .......................... 146

Kurumsal Sosyal Sorumluluk Koca Bir “Yalan” Mı? ....................... 151

Sigorta şirketlerinin İtibarı Kaç Paraya Sigorta Edilir? ................... 152

Marka İtibarı ............................................................................................ 154

lekeli Markalar! ...................................................................................... 163

Suyu Çıkmak Üzere Olan Sosyal Sorumluluk! ................................. 171

Stk’lar İçin: 12 Adımda İtibar Nasıl Kaybedilir? .............................. 176

Türkiye’nin İtibarı Ve Gezi Raporu! ................................................... 181

Çalışanı Mutsuz Olan şirketin “İtibarlı” Olma şansı Yok! ............. 185

Siyasette Ve Adalette İtibar Arayışı! ................................................... 189

SİYASETİN SIĞ SULARINDA

Önümüzde üç seçim var… Ve “NO”! .................................................. 194

Yerel Seçimler, Adaylar Ve “Sim City”… ............................................ 197

Bir Devlet Başkanı Neden Facebook Merkezine Gider? ................... 199

Gök Kuşağı Renklerinde “Gezi Partisi”… ......................................... 203

Truman Show! ......................................................................................... 205

Milli İrade! ............................................................................................... 207

Adalet! ....................................................................................................... 209

Hayvan Çiftliği 2014 ............................................................................... 213

Merhaba Yeni Ortaçağ ........................................................................... 219

Türkiye’nin “şeffaflık Sınavı”: B-20 ..................................................... 223

Demokrasi Yunan Referandumu İle “Ahlâk” Sınavında! ............... 231

DEREDEN TEPEDEN…

Ehliyetle Birlikte ” Nezaket” Sınavı! .................................................... 239

Erkekler İçin Yaşamın lezzeti 45-55 Yaş Bandında! ....................... 244

Birbirimizin Hayatında Hangi Rolü Oynuyoruz? ............................ 248

Biz Ne Zaman Yaşayacağız? .................................................................. 251

Bir “Numaradan” İbaret Olacağımız Günler Ne Kadar Uzak? . . .. 252

Kedilerin İtibarından Kaliforniya’nın Su Kesintilerine ................... 255

Heykeltraşları Vergi Rekortmeni Olan Bir Ülke Olsa İdik… . . . . . 258

Başarı… .................................................................................................... 261

“Sanat bir YAşAM… Yaşamsa sanıldığı kadar SANAT değil” . . .. 265

(Fahrünnisa KADIBEŞEGİL)

Babalar Ve Kızlar… Ama Arkadaştırlar… .......................................... 271

Nasıl Zengin Olunur? ............................................................................ 273

Bugün Çetin Altan Okudunuz Mu? .................................................... 277

şu Kariyer Dediğimiz Gizemli Sözcük! ............................................. 280

60 Yıl İçinde 76 Özel Gün Ve “Sona Doğru”… ................................ 284

Bugün Doğum Günüm! ........................................................................ 293

İstanbul’a Bir Buruk Veda! ................................................................... 295

Nerede Kalmıştık! .................................................................................. 303

SİLAHTAN OYUNCAK OLMAZ!

Silahtan Oyuncak Olmaz!

3

Oyuncak silahlar

meselesi sadece bizim

değil dünyadaki tüm

toplumların baş belası

bir konudur. Aslında

denklem gayet basit;

Çocuklarımız… 5-10 yaş arasında oyuncak da olsa silahla

tanışır.

Bununla ölür, öldürür.

Daha sonra bilgisayar ortamında hayal gücünün bile uzana-

mayacağı silahlara ulaşır…

Savaş senaryoları geliştirir… Düşmanlar icar eder ve onları

yok ederek “puan” alır…

Bu birikimin beynin kıvrımlarındaki kırıntılarını kendi

gündelik gerçek yaşamının her tarafına serpiştirir.

İlerleyen zamanlarda ya fanatik bir taraftar olur, rakip ta-

kımın formasını giymiş bir genci öldürür; ya trafik ortamında

çeker silahını vurur birini, ya da Amerika Birleşik Devletlerinde

olduğu gibi basar bir okulu, tarar otomatik tüfekle, öldürür on-

larca masum öğrenciyi…

Ama…

Ölümü, öldürmeyi…

Eline geçen her hangi bir objeyi silah haline dönüştürmeyi…

şiddeti, pusuyu, racon kesmeyi…

Çocuk yaşta “çocuklarımızın beynine” kim kazıyor?

Sözde;

İyi eğitim görmüş…

Nitelikli çevrelerde yetişmiş, belki uzun yıllarını yurt dışın-

da geçirmiş yetişkinler “biz” değil miyiz?

İş hayatında önemli başarılara imza atmış, çalışmış oldu-

ğumuz şirketlerde almış olduğumuz ciddi sorumluluklarımızla

4

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

kariyerinde emin adımlarla yürüyen bireyler “biz” değil miyiz” ?

Ve, bu birikimimize ve dünya görüşümüze karşın çocukları-

mızı oyuncak da olsa silahla tanıştıranlar yine “biz” değil miyiz?

Tüm bu yetkinliklerimize karşın “onları” silahın kötü bir

şey olduğu konusunda ikna edemiyoruz! Silah, şiddet dayatmalı

bir toplumun parçası haline kendi ellerimizle iteliyoruz!

Silahtan Oyuncak Olmaz!

5

UMUTSUZLUK İÇİNDE “UMUT”

26 Eylül 2010

Küçücüktük…

Aklımızın henüz her şeye ermediğinin söylendiği yıllardı.

Ama, elimizde bir oyuncak tabanca ile

Birbirimizi öldürmenin keyfini (!) sürdüğümüz çocukluk

yıllarımızdı…

Esinlendiğimiz “kahramanlarımız” öyle yapardı.

Ellerindeki silahlara “gıpta” ile bakar ve avucumuzun için-

deki o plastik tabancayı “arkadaşımız, dostumuz ve belki de

kardeşimize” doğrulturduk.

“Sen öldün”… Yani çık oyundan…

O plastik tabanca,

Gün geldi bir futbol maçında küfür oldu, bıçak oldu, sarhoş

bir elin hiç tanımadığı bir insana acımasızca ölüm davetiyesi

oldu…

Gün geldi “maganda” şapkası ile sevincini başkalarının kur-

saklarında düğümleten bir kurşun oldu…

6

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Trafikte yol vermediği insana kustuğu ölüm fermanı

Can dostuna sevgisini aşılamak isterken kazara çıkmış kur-

şun

İçimizdeki sevgiyi, hoşgörüyü, mutluluğu

Kin ve nefrete dönüştürten bir aygıt oldu.

Rütbeli ellerde savaş

Mafyada racon

Havaalanlarında “silah teslim masası” kuyruğu oldu!

Annelerimiz, babalarımız, büyüklerimiz

O küçük, basit, hiç bir işe yaramaz gibi görünen plastik ta-

bancanın

Yaşamı bu kadar çekilmez bir hale getirmenin başlangıcı ol-

duğunu söylemediler bize.

Ölümün, öldürmenin bu kadar ucuz ve basit olabileceğini

anlatmadılar.

Yaşamın içindeki dostluğun, mutluluğun ve barışın üzerine

çekilen süngerin aslında o küçük plastik tabanca olduğu gerçeği

ile tanıştırmadılar bizi.

Oysa, çocukluk arkadaşını o plastik tabanca ile öldürmeye

yeten aklımız

Pekala ölümün ve öldürmenin araçlarını anlamaya da yeti-

yordu.

Silahtan Oyuncak Olmaz!

7

Yetmeyen,

Dostluğun, arkadaşlığın, mutluluğun, barışın ve huzurun

silahsız da olabileceğinin anlatılmasıydı!

Umut Vakfı, yıllardır bireysel silahlanmaya karşı 28 Eylül’de

yürüyor.

Sessiz ayakkabılar ve onların sahipleri ile.

Taksim’de… saat 12.00 de…

Henüz bir “kör kurşunun” adresi olmamışken…

Adımız bir sessiz ayakkabıya verilmemişken…

Umutlarımızı henüz yitirmemişken…

Umutsuzluğa karşı bir “umut” belki de…

Sizlerin desteğiyle…

8

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

HAVAALANLARINDA UTANÇ

KUYRUKLARI UZAYACAK!

16 Aralık 2010

Benim “Nobel Barış Ödülü” adayım TBMM Ateşli Silahlar

Alt Komisyonu Başkanı!

Toplumsal huzura,

Barışa,

Hoşgörüye,

Sevgiye ve bunların hammaddesi olan

Bir yaşama nasıl kavuşabilirizin izini sürerken…

Meclis alt komisyonundan geçti; yeni ateşli silahlar kanun

tasarısı…

18'indeki herkes silahlanabilecek artık…

Herkes, bir değil, iki değil, üç değil beş silah alabilecek!

Birini değil ikisini birden üzerinde taşıyabilecek…

Tam teşekküllü bir hastane raporuna da gerek yok!

Eski sabıkalılarda özledikleri silahlarına kavuşabilecekler!

Silahtan Oyuncak Olmaz!

9

Dahası…

Silahçılar “benim silahımı alın” diye internette reklam bile

yapabilecekler!

Her 10 kişiden birinin,

Ruhsatlı veya ruhsatsız bir ateşli silaha sahip olduğu ülke-

mizde

Milletin vekilleri bu sayıyı yeterli görmüyorlar!

Daha da silahlanmış bir toplum özlemi içindeler…

Sonra da taş atan, yumurta atan çocuklara kızıyorlar!

Kim, kimden neden korkar?

Bu korkusunu belindeki tabanca ile yenebileceğine nasıl ina-

nır?

Herkesin belindeki silahın bir gün kendisine de doğrultula-

bileceğini nasıl düşünemez!

Fikir ve bilgi üretemeyen toplumların çaresizliğinin, ezikli-

ğinin simgesi olan beldeki tabancalar yılda ortalama “günahsız”

4 bin yurttaşımızın canını alıyor.

Çağdaş dünya, silahsızlanmanın çarelerini ararken, bizler

daha nasıl silahlı olabiliriz idiye kanun tasarısı hazırlıyoruz…

Hasretle bu yasanın çıkmasını da bekleyenler var tabii.

Bakın internet ortamlarına nasıl da iştahla bu kanunun

Meclisten geçmesini bekleyenlerin ağzının suyunun aktığını

görüyoruz.

“At, avrat, silah”…

Bu coğrafyanın yazgısı mı?

Bilim, teknoloji ve yaşam kalitesinin karşılığı mı?

Bu tasarıyı hazırlayanlar Yeni Zelanda’da “oyuncak silah”

isteyen çocukların aileleri ile birlikte polise gidip oyuncak silah

ruhsatı almalarının zorunlu olduğu bir dünya gerçeğinin far-

kındalar mı?

10

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Daha ismini bile web sayfasına doğru dürüst yazmaktan aciz

bir de dernekleri var. Bunlara göre “Silah ; insan hak ve özgür-

lüklerini, Doğayı ve çevreyi korumanın, Barışı sağlamanın TE-

MİNATI” imiş!

Silahlanmış bir toplumun 1970’lerdeki acı bilançosunu vic-

danımızda dindirebildik mi? 5 bini aşkın gencimizi ateşli silah-

ların namlularından çıkan kurşunlarla toprağa vermedik mi?

Düğünlerde, şampiyonluk kutlamalarında masum, güzel

yüzlü daha çocukluğunu yaşayamamış fidanlar için döktüğü-

müz göz yaşları dindi mi?

İşte havaalanlarında…

Silah teslim masaları…

ve

Bunların önündeki utanç kuyrukları …

Bıyık altı gülümsemelerin eşliğinde teslim edilen silahlar …

Bu silahların

Bilgiden, fikirden üstün olduğu zannı ile

Kendini koruyacak dürtüsünün çaresizliğine sığınmış in-

sanlar …

Kuyruktalar!

Hatta, önünde silahını vermekte olanın

Günün birinde trafikte kendisine yol vermediği için karısı-

nın gözleri önünde canını alacağının bilinçsizliği içinde “sırıt-

maktalar”…

Kuyruktalar!

Siz de gülün, uzaktan, bıyık altından…

Utanç kuyruğunda sıraya girmiş

Kendini yaşamın kuyruğunda hissettikleri için

Üçer, beşer tabancalarına sarılanlara…

Silahtan Oyuncak Olmaz!

11

UMUT… BARIŞ… EYLÜL…

1 Eylül 2012

Bugün… Dünya Barış Günü…

Ama… Ama… Ama…

Umut henüz 6 yaşındaydı. Bu yıl okula başlayacaktı. Anne

babası kaydını bile yaptırdı. Ama küçük Umut, o okula hiç gi-

demeyecek. Çünkü onu İzmir’de bir magandanın attığı kurşun,

kaydıraktan kaydığı sırada vurup öldürdü Umut’u. “Dünya Ba-

rış Gününe” çeyrek kala.

Tıpkı şırnak’ta bir ay önce adı

“serseriye” çıkmış bir kurşunla ara-

mızdan göçen 10 yaşındaki Gülcan

Oğuş gibi…

Veya, Ömer Muhtar Erdem gibi.

Umut gibi daha 6 yaşındaydı.

Bir ay önce düğün kutlamasının sarhoş saçmalarının hedefi

oldu.

12

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Yine ay içinde yoldan geçmekten başka bir günahı olmayan

fayans ustası Kamer Kaplıca’ nın maganda kurşunlarının hedefi

olması gibi.

At, avrat, silah kültürünün sadece bir yıllık bilançosu 1944

yaralı veya ölü mağdur!

Onlara ait olmayan silahların namlularından çıkan kurşun-

ların hedefi olan;

Gelecek için “umut” taşıyan…

Belki de isimleri “Barış” olan…

Öylesine çocuklar, insanlar…

Henüz doya doya gülememişlerin öykülerine birer birer ek-

leniyorlar!

Yaşamlarını, özlemlerini “Dünya Barış Gününe” yetiştire-

mediler!

Eylüllerin sararan yapraklarının aşk, sevgi, barış getireceği-

ni varsaydılar.

Gelecek için belki de yüreklerinde bir başka “Dünya barış

Gününde”, dünyanın her coğrafyasında tüm insanların “barış”

içinde yaşayabileceklerine dair “umut” taşıyorlardı.

Ama olmadı…

Olamadı…

1 Eylül Dünya Barış Gününde, “Eylül, Barış ve Umut” bir

araya gelemedi!

At, avrat, silah kültürünün yeşerdiği bu topraklarda…

Maganda kurşununun kabarık sicili,

Televizyon haberlerinde artık canlı yayınlanan kadına şid-

det,

Atların yerine cipleri dört nala süren trafik magandaları

Barışa uzanan umudu çok görüyor bizlere!

Sıcak savaşların kavurduğu rüzgârlar silah sesleri ile yankı-

Silahtan Oyuncak Olmaz!

13

lanıyor.

Arasına maganda kurşunları karışıyor!

Nasılsa duyulmaz diye mi ne!

Özgüvenini “akıl” yerine “silahta” arayanların çağı on yıl-

lar gerisinde kaldı.

Ama, başucu kültüründe kitap değil silah duruyor…

Bilim ve teknoloji insanı var etmek için değil, yok etmek için

kullanılıyor…

Eylül, barış ve Umut…

Bir başka bahara kalıyor!

1 EYlÜl dünya BARIş gününde UMUT’u da doyamadığı

çocukluğuna bir kuşunla yolladık.

Her on kişiden birinin aramızda silahlı dolaştığı bir ülkede

“Dünya Barış Günü” kutlu olsun!

14

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

FORMALARI KİRLETEN ÇAMUR LEKESİ

ASLINDA BİR SU TABANCASINDAN ÇIKMIŞTI!

15 Mayıs 2012

Bir futbol ligi daha bitti…

Formalardaki çamur lekeleri biraz daha genişledi.

“Taraftar” kimliği “düşman” kimliğine büründükçe…

Takımların renkleri çamur lekesi altında boğulacak!

Takım tutmakla birine düşman olmak ön koşul oldu.

Tuttuğu takımın renklerinin içinden,

Sevgi…

Hoşgörü…

Rakibi takdir…

Yok oldu gitti.

Spor bu. Galip geleni alkışlamanın “büyüklüğünün” tuttu-

ğun takımı yücelttiği unutuldu. Statlardaki güvenlik görevlile-

rinin sayısının her geçen gün artması, ek güvenlik önlemlerine

başvurulması, statlara taraftarların polis kordonu korumaları

Silahtan Oyuncak Olmaz!

15

altında girmesi “yüzümüzü kızartacağına” , yüzümüzü “biber

gazının” kızartmasını tercih eder olduysak bu işte bir yanlış var.

Yanlış “su tabancasında”!

Çocukluk yıllarımızda ellerimize tutuşturduk.

Okul saatleri sonrasında su tabancaları ile gülerek, kahkaha

atarak ona buna su sıktık…

Annelerimiz, babalarımız seyirci kaldı buna. Su tabancası

ile kaç kişiyi öldürdüğümüzden değil sırılsıklam olduğumuzdan

azar işittik.

Ölmeyi, öldürmeyi…

Durup dururken birilerine, bir şeylere düşman olmayı öğ-

rendik o su tabancaları şeklindeki oyuncaklar ile.

Başka oyuncak silahlar da vardı tabii… Uzaylıların silahla-

rını belimize dolar okula giderik. Teneffüslerde “birilerini” öl-

dürebilelim diye! Hiç bir şey bulamazsak yere düşmüş bir ağaç

dalı alır, silah olduğunu var sayar “sanal ateşler” ederdik! Bi-

raz büyüdük. Bilgisayar oyunları oyuncak silahları tahtından

indirdi. Öldürerek kazanmak şekil

değiştirdi. Kazandıklarımızı

sokaklarda bolca harcayacak,

“bozuk para” edebilecek ortam-

lar kendiliğinden yaratılmıştı.

Ruhumuza, aklımızın ermesinden önce

hakim oldu silahlar.

Beraberinde kavgalar, düşmanlıklar. Siyasette, sporda kısa-

cası yaşamın her alanında kamplara ayrılabilelim diye! Kin dolu

bakışlar “kim” olduklarının yerini aldı. 12 yaşındaki bir çocuk

veya dört çocuklu bir baba… Hiç farketmiyor. Hala oyuncak su

tabancasındaki oyun gibi yaşam! “Statlarda ölmeye ölmeye gel-

dik” diye bağırabiliyorsak!

16

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ve…

Bir haber…

Hem de büyük finalin oynanacağı gün.

Hürriyet İzmir’in manşeti: “Oyuncak da olsa silaha hayır”.

Adil Özyiğit. Bir zincir mağaza sahibi. 54 mağazasındaki

raflardan tüm oyuncak silahları kaldırdı! Personelini, mağaza-

larda oyuncak silah isteyen ailelere karşı davranış eğitimi aldır-

dı. Cirosu düştü. Daha da düşecek. şimdi kampanyası var; oyun-

cak silah getirenlere top veya kitap hediye ediyor!

Sporda, siyasette ve her yerde insanlık yaşamına “İS” bıra-

kanlara inatla bir “İZ” bırakıyor Adil Özyiğit. Yiğitçe, mertçe…

lise, üniversite bitirmiş ama tuttukları takımlarının formaları-

na çamur sürmekten başka hiç bir işe yaramayanlara belki de

hayatlarında bir kez olsun “işe yarayabilecekleri” bir fırsat su-

nuyor. Bakalım o çamurdan insanlar çocuklarına/yakınlarına

aldıkları oyuncak silahları Adil Özyiğit’in mağazalarına götü-

rüp kitap alacaklar mı?

Silahtan Oyuncak Olmaz!

17

OYUNCAK SİLAHLARA “DUR” DEMEK

İÇİN AİLEDEN SORUMLU DEVLET

BAKANINA MEKTUP YAZDIM!

5 Şubat 2013

Sayın Fatma Şahin

Ailedir toplumun omurgası.

İyi-kötü, doğru-yanlış, güzel-çirkin tüm olgular orada baş-

lar.

Yaşamı anlamlı kılan…

Yaşama kalite aşılayan…

Yaşamı erdemli bir kimliğe dönüştüren her şey ama herş ey

aile bireylerinin DNA’sında yeşerir.

13 yaşındaki Tarık Dereli’nin de yakın bir zamana kadar ai-

lesi vardı. Ama akranı olan bir arkadaşının babasına ait av tü-

feğini Tarık’a gösterme merakı onu canından etti. Tıpkı bir ay

önce oyun bahçesinde kafasına bir maganda kurşunu yedikten

sonra bu dünyadan göç eden ama katili hala bulunamayan mi-

nik Arif gibi… Daha çocuk yaşlarında can veriyor çocuklarımız.

Ya evlerinde “birilerine” ait silahları kurcalamak merakından…

18

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ya sözde büyümüş olmalarına karşın çocukluklarında oyun-

cak silahlarla başlayan anlamsız sevdalarını masum insanların

canını alan kurşunlara dönüştürmelerinden…

Ya da “maganda” statüsünden başka bir sıfatı kendilerine

layık görmemelerinden…

Sayın Şahin,

Aileden sorumlu Devlet Bakanımızsınız…

şiddet, nefret, ölüm, kan, intikam tercih ediliyor yaşamı an-

lamlı kılmak için on yıllardır.

Çocukluk yıllarında akranları ile oynasın diye alınan su ta-

bancaları ile başlıyor öldürmek arzusu körpecik beyinlerde…

Anneleri, babaları oyuncak silahlar alıyorlar çocuklarına

“oynasın” pardon

“öldürmeyi öğrensinler” diye…

Büyüklüklerinde şiddet kokan nefeslerinde dehşet saçacak-

ları travmatik davranışlarının provasını yapıyorlar oyuncak si-

lahlarla, çocuklar. 7’li, 8’li, 9’lu, 10’lu yaşlarda…

Baş sorumlusu aileler bir kenarda suç ortağı oldukları ço-

cuklarının ölümle randevularına seyirci kalıyorlar!

Silahtan Oyuncak Olmaz!

19

Siz Devlet Bakanımızsınız! Hem de “Aileden Sorumlu”…

Düşün önümüze…

Seslenin anne ve babalara…

Her ortamda… Her fırsatta…

Uzak tutsunlar çocuklarını oyuncak silahlardan. YASAK-

lAMASINlAR!. Anlatsınlar oyuncak bile olsa silahın zararları-

nı… Başlarına neler gelebileceklerini…Başkalarının yaşamları-

na nasıl zarar verebileceklerini…

Yeni Zelanda gibi ülkelerde çocukların oyuncak silah almak

istemeleri halinde polise gitmek durumunda kaldıklarını anlatın.

Gerekiyorsa, ülkemizde de böyle bir uygulama için yasa çı-

kartın.

Aileden sorumlu olmak demek geleceğimize umut bağladı-

ğımız çocuklarımız değil mi?

Çocuklarımızın umutlarını söndüren, hayallerini yerle bir

eden silahlar değil mi?

Sayın Şahin,

Atın bir adım…

Toplumun tüm kesimleri arkanızda yumak olacak. Yumruk

olacak!

İki küpür var ekte…

20

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Biri İzmirli bir oyuncak mağazası.

Oyuncak silah satışına karşı onurlu bir davranış sergiliyor.

Dahası, evinden oyuncak silahlarını getiren çocuklara kitap

armağan ediyor…

Diğeri bir mahkeme kararı.

İzmir’de 26. Asliye Mahkemesi Hakimi Yahya Kesim’in

Adalet, Milli Eğitim Bakanlıkları ve bazı milletvekillerine gön-

derdiği yazı. O da oyuncak silahların yasaklanması ile ilgili yasa

çıkartılmasını talep ediyor.

Hadi Sayın Şahin…

Düşün önümüze…

Aileden sorumlu olmanın omurgasının çocuklarımızı oyun-

cak bile olsa silahlardan uzak tutmakla başladığını gösterin bize.

İyi örnekleri ödüllendirin.

Silahları yok edin.

Silahsız da bir yaşam olabileceğini gösterin.

www.change.org/silahlicocuk

Bu bağlantıdan kampanyaya katılabilirsiniz…

Silahtan Oyuncak Olmaz!

21

OYUNCAK SİLAHLARIN GERÇEK SİLAHLARA

DÖNÜŞMESİ UZUN SÜRMÜYOR!

14 Şubat 2013

Bu oyuncak silah meselesine takıntılıyım.

change.org/silahlicocuk da kampanya başladığından bu

yana gelen mesajlar bu konuda yalnız olmadığımı da gösteriyor.

Herkes bir yerinden tutup bir katkı sağlamak istiyor.

Bu duyarlılık güzel bir şey. Özellikle gençlerin gösterdiği ilgi

beni de cesaretlendiriyor.

Ama şurası da bir gerçek;

Oyuncak silahların gerçek silaha dönüşmesi çok uzun sür-

müyor.

Dünyanın dört bir köşesinde yaşları 11-15 arasında binlerce

çocuk asker olduğunu biliyoruz.

Çocuk Hakları Sözleşmesine göre;

15 yaşın altındaki çocukları faal savaş durumlarında askere

almak ya da asker olarak kullanmak bir savaş suçudur.

22

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Dinleyen kim…

İşte Afrika’da Mali’de çocuk yaşlarında binlercesi ellerine

tutuşturulan silahlarla insan öldürüyorlar!

Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Fildişi Sahili, Kongo De-

mokratik

Cumhuriyeti, Sri lanka, Somali ve Yemen’de binlercesi as-

ker elbiseleri içinde savaşmak üzere çocukluk yıllarını rehinci

dükkanına bıraktılar!

İşte size El-Kaide kamplarından bir video…

http://www.youtube.com/watch?v=ot2qi-sYijU

Çocuk-Silah-Öldürmek!

Asla yan yana gelmemesi gereken sözcükler yüreğimizi bur-

kuyor.

Almayın, aldırmayın…

Çocuklarımızı silahla daha çocukluk yıllarında tanıştırma-

yın.

Bu kampanyaya imza vermeye, verdirmeye devam edin!

www.change.org/silahlicocuk

Silahtan Oyuncak Olmaz!

23

RAFLARDAN OYUNCAK SİLAHLARI İNDİRELİM!

9 Mayıs 2013

Oyuncak silahlar konusu hala gündemimde…

Aileden ve kadından sorumlu Devlet Bakanı Fatma şahin’in

masasına kadar gitti mektubumuz. Bu ilk aşama idi…

2 bine yakın imza verildi bu mektuba…

Niye yalan söyleyeyim, imza sayısını azımsadım.

Geleceğimizin kararmasının baş sorumlusu olan oyuncak

silahlara karşı daha duyarlı bir duruş bekliyor idim… Olsun…

Belki bu yazıyla başlayacak kampanyaya gösterilecek ilgi önce-

kini bastırır.

Sıra geldi, işi kaynağında kurutmaya!

En önemli noktaya; yani oyuncak mağazalarının raflar-

dan oyuncak silahları indirmelerine…

Ki, çocuklar raflarda bile göremesinler!

“Neden yok?” diye sorduklarında onlara “Oyuncakçılar

Derneği” (OYDER) tarafından bastırılmış, onların anlayabi-

24

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

leceği ve algılayabileceği bir uslup ve tasarımla bastırılmış bir

kitap vermelerine…

Çocuklarımızın içinde, ruhsal dünyalarında “şiddet to-

humlarının yeşermesine neden olan” oyuncak silahlara karşı

hepimizden önce bunları satan mağazaların duyarlılık göster-

miyor. Tıpkı, Hayal Dünyası isimli oyuncak mağazaları zinciri

sahibi Adil beyin gösterdiği türden bir duyarlılık. Onunki çok

güzel ama yetmez…

OYDER Başkanı Ahmet Alioğlu’nu bu duyarlılığa

davet ediyorum.

Başta üyelerinin temsil ettiği mağazalar olmak üzere tüm

oyuncak mağazalarından “oyuncak silahlar” kaldırılsın.

OYDER, anne ve babalar için uzmanların görüşlerinden der-

lenerek “oyuncak silahların çocuklar için zararları” konusunda

bir kitap yayımlatsın.

OYDER, raflarda oyuncak silah çocuklara “Neden bunları

satmadıklarına” dair bir kitapçık bastırsın ve dağıtsın.

OYDER, ilgili sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapsın ve

anne-babaların çocuklarını oyuncak silahlardan uzak tutmaları

konusunda bir web sitesi hazırlatsın.

OYDER, üye kuruluşların mağazalarına “Geleceğimizi

emanet etiğimiz çocuklarımızın şiddet, baskı ve kavgadan

uzak; barış ve huzur dolu bir yaşama kucak açmalarına katkı-

da bulunmak için burada oyuncak silahlar satılmamaktadır”

afişleri yaptırsın ve astırsın.

Ve sizler…

Anneler, babalar, yakın gelecekte anne ve baba olacaklar…

Oyuncak silahların çocuklarımızın ruh sağlığını etkilediği-

ni düşünenler…

Silahtan Oyuncak Olmaz!

25

Raflarında oyuncak silah satan mağazalardan alışveriş yap-

mayın…

Mağaza sahiplerini bu konuda uyarın…

Çocuklarımızın oyuncak silahlara karşı duyarlılığını yük-

seltin.

Barışa, huzura, yaşam kalitesi yüksek bir toplum özlemine

giden yolun çocukluk yaşlarda; “ölmek, öldürmek, can almak,

can vermek” gibi duygulardan arınma ile mümkün olabileceği-

ni çevrenize anlatın. ve bu kampanyaya imza vererek OYDER’in

sorumluluklarını hatırlatın.

www.change.org/silahlicocuk

26

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

OYUNCAKÇILAR DERNEğİ

BAŞKANINDAN “HABER” VAR!

10 Mayıs 2013

Dostlar, Oyuncakçılar Derneği, OYDER Başkanı Ahmet

Alioğlu’ndan başlattığımız kampanyaya destek veren bir cevap

aldım.

büyük bir memnuniyetle mesajını paylaşıyorum.

Merhaba Salim Bey,

Başlatmış olduğunuz oyuncak silahlarla ilgili kampan-

yaya Oyuncakçılar Derneği Başkanı olarak tam destek veri-

yorum. Konuyla ilgili yönetim kurulumuzu en kısa zamanda

toplayıp önerilerinizi de ortaya koyup, neler yapabileceğimiz-

le ilgili sizi ve kampanyaya destek verenleri bilgilendireceğiz.

Saygılar

Ahmet ALİOĞLU

Ahmet Alioğlu

OYDER Başkanı

info@oyder.org.tr

Silahtan Oyuncak Olmaz!

27

AHMET BEY, BURAK ÖLDÜ…

HENÜZ 19 YAŞINDAYDI!

14 Mayıs 2013

Ahmet bey, futbol maçlarına gidiyor musunuz? (*)

Çocuklarınızı gönderiyor musunuz?

Maça gittiklerinde eve sağ olarak geri döneceklerine dair bir

endişe taşıyor musunuz?

Burak öldü…

Bir futbol cinayetine kurban gitti.

Henüz 19 yaşındaydı. Bizim çocuğumuz da olabilirdi! Aile-

sinin acısını paylaşmanın bir yolu belki vardır ancak neden öl-

dürüldüğünü kim nasıl izah edecek?

İzmir’de Göztepe küme düştü diye vandalizmi marifet sa-

yanları “taraftar” kimliğinde değerlendirmek olası mı?

Futbol sahalarından sokaklarımıza yansıyan şiddetin ana

aktörlerinin çocukluk yaşlarında ellerindeki oyuncak silahlar-

la bugünlerin antrenmanlarını yaptığını bilmiyor muyuz? Bu-

rak’ın kalbini bıçaklayanlar 10'lu yaşlarında da onlarca Burak

katletmişlerdi zaten.

(*) Ahmet Alioğlu; Oyuncakçılar Derneği Başkanı (OYDER)

28

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ellerindeki oyuncak silahlarla!

Ahmet bey,

Bir “light” Galatasaraylı olarak…

şampiyonluk boğazımda düğümlendi…

Bir sezon boyu içimde sakladığım kutlama hevesi kursağım-

da kaldı…

Futboldaki şiddet nedeniyle, aynı gerekçeyle statlara gitme-

yenlerden biri olarak ligin son haftalarında hemen yanı başımız-

da hortlayan saldırganlık, öldürmek iştahına varan beyinsizlik

ve tarif edilemeyecek acılarla gazete ve tv haberleri ile önümüze

gelen haberler eminim bizler gibi sizlerin de yaşamın tadını tu-

zunu yok ediyordur.

Oyuncak silahların önüne geçilmesine yönelik kampanya-

mıza eksik olmayın tam destek verdiniz.

Hadi artık somut aksiyonlara geçelim. En kısa zamanda

sizin duyarlılıklarınızla tv’lerde, internet ortamında yayımla-

nacak bir kamu spotunu hazırlatalım. İçimizdeki derin acının

kaynağında oyuncak silahlara olan duyarsızlığımızı gösterelim.

Anne ve babaları göreve çağıralım. Oyuncak mağazalarına gelen

anne ve babaların kampanyamıza imza vermelerini sağlayalım.

En azından Burak ve ailesine karşı sorumluluklarımızın bilin-

cinde olduğumuzu hatırlatıp acılarına ortak olalım.

Silahtan Oyuncak Olmaz!

29

AYLİN KOTİL OYUNCAK SİLAHLARA

KARŞI YÜRÜYOR…

25 Temmuz 2013

Aylin Kotil Ankara’ya yürüyor…

Demokrasimizin utanç vesikası “barajın kaldırılması”

için…

Zorlu yürüyüşünün adımlarına

haksızlıklar, adaletsizlikler, anti-de-

mokratik uygulamalar serpiştiri-

yor…

Gezi eylemleri sırasında yaşam-

larını yitiren yürekli gençlerin ka-

tillerinin bulunmasını istiyor. Daha

çocukluklarını bile yaşayamayan ço-

cuk gelinlerin dramını anımsatıyor.

Kadına kalkan el eri kınıyor.

Hak, hukuk, adalet, çağdaşlık adına

tüm yoksunluklarımızı beyninde, yü-

reğinde Ankara’ya taşıyor. Bugün de

“oyuncak silahlara karşı” yürüyor.

30

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Daha çocuk yaşta, ölmek, öldürmek meselesini yaşamın

odağı haline getirmeye yarayan oyuncak silahlara karşı anne ve

babaların dikkatini çekiyor.

Üzerimize düşen sorumlulukları anımsatıyor.

Ayakların dert görmesin Aylin.

Yüreğin burkulmasın Aylin.

Sen bu toprakların aydınlık yüzüsün…

Oyuncakçılar Derneğinden ses çıkmadı!

Oyuncak silahlara karşı yürütmekte olduğum kampanyamın

bir başka durağı Oyuncakçılar Derneği idi. Onlardan da destek

istemiştim. Raflardan oyuncak silahları indirsinler. Oyuncak

silahların kötü olduğuna dair yayınlar yapsınlar, oyuncak silah

almaya gelen çocuklara bunları versinler, pedagoglarla işbirliği

yapıp anne ve babalara bu konuda yardımcı olsunlar diye. Haf-

talar, aylar geçti… Dernek başkanı “tüm kalbimle destekliyorum

çağrınızı en kısa zamanda yönetim kurulunu toplayacağım ve ge-

reken desteği vereceğiz” dedi ama “çıt” yok!

İyi haberler de var

Merkezi İzmir’de olan ve Türkiye çapında 54 mağazası olan

“Hayal Dünyası” , İzmir Valiliğinin desteği, Yeni Asır Gazetesi-

nin sponsorluğu ve Türkiye Genç İşadamlarının öncülüğünde

“Oyuncak silahı getir, kitabı götür” kampanyasını başarı ile

sürdürüyor.

Susurluk Belediyesi de oyuncak silahlara karşı kampanya

başlattı. Belediye oyuncak silahlarını getiren çocuklara çeşitli

hediyeler veriyor.

Anne ve babalar bunu okuyun lütfen

Aile danışmanı ve sosyolog Hüseyin Bozan’ın bir yazısını

buldum internet ortamında. Çok yönlendirici…

Çocuğa zarar veren şey, oyuncak silahın kendisi değil, çocu-

ğun o silahla bütünleştirdiği film kahramanının davranışları-

Silahtan Oyuncak Olmaz!

31

dır. Çocukların silahlara ilgi duyması silahın kendisinden değil,

silahı kullanan kahramanın “çok kuvvetli” , “ Çok becerikli”, “

Cesaretli “ olmasından kaynaklanır. Oyuncak silaha ruh verecek

bir kahraman yoksa oyuncak silah, çocuk açısından bir şey ifade

etmez.

şİDDET İÇERİKlİ (ÇİZGİ) FİlMlERDEN UZAK TUT-

MAlI

Çocukların asıl ilgi duyduğu silahlar, günümüzde bir kahra-

manı olan silahlardır. Çizgi filmler ya da normal filmlerin kah-

ramanları çocuklar için rol model olurlar.

ÇOCUK AİlE İÇİNDE ÖRSElENMEMElİ, İHMAl EDİ-

lİP EZİlMEMElİ

Silah kullanan kişilerin silahtan cesaret alması, silahın karşı

taraftaki kişileri korkutması çocuk için çok önemlidir. “Eziklik“

, “ önemsenmeme “ , “hakarete uğrama “ gibi durumlara maruz

kalmış bir çocuk için imdat simidi gibidir, oyuncak silahlar.

AİlE İÇİ şİDDETE ÇOCUK HATIRINA SON VERİlMElİ

Silah ne kadar büyük ve korkunç olursa çocuk kendi dünya-

sındaki kötülere karşı o kadar güçlü olacağını düşünür. Oyna-

dığı oyundaki kötü insanları öldürmenin hazzını yaşar. Aile içi

şiddete maruz kalan çocuk intikamını bu yollarla almaya çalışır.

MAHAllE ARKADAşlARI şİDDET VE SİlAH MERAK-

lISI OlMAMAlI

Arkadaşlarının sürekli silahla oynadığını gören çocuğa si-

lahsız oyunu öğretmek elbette zor olacaktır.

SİlAHlI OYUNlAR YERİNE SOSYAl OYUNlAR TEş-

VİK EDİlMElİ.

Çocuğunuz zihinsel ve sosyal gelişimi için birçok oyuncak

olduğunu aklınızdan çıkarmayın. Alternatif oyuncaklarla ruh-

sal sağlığına ve zekâ gelişimine yardımcı olabilirsiniz.

ÇOCUĞUN DÜNYASINDAN SİlAHA RUH VEREN

KAHRAMAN ÇIKARIlMAlI.

32

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Çocuğun dünyasından oyuncak silahın çıkmasının koşulu

o silaha ruh veren kahramanın çıkması gerekir. Elinde oyuncak

silahla gezen bir çocuğun, anormal davranışları, büyük ihtimal-

le, bir yerlerden kopyalamış taklit davranışlardır. Bu davranış-

ların kahramanı çocuğun hayalinden çıkmadan sonuç almanız

imkânsızdır.

HÜSEYİN BOZAN / AİlE DANIşMANI – SOSYOlOG

OYUN –NEDEN- BİTTİ!

Oyun - Neden - Bitti!

35

2008 Wall Street küresel finansal krizi ile 130 yıl civarında

oynanan bir oyun resmen bitti.

Çünkü;

Ülkelerin “nasıl” kalkınacağı ile ilgili;

Yanlış teşhis…

Yanlış reçete…

Yanlış tedavi…

Ve sonucunda bir yüz yılı devirirken, sadece insanlığın değil

yer yüzündeki tüm doğal sistemin sonunu getirebilecek bir ik-

lim değişikliği felaketi…

İçilebilir nitelikteki su kaynaklarında görülen dramatik

azalma…

Milyonlarca insanın yapacak başka bir şeyleri kalmadığı için

adı gelişmiş olan ülkelere sonu gelmeyen göçleri…

Dünya nüfusunun sadece % 1’inin toplam gelirlerin % 55’ine

sahip olduğu adaletsiz bir gelir dağılımının neden olduğu sosyal

çalkantılar…

Başta AIDS olmak üzere salgın hastalıklarla yaşamdan ko-

pup giden milyonlarca insanın sayısındaki dramatik artış…

Bir yönetim sistemi olarak demokrasinin iflas etmiş olma-

36

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

sı…

Ve daha sayılabilecek onlarca neden oynanan oyunun çirkin

yüzünü çok net bir şekilde açığa çıkardı.

Çok değil yüz yıl önce toplam dünya nüfusu 1,2 milyar idi.

2020 lere gelirken bu rakam 7 milyarı geçti. Ne yapacağımızı bi-

lemediğimiz çaresizlik her gün bir tarafımızı kemiriyor ve top-

lum içindeki pozisyonumuz ne olursa olsun biz bu gerçeği gör-

mezden geliyoruz.

Oyun Bitti!...

Ya da;

Oyun yeniden başlıyor!

Ama önemli olan; bu oyunun kurallarını kim koyacak?

Oyun - Neden - Bitti!

37

DOLAR SİZLERE ÖMÜR!

YENİ GELİŞMİŞLİK GÖSTERGESİ NE OLACAK?

25 Ekim 2010

1500’lü yıllarda ülkelerin gelişmişlik düzeyini nasıl bir bi-

rimle ölçerlerdi, bilmiyorum. Çevremde sorduklarımdan da tat-

minkâr bir yanıt alamadım. Büyüklük ve “güç” konusunda sa-

vaşma yetkinlikleri içinde bir takım göstergeler var ama bunlar

refah düzeyinin karşılığı değil.

20. yüzyılda ise gelişmişliğin, refahın, sözde yaşam kalitesi-

nin karşılığı önümüze “dolar” olarak kondu!

Gayri Safi Milli hasıla…

Bölü, ülkede yaşayan insan sayısı…

Kişi başına “dolar” ile ne kadarlık bir refah ülkesi olduğu-

nun belgesi ülkelerin gelişmişlik “ligi” oldu!

G-8’ler, G-20’ler bu cetvele göre belirlendi. Türkiye dünya-

nın en büyük 16. ekonomisi! Bir zamanlar tarım üretimi ile

kendi kendine yeten yedi ülkeden biri olmaktan daha önemli

oldu dünyanın en büyük 16. ekonomisi olmak!

38

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

2008 Eylül’üne kadar İzlanda kişi başına 47 bin dolarlık ger-

liri ile Avrupa’nın en “kalkınmış” ülkesi idi. “İflas etti” ! Borç para arıyor ama veren yok!

Yunanistan, İspanya, Macaristan, Polonya, Bulgaristan, Ro-

manya… Yani 1963’den beri rüyamız olan Avrupa Birliği ülke-

leri bir bir iflas ettiler… Ya da iflasın eşiğindeler. Refah toplumu

Avrupa kendini kurtarabilmek için bir trilyon lira para icat etti!

Dünyanın süper gücü Amerika Birleşik Devletleri’nin karşılıksız

bastığı 20 trilyon dolar bile iki milyonu aşkın, her biri üniversite

mezunu, bir çoğu yüksek lisans yapmış kalifiye insan gücünü

işsizlikten kurtaramadı.

Yani…

Yanlış hesap Bağdat’tan döndü!

Herkes birbirine soruyor: “Nerede hata yaptık?”

Aslında çok basit…

Paraya (Dolara) odaklı refah, yaşam kalitesi ve gelişmişlik

göstergeleri, insanoğlunun sahip olması gereken temel ve evren-

sel değerlerin tamamının yok olmasına neden oldu.

Bu yüzden, insan hakları diye bir sorunumuz var 1789’da

gündeme girmiş olmasına karşın. Bu yüzden ozon delindi…

Çaresiz bakıyoruz olan bitene; iklim değişikliğine neden

olan çevre kirlenmesinin önüne geçecek önlemlere kaynak ayır-

mak yerine paranın para kazanacağı alanlar tercih edildiği için.

Her yedi kişiden biri açlık sınırında!

Macaristan’dan Tuna’ya karışan tonlarca sülfürik asidin

adım adım Karadeniz üzerinden soframıza yaklaşıyor olması

bile henüz birinci sayfa haberi olarak kıymetlendirilemedi! Yer-

yüzünde bir milyarı aşkın insan henüz telefonda “alo” sesini

duymadı. Çünkü telefonla tanışmadı!

Oyun - Neden - Bitti!

39

Ve insanoğlu son virajda…

Yeni bir “gelişmişlik” göstergesi arayışında…

Öyle bir “cetvel” olsun ki…

Son 150 yıldır canına okuduğumuz gezegenin ve bunun mi-

safirleri arasındaki bizlerin yarası birazcık olsun sarılsın.

İnsanoğlu, uygarlık tarihi içinde ilk kez bu dönemde “bor-

cunu“ ödemedi! Borcuna sadık kalmadı.

Üretmek, nakletmek ve tüketmek adına bu gezegenden yani

doğadan aldığı borcu iade etmedi. Etmeyi aklına bile getirmedi.

Ta ki, biri Berlin’de, diğeri Wall Street’te iki duvarın çatlaması-

na kadar!

Bu yüzyılın gelişmişlik göstergesi “doları” tahtından edecek.

Bu belli.

İnsanlığın ve yaşamın sürdürülebilirliği açısından başka bir

şans yok!

Belki de kod adı “NAR” gibi bir şey olacak yeni gelişmişlik

göstergesinin.

Enflasyon sepetine benzer… Bir bohça…

Hesaplamak için;

İçine bir tutam “etik” atılacak…

40

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bir tutam “kadın ve çocuk hakları”…

Tabii ki, adaletin ne kadar hızlı ve hakkaniyetle işlediği.

Bebeklerin ölüm oranı…

Bir kaç avuç “organik tarım üretimi” konulacak içine… Bir

kaç demet de organik meyve, sebze…

Bir kaç bardak su kaynaklarının korunabilirliği,

Bir kaç metreküp yeşil enerji,

Bir kaç demet sanatsal üretim,

Ve tabii ki çağdaş normlarda eğitilmiş insan gücü.

Atıkların yenilenebilirliği,

Uyuşturucu ile ne kadar ve nasıl mücadele edildiği,

Hayvanlara nasıl davranıldığı,

Ormanların yenilenebilirliği,

Yine NAR’ın hesaplanmasında gelişmişliğe katsayı verecek

başlıklar arasında…

Var tabii hesaba dahil edilecek başka başlıklarda. Ama şurası

kesin ki, bankadaki para, şirketlerin üç aylık bilançoları, kredi

kartlarının harcama limiti bundan böyle “gelişmişlik” göster-

gesi olmayacak. Büyüklük ya da güç anlamında hiç olamayacak!

Doların “bir nar satın alabilme gücü” ise hiç olamayacak!

Oyun - Neden - Bitti!

41

HESAP LÜTFEN!

31 Ağustos 2015

Sürdürülebilirlik yeni değerler arasında sayılıyor derken “es-

kimeye” başladığını hatta dürüstlük, müşteri memnuniyeti gibi

1990’ların başlarında gündemimizi işgal eden değerler gibi “hij-

yen” bir konuya dönüştüğünü görüyoruz. Bizden sonraki ku-

şaklara yaşanabilir bir dünya bırakmanın güncel sorumluluğu

olarak değerlendirdiğimiz sürdürülebilirlik meselesi özellikle iş

dünyasını yakından ilgilendiriyor. Çünkü mesele; özellikle son

130 yıldır sorumsuzluklarımızın bedeli olarak karşımıza çıkmış

olan sorunlar yumağının içinden nasıl çıkabileceğimiz ile ilgili.

Sanayi devrimi ile birlikte insani gelişim olarak iki temel

olgu inceden inceye altımızı oydu; bunlardan biri petrole dayalı

bir gelişim güzergâhını tercih etmemiz, diğeri ise “paranın” , in-

sana ait her şeyden çok daha değerli olması meseleleriydi.

İlki, başta çevre ve doğal yaşamla ilgili tüm dengeleri alt üst

etti ve bizi solunum cihazları ile yaşamak zorunda olduğumuz

bir dünyanın eşiğine getirdi, diğeri ise; insanı insan yapan te-

42

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

mel girdiler olan ahlâkı, erdemi, dürüstlüğü ve insanca yaşamın

omurgasını oluşturan her şeyi yok etti. Hatta para uğruna savaş

icat etmek bir iş modeli oldu!

şimdi sürdürülebilirlik şemsiyesi altında tamir ve onarım

sürecinden geçiyoruz ama bugünlere gelmemize neden olan iki

temel virüsü ortadan kaldırmadan “aspirinle” geçiştiriyormu-

şuz gibi geliyor, uzaktan bakıldığında.

Açıklık, şeffaflık, sorumluluk ve hesap verilebilirlik ilkele-

ri sürdürülebilirliğin ana göstergeleri olsa bile beklentilerimizi

karşılamaktan uzak kalıyor. Bu nedenle, kavramsal olarak sür-

dürülebilirliğin hijyen bir faktör olduğu ancak onun içindeki

kavramlardan biri olan “hesap verilebilirliğin” çok yakın bir

zamanda tek başına temel değerler arasında tanımlanacağına

doğru bir gidişat var.

Hesap verilebilirlik kavramı, içinde birden fazla davranış

kodu barındırıyor. Yani “ben yaptım oldu” diye eski normalin

güç ve iktidar uzantılı anlayışı yerini “neden böyle yaptın?” so-

rusunun cevabını aradığımız bir dönemdeyiz. Kamuoyu; ikna

olmalı, onaylamalı ve hatta desteklemelidir. Bu davranışların

karşısında bir “çıkar” olacaksa bu ancak “toplumsal çıkar” ola-bilmelidir.

Hesap verilebilirliğin neden diğer sürdürülebilirlik değerle-

ri arasından sıyrılıp daha ön planda iş dünyasını meşgul edece-

ğine şu örnekler içinde bakabiliriz;

Finansal ve sosyal raporlamalara şirketler neden başarısız ve

“kötü performans” gösterdikleri konuları açıklık ve şeffaflık de-

ğerlerinin bir yansıması olarak yer vermiyorlar?

şirketler kârlılıkları ile ilgili bazı bilgileri neden “gri” alanda

bırakıyorlar? Neden bu gri alanları tanımlamıyorlar?

Anonim şirketler kavramsal olarak topluma ait tüzel kişilik-

lerdir. Topluma ait bu şirketler faaliyetlerinde neden toplumun

temel değerlerine uygun hareket etmiyorlar?

Oyun - Neden - Bitti!

43

İnsan hakları, kadın hakları, engelliler, çocuklar, hayvanlar

gibi konularda neden sadece kanunların sınırları içinde kalını-

yor? Toplumun beklentilerine neden uzanılmıyor?

Üretim için, hammadde için, işletmek için ve aklımıza ge-

lecek yüzlerce neden için sadece “bir tane” olan dünyamızın

doğal kaynaklarından on yıllardır borç alıyoruz. Neden borcu-

muzu geri ödemek konusunda bu kadar umarsız davranıyoruz?

Hesap verilebilirlik meselesinin önümüzdeki yıllarda hepi-

mizi çok daha fazla meşgul edeceğinin en güzel örneklerinden

birini bugünlerde yaşıyoruz. Türkiye’de yapılmasına karar ve-

rilen üç nükleer santraldan bir tanesini Japon konsorsiyumu

kuruyor. Fukushima nükleer felaketinden sonra ülkedeki tüm

nükleer santrallarını hiçbir elektrik kesintisi programı uygula-

madan kapatan ve enerji açığını denizler üzerine kurduğu güneş

santrallarından kapatmaya karar veren Japonlara neden nükleer

santral yaptırıyoruz da güneşi bol ülkemizde daha avantajlı olan

güneş tarlaları yaptırmıyoruz?

Almanya gibi sanayi üretimi ve ihracatını ekonominin

omurgası yapmış gelişmiş ülkeler bile tüm nükleer santrallarını

kapatıp yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmişken neden biz

ısrar ve inatla, birinci derecede deprem kuşağı olan ülkemizde

nükleer santral yapmak gibi tutkunun esiri oluyoruz?

Fukushima’nın işletmecisi TEPCO borsada hisseleri işlem

gören bir şirket olmasına karşın günlerce sadece kendi toplu-

mundan değil dünya kamuoyundan radyasyon sızıntılarını

gizlemeyi tercih etti. Onlar, borsada işlem yapan yatırımcıların

reaksiyonundan korkup hisse fiyatlarından düşeceğinden en-

dişe etmiş olabilirler. Hisse değeri ve insan sağlığı arasındaki

tercihleri yüzbinlerce kişinin yerinden yurdundan olması, can

güvenliklerinin gelmemek üzere gitmiş olmasına neden olduysa

bu noktadan sonra “hesap verseler ne olur, vermeseler ne olur?”.

İşler bu noktalara geldiyse zaten kanunlar önünde hesap verile-

cektir.

44

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ama bizim ortaya koyduğumuz hesap verilebilirlik böyle bir

şey değil! Bir değer olarak yaşamın içinde dokunabildiğimiz,

koklayabildiğimiz, günün akışı içinde bir davranış olarak sergi-

leyebildiğimiz hesap verilebilirlikten söz ediyoruz. O zaman iş-

ler yasalar önünde hesap vermenin çok öncesinde kendi akışında

çözüm odaklı bir yaşama bizi sürükleyecektir. Hem de arkasına

toplumun desteğini alarak. Güven inşâ ederek. İtibarımızı ko-

ruyarak!

İşte “hesap lütfen” dediğimizde gelen adisyonu incelediği-

mizde “ikna” olabilmeliyiz. Bunun yolu da hesap verilebilirliğin

yükselen bir değer olarak birinci sıraya çıkarılmasından geçiyor.

Çünkü, doğal olarak hesap vermeyi sevmiyoruz. Hesap sorula-

cak sorulardan kaçıyoruz. İşi yaparken nasıl sonuçlanacağına

odaklanıyoruz, nasıl hesap vereceğimize değil!

Oyun - Neden - Bitti!

45

HANGİ SİVİL TOPLUM KURULUŞUNUN

YÜZDE KAÇ PAZAR PAYI VAR?

23 Kasım 2010

Bugünlerde birçok sivil toplum kuruluşu harıl harıl sosyal

sorumluluk sevdalısı şirketlerin kapısını aşındırıyor. Tek bek-

lentileri “dünyaya yeni gelen bir bebek” gibi özen gösterdikleri

sosyal projeleri için kaynak bulmak…

Uzunca bir süredir “sosyal sorumluluk rüzgarı” esiyor.

Vicdanlarımızı “aklamakla” “fırsatçılık” arasında gidip ge-

len bir tonlaması var esen rüzgarın.

Özellikle geride bıraktığımız yüzyılda daha iyi bir yaşam

adına;

İnsan haklarını “yok” saydık!

Doğadan ödünç aldıklarımızı geri vermemeyi marifet bil-

dik…

Açlık ve yoksulluğa terkedilişi “kaderleştirdik” !

Salgın hastalıkları Tanrı’nın gazabı diye geçiştirdik…

Rüşveti “bahşiş”,

46

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Suistimali “süreç”,

Yolsuzluğu “oyunun kuralı” belledik!

Biri Berlin’de diğeri Wall Street’te iki duvara çarpınca

“başarının” ve “zenginliğin” parayla ilişkili olamayacağı

gerçeği ile yüzleştik! (Daha değil ama “eli kulağında”)

Tam “tıkandık” ,”tükendik” derken…

Belki de “engelli bir gezegenin” son yardım çağrılarından

esinlendik ve “sosyal sorumluluğu” icat ettik!

Yani, 150 yıldır süren “sorumsuzluklarımızın” üzerine

örtmek istediğimiz bir “battaniyeyi”… Bunun da “suyunu çı-

kartmak” üzereyiz. “Sorumluluk” adına, “sorumsuzlukların”

daha ön plana çıkmakta olduğu bir dünyanın kapısından içeri

giriverdik!

Öyle bir noktaya geldik ki…

Sanki şirket yöneticileri ellerinde sepetleri STK pazarında

alışverişteler…

Raflardan proje seçiyorlar. Tüketici gözünde hangi proje ile

daha fazla puan alırlar ve dolayısıyla satış yaparlar!

Durum böyle olunca bazı STK’ların sağladığı kaynaklar di-

ğer STK’ların olası kaynaklarının köküne kibrit suyu damlatı-

yor. Yani STK’lar arasında bir pazar payı kavgası görünümü var.

Geçmişinden ders çıkartmayan iş dünyası, sosyal sorum-

luluğu “iş” gibi yönetmek istiyor. Satın alma süreçlerini geçerli

kılıyor! STK’ları neredeyse birbirine kırdıracak! Rekabeti olabil-

diğince körüklüyor!

Oysaki sosyal sorumluluk samimiyettir.

Çünkü sosyal sorumluluk önce “bireysel sorumluluktur”!

Bireyleri yeterli sorumluluk bilincine ulaşmış şirketlerin yö-

netim kademelerinde kendilerini bu bilinçle donatmış yönetici-

ler oturur. O zaman koltuklarının altında dolaştırdıkları dosya

“kurumsal sosyal sorumluluk” olabilir!

Oyun - Neden - Bitti!

47

Ancak o zaman bu yöneticiler STK’ları birbirine kırdırmak

ve bunlar arasında “konkur” yapmak yerine, toplumdan ödünç

aldıklarını yine topluma iade edecek işbirliği zeminlerini uzun

dönemli oluşturabilirler.

Unutmayalım…

Bu yüzyıl “bireylerin küreselleştiği” bir yüzyıl olacak.

Bireylerin küreselleşmesinin izdüşümü sivil toplum kuru-

luşları olacak. Yani bir anlamda sivil toplumun yüzyılı olacak.

Kendilerini ve projelerini adı sanı “büyük” şirketlerin gün-

demlerinde bozuk para etmek istemeyen sivil toplum kuruluşla-

rı bilmelidirler ki;

Çalışanlarının en az yarısının bir sivil toplum kuruluşunun

üyesi olmayan şirketlerden bir hayır gelmez…

Çalışanlarının en az yarısının şirketin gönüllülük projele-

rinde aktif olarak görev almadıkları kuruluşlardan bir hayır

gelmez.

Genel müdürlerinin sade, basit giysiler içinde ve yeri geldi-

ğinde ayakkabıları çamurun içinde sosyal projelerin içinde çalı-

şanlarına örnek olmayan şirketlerden bir hayır gelmez.

Gelse gelse, sivil toplum kuruluşlarının proje önerilerine

“hayır” cevabı gelir!

48

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ÇÜRÜK ELMALAR…

6 Şubat 2011

Yaşamın aydınlık yüzünün düşmanıdır çürük elmalar…

Hele hele; hak, hukuk, adalet, güvenlik dağıtan kurumların

içindelerse, kendileri ile birlikte toplumu da çürütüverirler far-

kında olmadan…

Sevgiyi, hoşgörüyü çok görürler insanoğluna. Sahip oldukla-

rını zannettikleri güç aslında, yetersizliğin, çaresizliğin, kimlik-

sizliğin sembolü olarak yansır güneşin ısıttığı sıcacık ama yaralı

yüreklere.

Kimi zaman bayramlık “rüşvet” giysileri içinde, yeşil dolar-

larda…

Kimi zaman maganda cüppesinin altından sıyrılan silahın

adres bilmez kurşununda,

Kimi zaman ”iş bitirmek” uğruna “işini bilen memurda”,

Ama en acısı, adaletin simgesi teraziyi tutan ellerde…

Ya da özgür bir ülkede yaşadığı zannı ile,

Oyun - Neden - Bitti!

49

Sokaklara çıktığında

Kafalara acımasızca inen cop darbelerinde

Çürümüşlüğün imzası vardır, çürük elmalar tarafından

“bıyık altı gülümsemeyle” atılan…

Ve,

Bir kaç “çürük elmadır” görmez-

den gelinmesi istenen

Aslında gerçekten “bir kaçtır”

toplumun yüreğini ait oldukları ku-

rumla birlikte yaralayan

Ve yine “bir kaçtır” alt alta koy-

duğunuzda

Kime güvenebileceğiniz veya kapısını çalabileceğiniz ku-

rumları toptan yok eden!

Bir arada barış içinde yaşamanın temellerini dinamitleyen

Hak, hukuk, adalet dağıtalım derken

Bindiğimiz dalı kökünden yok eden…

Belki de “çürük elma” söylemidir, elmaları çürüten

Cesaretlendiren…

Çürük bir elma olmanın kıvancını “O” na yaşatan!

Sevgiden, hoşgörüden, insana insan gibi yaklaşmaktan kor-

kan bir toplumun toprağında can bulurlar, palazlanırlar ama

sonuçta çürüktürler. Kendileri gibi, yaşamları da çürüktür! En

kötüsü, başkalarının yaşamlarını da kendilerinin ki gibi çürük

zannederler.

Ama, hayatın gerçeği işte; çürükler erken gider … Geriye

“çürümemişler” kalır!

50

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

VİCTOR…

3 Mart 2011

Yaşı daha 40 bile olmamıştı… Yaşamımı anlamlandıran

insanların başında geliyordu. Onun sayesinde, geleceğe, dün-

yaya, insanlığa umut içinde bakıyor ve vizyonunun bir parça-

sı olabilmek hepimizi mutlu ediyordu. Bu pazar Runtalya’da

maraton koşacaktı. Buğday Derneğine destek sağlamak için.

Koşma gerekçesini http:/ www.bugday.org/portal/haber_detay.

php?hid=4385 mektubunda okuyabilirsiniz.

Victor’u kaybettik. Daha yapacak onca şeyi varken. An-

sızın. Hiç beklemediğimiz bir anda! Daha yaşanılası bir dün-

yanın peşinden koşan herkesin

başı sağ olsun.

Anısına, Skylife Business’da

2009 Aralık’da yazdığım bir ya-

zıyı paylaşıyorum.

Oyun - Neden - Bitti!

51

Victor…

“Dünyanın önde gelen ekolojik ürün fuarlarından biri olan

Biofach Amerika’yı düzenleyen New Hope Media tarafından

ekolojik yaşam ve tarım alanında dünyada geleceğin beş liderin-

den biri seçilen kişi.”

“Ekşi Sözlük” Victor Ananias ile ilgili bu bilgiyi veriyor.

“Dünyada geleceğin beş liderinden biri…”! Küresel ısınmanın,

yok olan tarım alanlarının, alarm zilleri çalan su kaynaklarının,

domuz gribinin oluşturduğu bir gündemin içinde Victor’la ilgili

böyle bir sunuş profilini daha da önemli bir konuma taşıyor.

Wall Street duvarının çatlamasından sonra, ekonomide, si-

yasette, sivil toplumda hangi liderler bizi özlemini duyduğumuz

“yaşam kalitesine” taşıyacak? Hangileri önümüzü görmemizi

sağlayacak? Hangileri, gündemin kaotik, karmaşık görüntüsü

ve içinden çıkılmaz toz bulutunun ardında gerçekten gelecekte

nasıl bir dünyanın bizi beklediğini gösterecek?

“Dünyanın geleceğini etkileyecek 5 liderden biri”

Victor 1971 doğumlu. Babası şilili. Çocukluğunda ailesiyle

Bodrum’da doğal yaşamın izlerini sürmeye başladı. O yıllardan

beri; ekolojik mimari, tarım, mutfak kültürü gibi konuların her

biri ile ilgili konferanslar verecek düzeyde bilgi donanımına sa-

hip oldu. Sadece ülkemizde değil, bu alanlarda uluslararası dü-

zeyde “bilirkişi” konumunda bir kanaat önderi olarak tanımla-

nıyor. Ekolojik pazarlardan, ekolojik çiftliklere, organik tarım

yasasından, tohumculuk çalışmalarına kadar ekolojik hayatın

her yerinde Victor’un ve bir avuç Buğday gönüllüsünün izine

rastlamak mümkün.

New Hope Media tarafından ekolojik yaşam ve tarım ala-

nında dünyada geleceğin beş liderinden biri gösterilen Victor

Ananias’ı yazı konumuz yapmamın nedeni, bu yüzyıla yön ve-

recek liderler için bir ipucu yakalamış olmamızdan kaynaklanı-

52

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

yor. Çünkü, dünyamızın her konuda ihtiyaç duyduğu liderler, bu

gezegenin ve insanlığın ortak değerlerini simgeleyen konulara

odaklanmış, kendilerini bilgi ve birikim ile donatmış, paylaşıma

açık, en sert rüzgarlarda bile eğilmeden, bükülmeden yürüye-

bilmiş, toplumun çıkarlarını her daim gözetmiş kişiler olarak

tanımlanıyor. Victor gibi. Victorlar gibi…

1984 Ocak ayında Apple Macintosh’un George Orwell’in

1984 isimli romanından esinlenerek uyarladığı reklam filmi en-

formasyon çağının başlama vuruşu oldu. 1989’da Berlin duvarı-

nın yıkılması ile 20. yüzyıla damgasını vuran sistemler domino

taşları gibi devrilmeye başladı. 2009 Wall Street duvarlarının

çatlaması ile 20. yüzyılın tüm değerler sistemi çöpe atıldı.

Siyasette, ekonomide, sivil toplumun düzeninde oyunun ku-

rallarının yeniden belirlendiği bir dönemden geçiyoruz artık.

“Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” yaklaşımı bir anda gerçek

oldu. Birleşmiş Milletler, IMF, Dünya Bankası gibi 1950’lerin ge-

reksinimlerini karşılamak üzere oluşturulmuş kurumsal yapıla-

rın raf ömürleri çoktan doldu. Yani her şey “sil baştan”!

Bu yeni dönem doğal olarak kendi liderlerini toplumla ta-

nıştıracak. Siyasette Obama, bir siyahın ABD Başkanı olabile-

ceği gerçeği ile buluşturdu bizleri. Ekonomide asırlık şirketlerin

yerinde yeller eserken, 20’li yaşlardaki girişimcilerin birkaç yıl

içinde geliştirdikleri iş modellerinin dünyanın en büyük şirket-

lerinin değerlerini fazlasıyla solladığını görüyoruz.

Bir yanda bunlar olurken, diğer yanda “sivil toplumun” etki

gücü yükseliyor. Hatta “oyunun kurallarını onların belirledi-

ği” gerçeği ile karşılaşıyoruz. Yeri geldiğine yükselen sesleri ile

yüz milyonlarca ve hatta milyarlarca dolarlık yatırım projelerini

durdurabildiklerine tanık olmaktayız. Eğer “bizler” sivil toplu-

mun bir parçası isek, bu değişimin de mimarları arasında sayı-

lıyoruz. Değilsek, değişimin rüzgarında bir köşeye acımasızca

savruluveriyoruz.

Enformasyon teknolojilerindeki gelişme ve yaygınlık ile

Oyun - Neden - Bitti!

53

dünyanın hangi coğrafyasında olursa olsun insanoğlu; hakka-

niyet, şeffaflık, hesap verebilirlik ve yaşadığı toplum ile tüm ge-

zegene karşı sorumlu davranmanın arkasında birleşti. İnsanlık,

ırk, din, dil cinsiyet ve kimlik ayrımı gözetmeksizin “aynı dili”

konuşur oldu. Kültürel yok olmanın eşiğinden dönüldü. Bunu

sivil toplum başardı. şimdi, siyasette ve iş dünyasında Victor’lar

lazım. Daha yaşanılası bir dünya için.

54

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ORwELL…1984…MACİNTOSH…BİLGİ

TOPLUMU VE “DÜŞÜNCE POLİSİ”…

27 Mart 2011

1984 yılının benim açımdan bir özelliği var…

“Bilgi Toplumunun” başlangıcı olarak görüyorum.

Yani, devletler, markalar ve şirketlerden sonra “bireyle-

rin” küreselleşmesinin önünü açan bir yıl olarak tanımlıyorum

1984'ü…

Çünkü 6 Ocak 1984 tarihinde Macintosh masaüstü bilgi-

sayarın tanıtımı yapıldı. Yani, o güne kadar, sadece bilgisayar

eğitimi almış sınırlı sayıda kişinin el sürebildiği, günümüzde

bir dizüstü bilgisayarın sahip olduğu teknik özellikleri yerine

getirebilmek için bir kapalı spor salonu büyüklüğünde mekanla-

ra gereksinim duyulduğu yılları yaşarken, karşımıza Macintosh

çıkıverdi.

Herkesin masasında bir bilgisayar olacaktı…

Herkes bu bilgisayardan dünyanın herhangi bir yerindeki

herhangi bir bilgiye saniyeler içinde ulaşabilecekti…

Oyun - Neden - Bitti!

55

Zaman kısıtlaması olmaksızın…

Özel bir eğitim almaya gerek olmadan…

Masa üstü bilgisayarlarının simgesi Macintosh’un tanıtımı

için gösterilen reklam filminin adı 1984’dü…

http:/ www.youtube.com/watch?v=OYecfV3ubP8

Amerika Birleşik Devletlerinin en pahalı reklam kuşağı olan

ve milyonlarca Amerikalının ekrana kitlendiği “süper bowl’un”

devre arasında gösterildi…

60 saniyelik bir film…

Bir kere gösterilebildi…

Çünkü üretici Apple’in parası ancak bir gösterime yetiyor-

du…

Reklam filmi, İngiliz romancı George Orwell’in 1940’larda

yazdığı 1984 isimli roma-

nından esinlenilmişti…

Hani geleceğin dünya-

sında “big brother” in yasa-

mın tüm alanlarını kontrol

ettiği, insan iradesinin de-

ğil, totaliter baskıcı ve ya-

samın gerçeklerini kendine

göre uyarlandığı insanların robot haline dönüştürüldüğü “ok-

yanusya” nın Macintosh’la yıkılışını anlatıyordu film.

Kitapların, evlerde tuğlalar arkasındaki özel bölmelerde

saklandığı, “düşünce polislerinin” tüm düşünceleri “big brot-

her” ın beklentilerine uyarlamakla görev yaptığı…

Aşkın bile yasak olduğu…

Düşünce yasaklı bir toplum yapısı…

Film, Macintosh’un toplum hayatının bir parçası olması ile

“Neden 1984’ün artık 1984 olamayacağı” sloganı ile bitiyordu.

56

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bir anda…

7 den 70 e herkes… Bilgisayar sahibi olmaya başladı. Kartlar

bir anda açıldı …

Kapalı kapıların arkasındaki gizemli İlişkiler birer birer or-

taya çıkmaya başladı…

Bir zamanların düşünce polisleri işsiz kaldılar…

Gladyolar, Berlin ve Wall Street duvarları yıkıldı ….

Kirli çamaşırlar birer birer çamaşır sepetlerine değil çöpe

atılmaya başlandı…

Masasındaki bilgisayarın başındaki insanın gücü, kapalı ka-

pılar arkasında iş çevirmekte olanlara galip gelmişti.

İnsanoğlu, 20. Yüzyılda kaybettiği, halının altına süpürdüğü

değerlerin arayışına girmişti.

Ve…

Tüm bunların hepsi 10-15 yıl içinde oldu…

Ne oldu da 1984 Macintosh filmini anımsadım acaba?

Oyun - Neden - Bitti!

57

SİVİL TOPLUM MU, TEMİZ TOPLUM MU?

10 Mayıs 2011

Sonunda “bunun” da suyunu çıkartmayı başardık.

Sivil toplum kavramının içini boşalttık. Sivil toplumun do-

ğasındaki topluma ait çıkarları, bir şirketin, bir sektörün ya da

özel çıkarları amaçları doğrultusunda örgütlenmiş ama “sivil

toplum” şemsiyesi altında faaliyet gösteren kurumların inisiya-

tifine terk ettik!

Dernekler, vakıflar, meslek kuruluşları, sendikalar, kâr ama-

cı gütmeyen organizasyonların kavramsal olarak buluştuğu si-

vil toplum neden bu kadar önemli hale geldi de “özel çıkarları

olanlar” birden kapısına üşüştü?

20 yüzyıla girerken kaybettiğimiz değerleri arıyoruz…

İnsan hakları, etik, toplumsal yaşamın temel ahlâki dav-

ranışları, doğayla uyumlu yaşam vb…

Bu arayışın arkasındaki kitleler her türlü yöneten ve özellikle

hükümetler üzerinde büyük baskı oluşturdular ve oluşturmaya

58

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

da devam ediyorlar…

Kanunlar, yönetmelikler, uygulamalar hep sivil toplumun

dayatması ile yaşamımıza girmeye başladı. Sivil toplum güçlen-

di, palazlandı, serpildi, boy verdi!

Buraya kadar güzel! Olması gerekene doğru bir gidişti zaten

bu…

Ama alışkanlıklarından vazgeçmek istemeyenler, kurulu

düzenlerinin bozulmasını istemeyenler var tabii. Ve baktılar söz

geçiremiyorlar, eskisi gibi dudaklarındaki düdüğü üflediklerin-

de oyunun kurallarını artık kendileri belirleyemiyorlar, “for-

malarını” değiştirdiler.

Dernekler kurdular…

Vakıflar kurdular…

Meslek kuruluşları adı altında bir araya geldiler.

Küresel çapta çok üst düzeydeki ilişkilerini, maddi olanakla-

rını bunların kullanımına verdiler…

Bir yanda maddi olanaksızlıklar ile ofis bile tutamayan,

gönüllü çalışanların katkısı ile ayakta durmak için çırpınan ve

misyonlarına uygun bilgi ve eylem üretimi çabalaması içindeki

“temiz toplum kuruluşları” , diğer yanda ise, bunların sahip ol-

dukları olanaklarla kıyas kabul etmeyecek maddi ve manevi do-

nanıma sahip, bir telefonla hükümetlere bile ulaşabilecek mono-

polist şirketlerin desteklediği “sözde” sivil toplum kuruluşları!

Haksız rekabet yani!

Bu gezegenin temel sorunları arasında yer alan; küresel ısın-

ma, genetiği değiştirilmiş organizmalar, nükleer enerji, yağmur

ormanları gibi konuların içinde bir dolaşın. Her birinin içinde,

bu alanlarda geleceklerinin tehdit altında olduğunu gören ancak

küresel güçleri nedeniyle son derece etkin olan monopolist şir-

ketlerin bir takım dernek, vakıf ve meslek kuruluşlarının şem-

siyesi altında bir araya geldiklerini göreceksiniz. Sahip oldukları

Oyun - Neden - Bitti!

59

güçle “temiz toplumun” sesini kısmaya ve hatta yok etmeye yö-

nelik faaliyetlerine tanık olacaksınız. Bu kurumların arkasında

üyelik, sponsorluk, bağışçılık kanallarının ne amaçla, nasıl işle-

tildiğine tanık olmak insanı ürkütüyor.

Acımasız…

Gerçekleri çarpıtıcı…

Rakipleri olan “temiz toplum kuruluşlarını” “yok” etmek

üzerine odaklı…

“doğuştan engelli” bir zihniyet….

şimdi karşımıza, dernek, vakıf vb kurumsal isimlerle çıka-

biliyor.

Sokaktaki vatandaşın kafasının karışmasına neden olabili-

yor. Politika ve stratejilerin değiştirilmesinde etken olabiliyor.

Dahası, görüşlerinin arkasına büyük maddi imkanlar su-

narak sipariş ettikleri “bilimsel” verilerle yaşamın gerçeklerini

“altüst” edebiliyorlar.

Bu aslında yeni bir model değil.

Geçen yüzyılda sigara üreticilerinin oyunu idi!

Özellikle 1960’lar sonrasında “sigaranın sağlığa zararlı ol-

madığı” tezini savunan ve bu anlamda kamuoyu oluşturma gay-

retleri içinde olan dernek ve vakıfların arkasındaki şirketlerin

kim olduklarına bakmak yeterli!

Bu modeli şimdi; et, süt, tohum, nükleer enerji, termik sant-

raller, genetiği değiştirilmiş organizmalar, ilaç gibi insan yaşa-

mının temel noktalarında faaliyet gösteren ve bir çoğu ABD kö-

kenli küresel şirketler uyguluyorlar.

Bizi esenliğe “temiz toplum kuruluşları” taşıyacak!

Toplumsal çıkarları kendi öz çıkarlarının önünde tutan;

Bunun için bilgi üreten…

Gönüllülük esasına dayalı…

Parasının pulunun nereden geldiğinin ve nereye gittiği-

60

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

nin hesabını her daim herkese göğsünü gere gere verebilen…

Toplumun bütün kesimlerini temsil edenlerin bir araya

gelebildiği…

Sarı formaları içindeki sözde sivil toplum kuruluşlarının

söz ve diş geçiremediği…

Oyun - Neden - Bitti!

61

FUKUSHİMA’DAN KÜTAHYA’YA!

26 Mayıs 2011

Tarih Fukushima’yı nasıl yazacak?

Hani, güneş, rüzgar ve suyun dışında enerji üretimine ih-

tiyaç duyulmayacak dönemlerde insan neslinin varlığını tehdit

eden “insanların” , teknoloji ve ihtiyaç diye iteledikleri Fukushi-

ma’ları tarih küresel ahlâkın neresinde sorgulayacak?

Peki, Kütahya’da altın ve gümüş madenlerinde yapılan ça-

lışmalar nedeniyle kullanılan siyanürün depolandığı havuzun

çökmesi nedeniyle zehirin yeraltı sularına, oradan meyve ve

sebze bahçeleri ile doğaya ve içme sularına karışması karşısında;

Öngörülen ama umursanmayan…

Kontrol altında denilen ama kontrol altında olmadığı anla-

şılan…

Yaşanan gerçeğe rağmen üzeri örtülmeye çalışılan…

İnsan eli yapımı aymazlık hangi “suçlar” kategorisinde yar-

gılanacak? Çok güvenliydi Çernobiller, Three Mile Island’lar,

62

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Fukushimalar… Kütahyalar, Ovacıklar, Efem çukurlarına altın

sortisi yapılan siyanür havuzları.

Hep “bir şey” neden oldu güvenlik duvarlarının sarsılması-

na…

“Bir şey olmaz” diye radyasyonlu çay içen bakanlarımız

Kazım Koyuncu’ların ölümüne seyirci kaldılar!

şimdi radyasyonlu “su” içiyor Fukushima yöneticileri… Te-

dirgin, çaresiz bakışlar eşliğinde içlerindeki endişeyi yudumlu-

yorlar!

Radyasyon sızıntısını önlemekten çok Fukushima’nın sahibi

TEPCO hisselerin değer kaybetmemesi daha önemli oldu onlar

için… İnsan yaşamına neden olduğu “tehdit” den değil, TEP-

CO hisselerindeki düşüşten ve bilançodaki zarardan “istifa” etti TEPCO’nun başındaki yönetici!

Bir nükleer santral!

9.0 büyüklüğünde bir deprem…

Ve Japon ekonomisi çöktü!

Onarımın on yıllar sürebileceği tahmin ediliyor. Japon halkı

“ne yiyeceğini, ne içeceğini” bilemez halde…

Sadece Japonlar mı çaresizlik içinde?

Oyun - Neden - Bitti!

63

Başta komşu ülkeler olmak üzere, dünyada herkes hala dur-

durulamayan radyasyon sızıntısının her gün artan miktarından

tüm yaşam alanlarının doğrudan etkilendiğini biliyor. Denizler,

göller, karadaki ve okyanuslardaki tüm hayvanlar! Tarım alan-

ları, yerleşim merkezleri…

Herkes… Her yer…

Radyasyon sızıntısı “yokmuş” , “siyanür suya karışmamış”

gibi yaşamak…

Ama ensemizde rüzgarlarını hissettiğimiz ama yok saydığı-

mız bir duyguyu taşımak…

1986’da patlayan Çernobil’in üzerinden bu kadar zaman

geçmesine karşın hala radyasyon sızıntısı yapmakta olduğu ger-

çeği ile buluşmak…

Etkilerinin yüzlerce yıl devam edeceğini bilimsel yayınlarda

okumak!

Ve Fukusima!

Hiroşima… Nagazaki…

İnsanoğlunun oyuncakçı dükkanında atomun neden olduğu

ölümlerle sevişmesi… Ve ardından refah adına, şimdi nasıl kur-

tulacaklarını bilmedikleri nükleer santraller. Milliyeti, cinsiyeti

, kimliği, bulunduğu yöreye aidiyeti olmayan “ucube” tasarım-

lar!

Atom parçacıklarının oyun bahçeleri.

Komşularımız; Ermenistan ve Bulgaristan’da teknolojik

olarak raf ömrü dolmuş olanları bize tebessüm ediyor.

Ve içlerinden “nükleer santralın coğrafyası , ülkesi, milliye-

ti” olmaz diye geçiriyorlar!

Oysa yapımları sırasında “en ileri teknoloji” idiler!

Fukushima’daki Santralın çevresindeki yerleşim birimlerin-

den kaçanları oteller almıyor. Haftalardır karantinalarda tutu-

luyorlar!

64

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ve hemen içimizdeki “siyanür” dehşeti.

Traş sonrası yüzümüze serptiğimiz losyonun ferahlığı mua-

melesi yaptığımız siyanürün toprak altından çıkarılacak “altın”

karşılığı insanlığın ödediği bir bedel olduğu gerçeği Simav’daki

sarsıntı anımsatmadı mı?

Yüzbinlerce insanın yaşamını, geleceğini tehdit eden Fukus-

himalar, Kütahyalar, doğanın mı, insanoğlunun mu eseri?

Küresel ahlâkın hangi duruşmasında yargı önüne çıkacak-

lar?

Oyun - Neden - Bitti!

65

DEğİRMENİN “SUYU” NEREDEN GELİYOR?

25 Mart 2013

Dünyada bir milyardan fazla insanın içme suyuna ulaşamı-

yor…

Bir o kadar insanın ayrıca sağlık ve kullanım için elverişli

suya erişimi yok…

Yeraltı sularının yüzeydeki tarım ürünleri ilaçlamalarından

kullanılamaz hale gelmesi her yıl beş kat artıyor!

Ve… “SU” gününü kutladık…

Ama “havadan sudan” konuştuk, insanoğlu için bu kadar

yaşamsal önem taşıyan bir konunun gerçekleri karşısında!

Su olmadığı için in-

sanlar ölüyor…

Hasta oluyorlar…

Salgın hastalıklara

dönüşüyor, milyonları

tehdit ediyor suya has-

ret toplumların çaresiz-

66

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

liği…

Su olmadığı için tarım alanları ekilemiyor, ürün alınamı-

yor…

Çölleşiyor her geçen gün o bildiğimiz ve bir zamanlar tahıl-

larını, meyvelerini yediğimiz tarım alanları…

Su olmadığı için çıkıyor savaşlar! Silahlanıyor insanlar…

Çocuk askerler bekliyor su başlarında… Ölümüne bir “su” kav-

gası, dünyanın dört bir tarafında…

Araştırmalara göre çok değil 2030'lu yıllarda dünya nüfusu-

nun yarısına yakını içilebilir nitelikte suya erişemeyecek…

Hor gördük… Kirlettik… Yok ettik… Su akarken “testiyi”

doldurmanın dayanılmaz hafifliği yaşamın ana girdisi suyu bu-

landırdı! Hani deyim yerindeyse “su testisini su yolunda kır-

dık” !

Suya hasret bir döneme giriyor dünya…

Dünya su gününü kutluyoruz!

Akarsuların, göllerin, denizlerin can çekiştiği…

Deniz canlılarının yok olmaya başladığı bir dönemim için-

deyiz.

Ne kadar farkındayız?

Sudaki ayak izimiz “çamura” dönüşmüş…

“Taşıma suyla değirmen döndürmekte” olduğumuzu göre-

biliyor muyuz?

Değirmenin suyu tabiat ananın bir güzelliği, yaşam sevinci,

mutluluk kaynağı…

Yok oluyor…

Taşıma suyla da dönmeyecek günün birinde…

Taşıyacak su kalmayacak.

Farkına vardığımızda “üstüne bir bardak soğuk su içece-

ğiz” ama bulabilirsek tabii…

Oyun - Neden - Bitti!

67

YENİ ANAYASA

23 Haziran 2011

2008 yılında Türkiye Kurumsal Yönetin Derneği’nin yayın

organına yazdığım bir makalenin başlığı; ‘‘Küresel ilkeler söz-

leşmesi Türkiye’nin Anayasası olsa…” idi.

Genel seçimler bitti.. (mi?)

Ekim’de yeni TBMM açılacak…

İlk ele alınacak konuların biri, seçim döneminde tüm par-

tilerin bir şekli ile gündeme getirdikleri yeni “Anayasa” konusu

olacak.

“Nasıl bir Anayasa istiyoruz?” ile “Bu şekilde bir Anaya-

sayı uygun görüyoruz” çatışmalarının sinyalleri bugünlerde et-

rafta dolaşmaya başladı bile!

2008 yılında yazmış olduğum yazıda şöyle bir bölüm var:

1999 yılında, o zamanki Birleşmiş Mil etler Genel Sek-

reteri Kofi Anan tarafından açıklanan “Küresel İlkeler Söz-

leşmesi” günümüzde dünyada olduğu gibi Türkiye’nin de

68

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

gündeminde yer alan bir konu başlığıdır. Küresel ilkeler söz-

leşmesi, “iş dünyası ile insanın” buluşma biçimini tarif etmektedir. Dünyanın hangi coğrafyasında yaşarsak yaşayalım,

yeryüzünün kısıtlı kaynaklarının sürdürülebilirlik ilkeleri ile

yönetilmesi ve böylece gelecek kuşaklara yaşanabilir bir dün-

ya bırakmayı hedef almaktadır.

Küresel İlkeler Sözleşmesi 10 ana maddeden oluşmakta ve

yüzbinlerce insanı istidam eden, trilyonlarca dolarlık iş hacmine

sahip 15000’den fazla iş paydaşı ile yer yüzündeki en kapsamlı

sivil toplum hareketi olarak tanımlanmaktadır. İnsan hakları,

iş gücü, çevre ve yolsuzlukla mücadele üst başlıkları ile tanım-

lanan bu ilkeler daha kaliteli bir yaşamın özlemini duyan tüm

insanlık için geliştirilmiş olmakla birlikte gönüllülük esasına

dayalı bir katılımı tarif etmektedir.

Şimdi düşünelim; eğer Küresel İlkeler sözleşmesi iş dün-

yası için değil de devlet yönetmekle ilgili bir kaç terimsel dü-

zeltme ile Türkiye’nin Anayasası olsa idi…

Yani, Türkiye’yi yönetenler Birleşmiş Milletler tarafından

ilan edilen Küresel İlkeler Sözleşmesinin altına imza atıp bunu

ülkenin Anayasası olarak benimselerdi…

Türkiye’de bu ilkeleri destekleyen yasalar nasıl

bir içeriğe dönüştürülürdü?

Hak, hukuk, adaleti; açlık, yoksul-

luk, gelir dağılımındaki adaletsizli-

ği; eğitim, sağlık, gıda alanlarındaki

temel yapılanmaları çözebileceğimiz

doğru bir cetvele sahip olur muyduk?

Bu ilkeleri “Anayasa” olarak benimsemiş

Türkiye’nin dünya ülkeleri arasındaki itibarı ne olurdu?

Bunların cevapları, Küresel İlkeler Sözleşmesinin satır ara-

larında mevcut.

Okuyalım…

Oyun - Neden - Bitti!

69

KÜRESEL İLKELER SÖZLEŞMESİ

İNSAN HAKLARI

İlke 1: İş dünyası ilan edilmiş insan haklarını desteklemeli ve

bu haklara saygı duymalıdır.

İlke 2: İş dünyası, insan hakları ihlal erinin suç ortağı olma-

malıdır.

ÇALIŞMA KOŞULLARI

İlke 3: İş dünyası çalışanların sendikalaşma ve toplu müzake-

re özgürlüğünü desteklemelidir.

İlke 4: Her türlü zorla ve zorunlu çalıştırmaya son verilmeli-

dir.

Çalışanlar emeklerini kendi isteği ile yapmalıdırlar. Kanun-

lara uygun şekilde çalışmalı ve istifa edebilmelidirler. İşyerlerinde

zorlamalara ve şiddete maruz kalmamalıdırlar. Ücretleri nakdi

olarak ödenmelidir.

İlke 5: Her türlü çocuk işçiliğe son verilmelidir.

İlke 6: İşe alma ve çalışma süreçlerinde ayrımcılığa son veril-

melidir.

ÇEVRE

İlke 7: İş dünyası çevre sorunlarına karşı ihtiyati yaklaşımları

desteklemelidir.

İlke 8: İş dünyası çevreye yönelik sorumluluğu arttıracak her

türlü faaliyete ve oluşuma destek vermelidir.

İlke 9: Çevre dostu teknolojilerin gelişmesi ve yaygınlaştırıl-

ması özendirilmelidir.

YOLSUZLUKLA MÜCADELE

İlke 10: İş dünyası rüşvet ve haraç dahil her türlü yolsuzlukla

mücadele etmelidir.

İş dünyasının kapsama alanına giren bu konular “Devletin

performans” hedeflerine dönüştürülmesi ile acaba neler kotarı-

labilirdi?

70

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Yani sonuçta, böyle bir Anayasayı benimsemiş Türkiye

“farklılaşmış”, “kendi halkı için yaşam kalitesini artırmış” ve

“itibarlı” bir ülke konumuna gelebilir miydi?

Oyun - Neden - Bitti!

71

ŞİKE!

6 Temmuz 2011

Birden sarsıldık. Yer sanki yerinden oynadı. 7.7 miydi?

Belki daha da büyük.

Tsunami dalgalarını bekliyoruz. Hangi fay hatlarının kırıl-

dığını şimdilik bilmiyoruz. Kaç kilometre derinliklerde olduğu

konusunda da bir fikrimiz yok. Artçı sarsıntılar art arda geliyor.

Adını “şimdilik” şike koydular!

Futbolla yatıp futbolla kalktığımız bir dünyada,

Yaşamı futboldan ibaret saydığımız için midir nedir;

şike ile sarsıldık.

7’den 70’e herkesi girdabına çekti.

Nasıl da unutmuştuk aslında yaşamın “şike” olduğunu. Na-

sıl bir iç kandırmacaydı şikenin sadece “futbol” un tekelinde ol-

duğu!

Nasıl bir körlük, duymazlık içindeydik “şike” nin siyasetten,

72

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

spora, ekonomiden, tarıma yaşamın her alanında kolumuzda,

cebimizde hatta ayakkabımızın içinde konuşlandığını!

Kitle imha silahları şikesiyle ülkeler işgal edilebilir…

İsviçre banka hesapları şike köprüsüyle diktatörlere kendi

halklarını yoksullaştırma izni

verilir, kendi halkına silah çektirilir…

Temiz enerji şikesiyle nükleer santrallar dayatılır, atıklarını

gelecek kuşakların yemek masalarına meze yapması istenir…

Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) şikesi ile tarım

katledilir…

Wall Street şikesiyle yatırımcılar batırılır…

Amerikan doları şikesiyle karşılığı olmayan trilyonlarca do-

lar basılır…

“Delege” şikeleriyle demokrasi yönetilir…

Terörün kökünün kazınması şikesiyle binlerce faili meçhul

cinayet dosyası adliye raflarına dizilir…

İmar şikeleri ile kentler dönüştürülür…

İhale şikeleri ile ticaret yönetilir…

Altın çıkaracağız şikesi ile siyanürlü su içirilir…

Baraj şikesi ile dereler, ırmaklar suya muhtaç edilir…

İnsan hakları şikesi ile insan haksızlıkları destanları yazı-

lır…

Kurumsal Sosyal sorumluluk şikesi ile sorumsuzlukların

üzerine battaniye örtülür…

şike, şikesi ile şikelenmiş yaşamlar oluşturulur…

Yaşam, “şaka” mı, “şike” mi kafamız karıştırılır!

Sanki sadece futbolun tekelindeymiş gibi algılatılır…

Oyun - Neden - Bitti!

73

ÜNİVERSİTELERİN KALİTESİ

YA DA

KALİTELİ ÜNİVERSİTELER

22 Eylül 2011

Yeni bir öğrenim yılı daha başlıyor üniversitelerimizde. Bir

sınav maratonun sonrasında üniversitelerimiz “iyi puan” almış

öğrenci avındalar. Buzdolabı çamaşır makinası, margarin veya

deterjan promosyonlarında olduğu gibi;

Kendilerini seçkin öğrencilere beğendirebilmek için;

Aylardır kılı kırk yaran kampanya programlarını hayata ge-

çirdiler!

Kimisi diz üstü bilgisayar veriyor, kimisi i-pad!

Burslar zaten veriliyordu, cep harçlıkları yarışı bir kaç yıl

önce başlamıştı…

Ailelere parasal yardımlara geçen yıl tanık olduk.

Herhalde odun, kömür yardımları sırada!

Üniversitelerimiz “Vakıfların” ya da devletin.

Fark etmez…

Hepsi bu rekabetin içinde öğrenci alıyor!

74

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Öğrenciler “bilimle” tanışacaklar…

İlk tanışmaların çerçevesi fakültelerin merdivenlerinde bu

yukarıda saydıklarımızla…

Ortada bir yarış var.

Anlamı, içeriği, kapsamı tartışılır bir yarış!

Yarışın “kazananı” yok. Kaybedeni ise “çok”…

Daha da tuhafı, tüm üniversitelerin ortak şikayeti olmasına

karşın sorunun çözümüne yanaşan yok!

“Bu yarış üniversitelerimizi kaliteli yapar mı?” diye soran

yok!

Her yıl en yüksek puanı alan bin öğrenciden kaçının kaydını

yaptıklarına dayalı bir yarışın “bilimselliği” olur mu?

Üniversitelerimizin kalitesini böyle bir kriter belirleyebilir

mi?

Bilim üreten kurumlar kendilerine böyle bir yarışı yakış-

tırabilirler mi?

Bilim üretmenin önceliği bilimi öğretecek kadrolara yatırım

yapmaktır. Bu kadroların yapacağı bilimsel çalışmalar, ürete-

cekleri bilimsel makaleler ve diğer uluslararası platformlarda ge-

çerli olan üretimler üniversitelerin kalitesi ile iç içedir. Üniver-

sitelerin itibarı, uluslararası kabul ve saygı gören markalaşmış

nitelikli öğretim kadroları ve bunların bilimsel üretimleridir. Bu

özelliği olan üniversitelerde okuyan öğrencilerin yaşamla ilgili

kazançları da bu nitelikli kadroların yanı başında ders yapma-

ları değil midir?

Elbette bir “yarış” olmalı…

Elbette bu yarışın kazananları ve kaybedenleri olmalı.

Ama hepsinden önemlisi “ yarışın bir anlamı” olmalı!

Topluma, dünyaya, insanlığa katkısı olmalı…

şöyle bir ölçek ile değerlendiriyor olsaydık üniversitelerimi-

zin kalitesi ile ilgili daha mı farklı bir gündemimiz olurdu acaba?

Oyun - Neden - Bitti!

75

• Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısı

• Öğretim üyesinin bir öğrenim dönemi boyunca her bir öğ-

rencisine ayırdığı zaman

• Öğretim üyelerinin/görevlilerinin kendi branşlarında yurt

dışındaki gelişmeleri izlemesi ile ilgili verilen maddi destek

• Öğretim üyelerinin/görevlilerinin aldığı mukayeseli yıllık

ücret

• Öğretim üyelerinin/görevlilerinin kişisel gelişimleri için

ayrılan bütçe

• Öğrenci memnuniyet endeksi

• Öğrenci şikayetlerinin çözüm/tatmin oranı

• Mezun ettiği öğrencilerdeki nitelikli istihdam oranı

• Ne oranda kurumsallaştıkları

• Sahip oldukları özerklik (!)

• Öğretim üyelerine ve öğrencilerine sağladığı uygun çağdaş,

fiziksel koşullar

• Öğrenim dönemi boyunca öğretim üyeleri ve öğrencilere

derslerden bağımsız sağlanan “nitelikli” sosyal ve kültürel or-

tamlar

• Mezunlar derneğinin üniversitenin kalitesi için yaptığı ça-

lışmalarla ilgili performansı

• Bu saydıklarımız ve benzer kriterlerle değerlendirilen dün-

ya üniversiteleri arasında kaçıncı olunduğu

Herkes için iyi bir öğretim yılı olsun…

76

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

DEPREM SONRASI ACI GERÇEK: GÜVENSİZLİK

18 Kasım 2011

Van depremi ile bir kez daha gördük. Toplumsal yaşamın

tüm kılcal damarlarında “güven” sorunumuz var!

İçinde yaşadığımız binalara güvenmiyoruz. Müteahhitler

malzemeden çalmış olabilir. Başımıza her an göçebilir.

Oyun - Neden - Bitti!

77

Hasarlı bina tespitlerine güvenmiyoruz.

Okullarımıza, hastanelerimize güvenerek gidemiyoruz. Ha-

sar durumları ortada.

Yardımlar topluyoruz, kime vereceğimiz konusunda kuşku-

larımız var. Sivil toplum

Kuruluşlarını bir bir itibar sınavından geçiriyoruz.

Çünkü güvenmiyoruz!

Yardım dağıtım organizasyonlarındaki görüntüler kamu

görevlilerin becerilerinin sorgulanmasına neden oluyor. Güven-

sizlik doğuyor.

Depremzedelere güvenmiyoruz!

Gönderilen yardımları satanlar gazete manşetlerinde!

Bir depremle toplumun röntgenini çekmek mümkün.

Depreme karşı önlem almayı, enkaz başında umutlu bekleyiş-

lere yeğ tutuyoruz!

Oysa deprem gerçeği ile bir yaşam kurgulamak da mümkün.

Kaderci toplumların alın yazısı deprem gerçeği ile yüzleşme-

mize engel oluyor.

Depremle baş etmek ise bir kaç kişinin kişisel becerisine ka-

lıyor.

Oysa Van depremi sonrasında da tanık olduğumuz gibi insa-

nımız yaraların sarılmasında tek yürek olmak ve acıları paylaş-

mak konusunda iç duygularını fazlasıyla harekete geçirebiliyor.

Ama önemli olan, 7,4'den önce, deprem gerçeği karşısındaki

sorumluluk bilincini yaşamın tüm alanlarında egemen kılmak.

Son Van depremi anımsattı ki, depreme “kafa tutmakla”

“Deprem gerçeği ile yaşamak” arasında ince bir çizgi vardır.

Deprem yönetmeliklerinin bile raf ömrü bir sonraki depre-

min büyüklüğüne kadar geçerlidir.

Doğa kendi yasaları ile her zaman insanı yönetti ve almak

istediğini aldı.

78

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Doğayı yönetebileceğini hatta alt edebileceğini düşünen in-

san ise bu yenilgilerden bir türlü öğrenemedi!

Kaderci toplumların alın yazısında matematik ve bilim bak-

kal raflarındaki bisküviler kadar ilgi görmez.

Daha beş yaşına gelmeden önlenebilir sağlık sorunlarından

dolayı yaşama veda eden her beş çocuktan birinin kaderci top-

lumların içinde olduğunu akıl defterimize yazalım. Yoksulluk,

açlık, çaresizlik kaderci toplumların sofraya servis edilen akşam

yemeğidir. Ve tabii bir de doğal afetlerle yıkılan tüm umutlar…

Umutları yaşama katık etmenin yolu “güven” den geçiyor.

Ailemize, yaşadığımız toplumun bireylerine, bizi yönetenlere…

Herkese ve her şeye…

Ortada güven sorunu varsa dışarı bakmanın bir anlamı yok.

Doğa da bize güvenmek istiyor ama güvenemiyor işte!

Oyun - Neden - Bitti!

79

“%99” ÜSTÜ KALSIN DEDİ!

21 Kasım 2011

“% 99” hesabı istedi…

“Üstü kalsın” dedi Wall Street’i işgal etti!

15 Ekim 2011’de 82 ülkede 951 kentte binlerce kişi görülecek

hesap için yürüdü…

Yüz yıl sonra tarihçilerin dünyanın gidişatını değerlendirir-

ken ıskalamayacakları bir gündem oluştu.: “OWS” . Yani, “Wall

Street’i işgal et”…

Neden?

Kim bunlar?

Ne istiyorlar?

Amaçları ne?

Onlar işsizler. Hem de üniversite mezunu olmalarına ve el-

lerinden iş geliyor olmasına karşın.

Onlar yüksek okul öğrencisi. Üniversiteyi bitirmek için al-

80

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

dıkları banka kredisi-

ni emekli olana kadar

ödeyemeyecekler…

Onlar

anne-ba-

ba… Bu ekonomik be-

lirsizlikte çocuklarının

gelecekleri için kaygı

duyuyorlar.

Onlar, emekli. Sağlık sorunları nedeniyle ödeyemedikleri

sağlık giderlerinin çaresizliği içinde ölüm randevularını ertelet-

me telaşı içindeler.

Onlar savaş karşıtı. Savaş giderlerinin % 10’u ile halkın te-

mel sorunların çözümünde büyük iyileştirmeler olacağını söy-

lüyorlar.

Onlar aç ve açıkta! Yıllardır aylık taksitlerini ödedikleri ev-

leri ellerinden alınmış. Konu komşuya sığınmacı olmuşlar!

Onlar kredi kartı sarmalında yaşamları kararmış insanlar.

Yaptıkları kredi kartı borçlarının çoluk çocuklarına kalacağı

gerçeği ile geceleri gözlerine uyku girmiyor.

Onlar, merkez bankası matbaalarının gece gündüz aralıksız

hiç bir karşılığı olmayan yeşil dolarlar basmakta olduğunu bi-

liyorlar. Bunun sonuçlarına katlanacakların yine kendileri oldu-

ğunu görüyorlar.

Onlar devletin verdiği “gıda kuponları” ile karınlarını do-

yurmak zorundalar.

Onlar sokaktaki vatandaş; çaresizlikten, işsizlikten, sağlık

sorunlarından, evsizlikten kıvranırken batırdıkları bankaları

devletin kucağına atarak milyon dolarlık tazminatlarını banka

hesaplarına geçirmekte vicdani sorumluluk taşımayanlara isyan

ediyor.

Onlar, en zengin % 1’le, geriye kalan %99’un arasındaki ge-

lir uçurumunun “hayra işaret olmadığını” söylüyorlar! Bunun

Oyun - Neden - Bitti!

81

“demokrasi” ile ilişkilendirilemeyeceğini söylüyorlar!

Onlar bir yüzyıl boyunca “uyutuldular”…

“Büyük Amerikan Rüyasına” inandırıldılar…

“Paraya tapınmanın” yaşamın tek koşulu olduğuna koşul-

landılar.

Olmayan “hisselerin” olmayan “değerleri” ile monopoli oy-

nadılar…

Tahrir meydanında gözlerini araladılar.

Ardından, Para Tanrısı Wall Street sunağına %1’i adak

adadılar.

İnsanlık tarihine bir not düştüler:

Bu işlerin böyle gitmesinin mümkün olmadığını söylediler!

Din, dil, ırk, cinsiyet, kadın, çocuk, engelli ayrımı gözetmek-

sizin tüm insanların “eşit” olduklarını,

Gelişmişlik göstergesini “parayla ifade etmenin”

Her şeyi alt üst ettiğini

Bu yüzden

İnsanoğlunun yaşadığı gezegene bile ihanet ettiğini

2111 yılı 15 Ekim’ine

Kaydedilmesini istediler!

Onlar ABD’de değil

Tüm dünyada %99'dular…

Sadece hesabı istediler.

%99'unu ödediler.

%1 için

“üstü kalsın” dediler!

82

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

7…69…148… HANGİSİNİN

PEŞİNDEN KOŞMAYA DEğER…

29 Ocak 2012

Türkiye dünyanın en büyük 17. Ekonomisi…

İlk 10’a girmeyi hedefliyor!

Küresel rekabetin ana belirleyicisi olan inovasyonda ise 69.

Sırada.

Ama bir de 148. Sırada olduğu bir konu var.

Basın özgürlüğünde 148. Sırada!

Bu listede, Jamaika ilk 20’de… Kosta Rika 19, Namibia 21,

Surinam 23, Mali 25, Nijer 29. sırada…

Tanzanya 34, Papua Yeni Gine 35, El Salvador 37, Gana 41 de.

Haritada yerini bulmakta zorlanacağımız Komoros 45, Samoa

56, Burkina Faso 69. sırada.

Türkiye’nin karşısında “148” yazıyor…

Hemen arkasından Meksika ve Afganistan geliyor.

Etopya, Ürdün ve Bangladeş 127, 128 ve 129. sıraları payla-

Oyun - Neden - Bitti!

83

şıyorlar.

Sınırlar Ötesi Gazeteciler örgütünün dünya basın özgürlü-

ğü sıralaması. İngiltere’nin 28, Fransa’nın 38, Amerika Birleşik

Devlerinin ise 57. Sırada olması bir “teselli” olabilir mi?

Birinci sırada ise Finlandiya var!

Yaşamın kalitesi ve gelişmesi için öncelikle “neyin” peşin-

den koşmaya değer? Hani derler ya; “bir atımlık barutun varsa

nereye atacaksın?”

Ekonomi, inovasyon ve özgürlükler arasında bir seçim yap-

mak zorunda kalacaksak hangisi tercihimiz olmalı?

15 Kasım’da kutlanan dünya hapisteki yazarlar gününe Tür-

kiye “ancak” hapisteki 71 gazeteci ile katkıda bulunabiliyor!

Gözümüze ilişen bir başka haber:

“Bağımsız İletişim Ağı (BİA) Medya Gözlem Masası’nın

2011 Ocak-Şubat-Mart

Medya Gözlem Raporu, 62'si gazeteci toplam 103 kişinin

düşünce ve ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilecek

davalardan yargılandığını ortaya koyuyor”

Ey Özgürlük!

Sincaplardan, kunduzlardan, Platon’un bir gün kolunda

bara bile girdiği söylenen ornitorenklerden bile esirgenmeyen

özgürlük aklı, mantığı ve sağduyusu olduğu iddia edilen insan-

lardan alıkonuluyor!

Bir tek devekuşları memnun hayatından!

Türkiye 148. sırada basın özgürlüğü liginde. Halkın oylarıy-

la parlamentoya gönderdiğini sandıkları gazeteci milletvekili de

Mecliste değil hapishane hücresinde!

Ey özgürlük!

Zülfü livaneli’nin notalarında genzimizi yakan sözcüklerin

dudaklarımıza döküldüğü Paul Eluard’ın şiiri… Nazi işgali sı-

rasındaki Fransız direnişçilerinin ortak söylemi idi.

84

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

livaneli’nin notalarında

Okulda defterime, sırama ağaçlara, yazarım adını

Okunmuş yapraklara, bembeyaz sayfalara yazarım adını

Yaldızlı imgelere, toplara tüfeklere, kral arın tacına

En güzel gecelere, günün ak ekmeğine, yazarım adını

Tarlalara ve ufka, kuşların kanadına,

Gölgede değirmene yazarım.

Uyanmış patikaya, serilip giden yola,

Hınca hınç meydanlara adını ey Özgürlük

diye başlıyordu…

Hukukun özgürlükleri “özgürleştirdiği” toplumlar var…

Bir de özgürlüklerin hukuku “hukuklaştırdığı” toplumlar

var.

Hak, hukuk, adalet …

Tabii ki…

Ama önce özgürlük…

Düşünmeden edemiyor insan;

Tarih boyunca, ressamların, şairlerin, yazarların, düşünür-

lerin, heykeltıraşların ve diğer toplum bireylerinin kendilerini,

sanatlarını, yaşamlarını özgürce ifade edemedikleri yüzyıllar-

dan bu yana geliyor olsaydık…

Oyun - Neden - Bitti!

85

EN TEHLİKELİ

KİTLE İMHA SİLAHI

YANI BAŞIMIZDA

8 Mart 2014

ABD Dışişleri Bakanı John Kerry geçtiğimiz günlerde En-

donezya’da öğrencilere yaptığı konuşmada “küresel ısınmanın”

insanlığın geleceğini tehdit eden en tehlikeli kitle imha silahı ol-

duğunu söyledi…

Bugün insanlığın karşı karşıya kaldığı en ciddi sorun olan

küresel ısınmanın baş mimarı olan bir ülkenin dışişleri bakanı

tarafından böyle bir açıklama gelmesi oldukça şaşırttı bir çoğu-

muzu…

Aklıma Uruguay’ın eski devlet başkanı ve mütevazi hayatı ile

dünya liderlerine örnek olan Jose Mujica’nın ünlü yorumu geldi:

“Ekonomik büyümeyi bir tutku haline getirmiş olan liderler

tüketim odaklı bir toplum yaratarak sadece dünyanın sonunu

getirebilirler!”

86

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Jose Mujica

Urugay eski Devlet Başkanı

1800'lerin sonunda bir “ölçek” olarak kabul edilen kişi ba-

şına şu kadarlık ABD Doları cinsinden gelirle dünyamızın ge-

lişmişliğinin ölçümlenmesi sistemi bugün kucağımıza iki temel

sorun bıraktı;

Küresel ısınma ve onun neden olduğu doğa dengesinin bo-

zulması ve kontrolsüz nüfus artışı…

Kyoto sözleşmesini imzalamamak için bin dereden su geti-

ren ABD bugün Dışişleri Bakanı aracılığıyla küresel ısınmayı

insanlığın geleceğini tehdit eden en tehlikeli kitle imha silahına

benzetiyor!

Geçtiğimiz hafta üniversitede öğrencilerimle “küresel bi-

reyler” kavramını tartışıyorduk.

Günümüzde anlamını yitiren siyasal coğrafyalar karşısında

yükselen değer;

Evrensel değerler üzerinde uzlaşan, bu değerlerle sarmaş ol-

muş…

Din, dil, ırk, kimlik, coğrafya, cinsiyet ayrımı gözetmeksi-

zin…

Daha yaşanılabilir bir dünya için çabalayan insanlar var…

ve

Bunlar enformasyon teknolojilerinin kendilerine sağladıkla-

rı olanaklarla;

Yazı yazıyorlar…

Resim yapıyorlar…

Müzik besteliyorlar…

Oyun - Neden - Bitti!

87

Haksızlıklara karşı meydanlara iniyorlar…

İnsan hakları, hayvanların, çocukların, engellilerin, kadın-

ların, doğanın hakları için…

Seslerini yankılatıyorlar dünyanın dört bir tarafında…

Yeri geliyor,

“Bir kişi” olarak…

Yeri geliyor binlercesi…

Bir değişimin simgesi olarak sivil toplumun sesi oluyorlar…

Hükümetlere, liderlere “ayar” veriyorlar…

Avrupa Birliği’nde olduğu gibi yasa yapıcılarını etkiliyorlar.

ABD’de olduğu gibi %99 olup paranın mabedi Wall Street’i

işgal ediyorlar.

Artık bu işleri 20. yüzyıl reçetesi ile yönetilemeyeceği gerçe-

ğini haykırıyorlar!

Severn Cullis-Suzuki

1992'de…

Rio’da…

Birleşmiş Milletler’e üye ülkelerin devlet ve hükümet baş-

kanlarının toplantısında…

0 zamanlar 9 yaşında olan Severn Cullis-Suzuki’nin delege-lere yaptığı konuşmayı izleyin.

Bir kişi, hem de 9 yaşında, hem de 1992 yılında Birleşmiş

Milletler toplantısında zaten söylüyordu küresel ısınmanın in-

sanlığın geleceğini tehdir eden en tehlikeli kitle imha silahı ol-

duğunu…

88

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bu tehlikenin baş sorumlularından ABD’nın 22 yıl sonra je-

tonu düştü!

Tehlikenin ne boyutlarda olduğunu anlamak için çok uzak-

lara gitmeye gerek yok. Yaşadığımız coğrafyaya, ülkemize ba-

kın… Küresel ısınmanın Türkiye’de halen varolan ancak çok

derinde hisstmediğimiz hangi sorunları tetikleyecek?

Susuzluk tehlikesi baş gösterecek.

Orman yangınları artacak.

Erozyon nedeniyle tarımsal üretkenlikte değişiklikler yaşanacak.

Sıcak dalgalarına bağlı ölümler ve hastalıklarda artış görülecek.

Gıda zehirlenmesi artacak.

Deniz su seviyesi yükselmesi yerleşim bölgelerini tehdit edecek.

Cilt kanseri vakalarında artış görülecek

Deniz suyu kirliliği ve balık ölümleri artacak

(HABERTURK-20.7.2010)

İnsanoğlu sanal bir refah için…

Sanayi devriminden bu yana doğadan aldığı borcu ödemeyi

hiç aklına getirmedi. Üretmek ve tüketmek arasında kaynakla-

rını kullanmak zorunda olduğumuz doğanın dengelerini altüst

ettik. Ara sıra ihbarnameler geldi umursamadık…

Galiba haciz dönemi başladı!

Oyun - Neden - Bitti!

89

SAF MISINIZ? YOKSA,

GAYRİ SAFİ MUTLU MUSUNUZ?

4 Nisan 2012

Satır aralarında kayboldu haber.

“Mutluluk” bir gelişmişlik göstergesi oldu.

Birleşmiş Milletler kararı ile…

Karar bir anda 66 ülkeden destek gördü.

Gayri Safi Mutluluğu yıllardır uygulayan tek ülke Butan

şimdi daha da “mutlu”…

Belki onlar gibi yaşamda mutluluğu “hasılaya” tercih eden-

ler olabileceği ümidiyle…

20.yy’da insanoğlu para peşinde koşmaktan mutluluğa vakit

ayıramadı. Gayri Safi Milli Hasılanın içinde belki mutluluk da

vardı ama insanoğlu savaşmaktan, kirletmekten, didişmekten,

gezegeni yaşanmaz bir mekana dönüştürmekten bulamadı bunu

bir türlü.

Mutlu olmayı öteledik.

Hasıla için…

90

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Mutlu olmayı hak edemedik.

Hatta mutluluğu unuttuk, sanal mutluluklarla avuttuk dün-

yamızı!

Hasıla için…

Hasıla için; kendi kendimize yarattığımızı sandığımız mut-

luluklar başka yerlerdeki insanların mutsuzluğunun nedeni

oldu.

Hasıla için; tanımlanan çıkarlar, içlerinde mutluluğu barın-

dırmadı. Barındıramazdı! Çünkü mutluluğu bir “çıkar” olarak

tanımlamadık. Mutluluğu mutluluk yapan şeyleri para ile ölç-

meye kalktık!

Ama Butan…

Küçücük bir krallık…

Yıllardır 70 kriterle insanlarının mutluluğunu gelişmişlik

göstergesi yapmış olmanın “mutluluğu” içindeler!

Dünyanın ilk ve “tek” mutlu ülkesi!

Birleşmiş Milletler’e bu öneriyi götü-

ren Butan Büyükelçisine sormuşlar, kısa

bir süre içinde bu öneriye nasıl bu kadar

destek alabildiğini… Büyükelçi, “onlara

akşamları aileleri ile birlikte olmalarının

onları mutlu edeceğini” söyledim diyor!

Bir tarafta “hasıla”…

Diğer tarafta mutluluk!

Kadir Has üniversitesinin Türkiye’nin sosyal ve siyasal eği-

limler araştırması…

Toplumun yarısından fazlasının yargı ile güven sorunu var.

Yargının siyasallaştığını düşünenler görüşme yapılan her iki ki-

şiden biri.

Oyun - Neden - Bitti!

91

Toplumun yarısından fazlasının polise/emniyet güçlerine

karşı güveni yok!

Ülkeyi “mutluluğa” taşıması beklenen parlamentoya güven

sorunu olanların oranı %63,5

Tutunacak dalımız olan sivil toplum kuruluşları ile de ciddi

bir güven sorunumuz var!

Toplumun refahı için siyaset üretmesi gereken kurumlar

olan partilere sadece toplumun %25'i güveniyor!

YÖK, medya, Cumhurbaşkanı güvenle ilgili toplumun duy-

gularından nasibini alan diğer kurumlar bu araştırmada.

Toplumun sadece %42'si düşünce özgürlüğünün olduğuna

inanıyor. Sadece % 50'si demokratik bir ülke olduğumuzu dü-

şünüyor!

Hasıla için geldiğimiz yer burası!

George Orwell’in “Hayvan Çiftliğini” yeniden okumanın

tam sırası.

92

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

OYUN BİTTİ!

3 Şubat 2012

“BİR ŞİRKETİN GENEL

MÜDÜRÜ ya da üst düzey yö-

neticilerinden biri olabilirsi-

niz. Ya da bir reklamcı, halkla

ilişkilerci ya da pazarlama yö-

neticisi… Fabrikalar, tesisler,

baraj hesaplamaları yapan bir

mühendis veya konut tasarımı

yapan bir mimar… Tesisatçı,

tornacı, marangoz, hatta “son

ütücü”! Finans uzmanı, kimya-

ger, doktor, laborant, kurumsal

iletişim ya da insan kaynakları

uzmanı veya henüz daha adı-

nı bile duymadığımız binlerce

meslekten biri içinde kariyerinize “anlam” katacak bir yolculuk

yapıyor olabilirsiniz.

Oyun - Neden - Bitti!

93

Yolculuğunuz gerçekten “anlamlı” mı? Bir yandan yaptığı-

nız kariyer, diğer yandan yaşamın içinde durduğunuz yer “an-

lamlı” mı”

Yeni kitap nihayet çıktı…

Adını “OYUN BİTTİ” koyduk.

Yukarıdaki paragraf da önsözün girişinden…

Çünkü 1900’lerle birlikte dünyaya dayatılan Amerikan Do-

ları ve yeraltındaki fosil kaynaklardan üretilen petrole dayalı

sistem iflas etti!

Bu oyunu kurallarını belirleyenler Wall Street duvarlarında

yıkılan taşların altında kaldılar.

Yeni oyunun kuralları üzerinde çalışılıyor. İflas etmiş siste-

me “pansuman” yapmak isteyenler ile %99’ söyleminin mimar-

ları bu yüzyılı biçimlendirecek kuralları belirlemek konusunda

kapışmış durumdalar.

Yaşam, siyaset, toplum yeniden biçimleniyor.

Ekonomi, ticaret, sosyal yaşam renk, kimlik, biçim değişti-

recek.

Bir yandan yitirilen insani değerler yeniden keşfedilmeye

çalışılırken diğer yandan bunların üzerine ısrarla battaniye ört-

mek isteyenler olacak.

Kitabı birinci gruptaki yaşamın simgesi “dünya vatandaşı

Victor Ananias’a” ithaf ettik.

Telif gelirini, O’nun kurduğu “Buğday” Derneğine yönlen-

dirdik.

Ali Kamil Uzun’un çizgi anlatımları temel sorunlarımızı çok

net anlatıyor.

94

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ve kitaptan bazı başlıklar;

Sosyal sorumluluğun suyunu çıkarttık!

Sorumluluk “bireyseldir”, “kurumsal” değil! Sosyal “hiç” değil!

Parayı nasıl kazandığınız “sosyal sorumluluktur”

parayla nasıl itibar satın alırsınız?

Sosyal sorumluluk iş hayatının kenar süsü değildir!

Sosyal sorumluluk raporları ve endeksleri yoksa bir “kandırmaca”

mı?

İşi “sorumluluk anlayışı” ile yönetmek ne demek?

İşi yönetmeyi “parayı yönetmek” sanıyoruz!

Yalan dünya yaşıyoruz…

Güneş artık içimizi değil endişelerimizi ısıtıyor!

Para” saadet getirdi mi?

Kredi derecelendirme kuruluşlarının “itibarı”

En tercih edilen deterjan” İsviçre!

Yalnız “adaların” sıkıntısını offshore hesaplar gideriyor!

Bir ülkenin sokaklarında kan varsa satın alma zamanı gelmiştir!

Plastik kartlarla “kırmızı başlıklı kız öyküsü” yeniden yazıldı

Hisse değeri: olmayan değerin masalı

Ya 1,5 milyar Çinli araba sahibi olursa!

Bireyler nasıl küresel eşti?

Bugün kaç “kilo” mutlusunuz?

Yaşamın şablonları değişiyor

Teknoloji mi insanları yönetecek, insanlar mı teknolojiyi yönetecek?

Biri bizi gözetliyor “mu”!

Etik karnınızın ağrımasıyla ilgili bir meseledir

Çalışanlarına “iş” arayan işveren!

Yönetim kurulu başkanının gece uykusu kaçınca…

Ne etiktir, ne değildir?

Bireyler kadar ürünler ve kurumlar da “ahlaklı” olmalıdır!

Yeni gündem; “sabıkasız ürünlere” doğru…

Oyun - Neden - Bitti!

95

Sivil toplum değil temiz toplum

Sosyal girişimcilik ruhu dünyayı kurtarır mı?

İyi şirket, iyi hükümetten önce iyi birer insan” olabilmek

Yeni OYUN… Yeni KURALLAR…

Belki sizin oyununuz olacak belki de…

96

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

SORUMLULUKLARIMIZDAN

“SORUMLU” OLMAK!

24 Mart 2012

“Birey tek başına mı ya da sevdikleri kişilerle birlikte mi

yaşamını güvence altına almayı istiyor, yoksa tanıdığı tanı-

madığı tüm insanlıkla, tüm varlıklarla birlikte mi?

Doğanın dengesi geri dönülemeyecek şekilde insan müda-

halesiyle bozulduğunda, insanın ürettiği bilim, dünya nüfu-

sunun ne kadarına ve hangi koşul arda ihtiyaçlarını sunabi-

lecek kapasitede?

Bireylerin tek bir seçim hakkı olsa ve bir tarafta kendi

keyfi, kendi yaşam süresini uzatmak, diğer tarafta ise gelecek

nesil erin refahı olsa hangisi seçilirdi acaba?”

Victor Ananias’ın “Tüketmeden yaşamak” başlıklı bir ya-

zısından alıntı idi… Doğan Kitap’tan geçen ay çıkan “Yaşam

Dönüşümdür” isimli yayında yer alan onlarca yazısından biri.

Oyun - Neden - Bitti!

97

Bugün Şişli %100 Ekolojik Pazar’daydık. Oyun Bitti kita-

bının tanıtımı için bir araya geldik.

Bu pazar Victor’un yaşamında çok emek verdiği, uğruna ka-

rış karış tüm Türkiye’yi gezdiği ve 6 yıldır her cumartesi günü

ekolojik dönüşüme gönül vermiş üreticilerin ve tüketicilerin bu-

luşma mekanı.

Victor’a ithaf ettiğimiz Oyun Bitti’ nin tanıtımı için tered-

dütsüz yaptığımız bu seçimin ne kadar isabetli olduğunu bizi

yalnız bırakmayan dostlarımızın yoğun ilgisi ile görmüş olduk.

Haluk Gürgen hocamız ile kısa bir söyleşi yaptık. Haluk

hoca Oyun Bitti’ nin içindeki vurguyu iki sözcükle özetledi: “so-

rumluluk duygusu”…

Sorumluluk pusulamızda bir şaşma olmuştu uzun yıllardır.

İnsana, kaynaklarını ödünç kullandığımız doğaya ve gelecekte

bu kaynakları kullanarak yaşamı idame ettirecek olanlara karşı

sorumlu olacağımıza;

Üzerinden yıllar geçtikten sonra farkına vardığımız sorum-

suzluk hamurunu karmaya devam ettiğimizi gördük…

Bu yüzden her gün önlenebilir hastalıklar yüzünden dünya-

ya veda eden ve henüz beş yaşına gelmemiş 20 bini aşkın bebeği,

çocuğu kaybediyoruz…

On yıl sonra yeryüzünde 3 milyardan fazla insan içilebilir

suya ulaşamayacak…

Gıda ürünlerinde krizin kapıya dayanması an meselesi.

Çünkü ekilebilir toprakların miktarı o kadar hızla azalıyor ki…

98

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Çaresizlikten bulundukları topraklardan, yurtlarından göç

edenlerin sayısı milyar sınırına dayanmış noktada. Bunların ne-

den olduğu sosyal patlamalar ve çalkantıları her gün gazetelerde

okuyoruz, televizyonlarda izliyoruz.

Kısacası, yaşam kalitesi adına “yaşanılamaz bir dünyaya”

kendimizi hapsettik.

Gelişmiş dediğimiz ülkeler küresel borç batağının sarmalın-

da…

Bazılarımız sosyal sorumluluk adına “tamirat, onarım iş-

lerindeler”…

Geldiğimiz noktaya baktığımızda bütün bunların olabile-

ceğini biliyor olmamıza karşın insanoğlunun yaşamı bu kadar

içinden çıkılmaz hale sokabilmesi için kör olması gerekirdi diye-

simiz geliyor. Victor’da yazısında aynen böyle diyor:

“Bugün bu körlüğün bir sebebi insanın doğal bir duygusu

yine; doğadaki üstün varlık olma, her şeye, tüm yaşama hük-

metme kabiliyeti yanılgısına ve iştahına kapılma…”

Evet… Tükettik! Sahip olmak adına, asıl sahip olduğumuz

mutluluğumuzu tükettik.

Yaşamın canlı renklerini kendi ellerimizle pastele dönüştür-

dük.

Sadece kendimizin değil, çocuklarımızın renklerini de çal-

dık.

Ama hala bir fırsat var avucumuzun içinde;

Sorumluluklarımızdan “sorumlu” olmak!

Önce kendimize, içinde yaşadığımız topluma, üzerinde ko-

nuk olduğumuz gezegene karşı…

Sorumlulukların merkezine “paranın” yerine “insanı” koy-

Oyun - Neden - Bitti!

99

mak kadar basit bir çözüm var önümüzde!

Sevgiyi, hoşgörüyü, saygıyı yaşam önceliklerimizin pusulası

yaparak,

İnsanı; kılığı, kıyafeti, kimliği, milliyeti, cinsiyeti, dini, yaşı

ve renginden arındırarak,

Yaşamı bir bütün olarak doğanın verdikleriyle kucaklayarak,

Yaşayabilenler olduğuna göre…

“sorumluluklarımızdan sorumlu olmak” o kadar da zor

değil!

100

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

HOLLYwOOD BİTİYOR!

8 Şubat 2012

İnsanoğlu 20.yüzyıl için özel bir plato kurdu.

1900'lü yılların belgeseli bu platoda çekildi.

2100 yılında gösterilmek üzere…

Oyun - Neden - Bitti!

101

Oyun Bitti kitabından bir bölüm:

Son yıl arda izlediğim en güzel filmlerden biri Woody Allen’in hem

yazdığı, hem yönettiği ve hem de oynadığı “Hol ywood Bitiyor” idi. Kı-

saca; bir zamanlar büyük filmlere imzasını atmış ancak kariyerinin

doruklarında iken işleri ters gitmiş ve “çöküş” yaşamakta olan bir yö-

netmeni anlatır bu film.

Eski eşinin girişimleri sonucu karşısına gelen 60 milyon dolarlık

yeni bir yapımın iştahlandırdığı yönetmen çekimlerin başlamasından

bir gün önce yaşadığı stresle “kör” olur. Hiçbir şey görememektedir ve

ertesi gün çekimler başlayacaktır. Bu yapıma olan şiddetli gereksinimi

nedeniyle de menajeri dışında kimselere “göremediğini”, kör olduğunu

söyleyemez.

Ve çekimler başlar… Gözleri görmeyen bir yönetmen bir “ film”

çeker! Tahmin edileceği gibi “saçma sapan” bir yapım çıkar ortaya. 60

milyon dolar çöpe gitmiştir! Film bittikten sonra gözleri normale dönen

yönetmenin kendisi bile çektiği filmi seyredemez.

Hayal kırıklığının ve sert eleştirilerin doruğunda iken filmin sonun-

da bir Fransız gazetesinde çıkan bir eleştiri yazısı tükenmiş umutları ye-

şertir. Filmi izleyen Fransızlar görmeyen yönetmenin gözleri görmeden

çektiği filmi “çok beğenmişler ve takdir etmişlerdir!”

Galiba son 150 yıldır gözleri görmeyen yönetmenlerin “iş başın-

da” olduğu saçma sapan bir filmin oyuncuları olduk ve saçma sapan

bir film senaryosu gibi bir hayat yaşamak zorunda kaldık. Daha kö-

tüsü tüm olan bitenlere “Fransız” kaldık!

102

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

EKŞİ ÇİKOLATA

13 Temmuz 2012

Yaşamımızın dört bir yanını sarmış olan çikolataların ne ka-

dar “ekşi” olduğunun farkında mıyız?

O güzelim ambalajlarda keyfimizle harmanlanmayı bekle-

yen sonsuz çeşitteki çikolatalı ürünlerin damak tadımızda aslın-

da ne kadar “ekşi” bir tat bıraktığını biliyor muydunuz?

Oyun - Neden - Bitti!

103

Aşkların, sevdaların simgesi olması gerekirken…

Yaşamı güzelleştiren hazların damaktaki tadı olacakken…

Her bir parçasında anılara olan yolculukları simgeleyecek-

ken…

Dostlukların, kardeşliklerin, sevgililiklerin buluşma noktası

olacakken…

“Tatlı yiyelim tatlı konuşalımın” anlatımı olacakken…

Ekşimiş çikolata ile baş başayız.

Çünkü her bir parçasının arkasında yürek burkan öykülerle

geliyor o çikolatalar önümüze.

Aslında çocuklar çikolatayı çok severler. Çikolata da çocuk-

ları… Ama ekşimiş çikolataların öyküsü bilindiğinde çocuklar

pek de sevmeyecekler kendilerini çok seven çikolatayı!

Çünkü, kakao tarlalarındaki çocukların “esaretini” anlatı-

yor çikolatalar.

Daha 8-10 yaşlarında ailelerinden kopartılan; dilini, kültü-

rünü hiç bilmedikleri ülkelere gönderilen çocukların “yok pa-

ralara” günde 16-18 çalıştırıldıklarını anlatıyor o cicili amba-

lajlar…

Bir çoğu ailelerinden “satın” alınıyor! Komik paralara…

Batı Afrika kıyılarındaki kakao tarlalarında böyle çalışmak

zorunda kalan 400 bin çocuktan ve onların yorgunluktan uyu-

yamadıkları gecelerden geliyor bu “ekşi” esintiler…

Kakao tarlalarında çalışıyor olmalarına karşın hiçbir zaman

bir çikolata tatmak onlara nasip olmayacak! Hiçbir zaman bir

okula gidemeyecekleri gibi…

Kendi istekleri ile yaşları ilerlese de “ayrılma şanslarının”

aba altından sopa gösterilerek bastırıldığı bu tarlalarda kendi

boylarından büyük kakao çuvallarını gün boyu çekip çekiştire-

rek depolara nakleden çocukların öyküleri var ekşimiş çikola-

talarda.

104

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Büyük üreticilerin “valla her şeyi düzgün yapmaya söz ve-

riyoruz” dedikleri halde altına imza attıkları uluslararası söz-

leşmelere on yıldan fazladır uymadıkları gerçeği var birbirimize

hediye ettiğimiz çikolataların tadında…

Kakao üretiminin ana gelir kaynağı olan ülkelerdeki yöne-

timlerin büyük çikolata üreticileri tarafından “susturulmuşluk-

ları” çınlıyor kulaklarda… Görmezden gelinen çocuk ticareti,

kuralsızlık, işgüzarlık… Hükümet yetkililerine göre o çocuklar

“güya” tatillerini geçirmek için gelmişler ülkelerine!

Bu üreticilerin arasında hiç mi düzgünü yok? Kakao tarlala-

rını insana yakışır bir üretim anlayışı ile yöneten yok mu? Üre-

ticiye büyük şirket mantığının getirdiği para ile zulüm etmeyen

onlara hakkını veren, çalışma koşullarını iyileştiren, üretimi do-

ğaya saygılı hale dönüştüren, kakao tarlalarında çalışan ailelerin

çocuklarına eğitim ve kişisel gelişim fırsatları verenler yok mu?

Var tabii. Örneğin Green&Black!

1994’de “adil ticaret” sertifikası alan şirket sadece çikolata

endüstrisine değil tüm gıda endüstrisine vizyonu ile örnek olma-

yı başarmışların arasında ilk sırada. O çok adını sanını duyduk-

larınız, market raflarında en sık karşılaştıklarınız bu sıralamalar

içinde değil.

Ambalajlarının üzerinde “adil ticaret” logosu olması lazım

ki siz de bilesiniz o çikolatalar “ekşi” değil.

Gelgelelim “adil ticaret” büyük oyuncular için küresel reka-

bet ve parasal hırs karşısında çikolatanın tadını bozuyor!

Sonuçta, her bir “ısırıkta” damağımıza acı bir öykü yapışı-

yor. Adı gibi: “bitter” . Ama “ekşisinden”…

Oyun - Neden - Bitti!

105

YOKSA “DOğRU” DİYE

ÖğRETİLENLER YANLIŞ MIYDI?

27 Mart 2012

“Bildiğimiz bütün ‘doğruların’ aslında ‘yanlış’ olduğu

gerçeği ile tanışmak nasıl bir duygu? İşte öyle bir dönemden

geçiyoruz. Doğru bildiğini zannedip peşine düştüğümüz ve bu

gezegenin herhangi bir yerinde inşa ettiğimiz yaşamlar bugün

hepimizi içinden çıkamadığımız, sorunlarına çözüm ürete-

mediğimiz, basiretimizin bağlandığı bir dünya ile baş başa

bıraktı bizi!”

Bu alıntı da Şimdi Stratejik İletişim Zamanı isimli kitabı-

mızın yeni baskısının önsözünden… Yaklaşık bir yılı aşkın bir

süredir yoktu yayınevlerinde, kitapçılarda. Fotokopi ile çoğaltı-

lıp okunması yaygınlaşınca 2. baskısı yapıldı!

Hayata küsmekten söz ediyor bu baskının önsözü.

“Küresel ısınma ve iklim değişikliği başta olmak üzere, kontrol edi-

lemeyen nüfus artışı, açlık, yoksul uk, salgın hastalıklar… Bunlar yet-

miyormuş gibi, rüşvet, yolsuzluk, suistimal… Üstüne üstlük insan hak-

106

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ları ihlal eri, ayrımcılık ve sayabileceğimiz diğer sorunlar; ülke, din, dil, coğrafya ayrımı gözetmeksizin bu gezegende yaşayan herkesi bir şekli

ile olumsuz etkiliyor. Hayata küstürebiliyor. Hayatın insana küsmesine

neden olabiliyor.”

Neden hayata küselim ki?

Özellikle sanayileşmenin başladığı 1800’lü yıllardan bu

yana…

“Hiç bir şey olmayacakmış, kaynaklar hiç tükenmeyecek-

miş” gibi kurgulandı yaşam.

Geldiğimiz noktada tıkandı.

Sorunlar, çözülmek bir yana bir biri üstüne binerek yumak

olmuş durumda…

20. yüzyılın kendi “özel” gündemi nedeniyle değerlerimiz

kayboldu!

Sorunlarımızın çözüm anahtarı,

insanı insan yapan değerler aslında zaten “içimizde” varlığı-

nı sürdürüyor!

Yaşama karışmasına izin vermiyoruz.

Yok da etmiyoruz.

Ahlakı, erdemi, dayanışmayı, sevgiyi kitap sayfalarında,

film karelerinde seviyoruz!

İşimize, gücümüze, sosyal hayatımıza, yaşamın tüm odacık-

larına yayılmasına engel olmak için siyah kalın perdeler çekiyo-

ruz etrafına!

“Aslında son 30 yıla baktığımızda, bu kötü gidişatın karşısında bel-

ki umutlanabilmemiz için, çok şeye tanık olduk ama 3 kilometre taşı,

sanki tüm yazgıyı değiştirecek nitelikte günümüzde farklı bir gündemle

buluşmamızı sağladı.

Bunlardan ilki, 1984 yılında Apple Macintosh’un lansmanıydı. Bel-

ki bazılarına göre sıradan bir bilgisayar lansmanı idi 16 Ocak 1984’de

ABD’de Super Bowl’un devre arasındaki 60 saniyelik reklam filmi. Ama,

gerçekte, bireylerin küresel eşmesinin simgesel kilometre taşı idi. Çünkü, Oyun - Neden - Bitti!

107

o lansmanın arkasındaki vizyon, ‘günün birinde herkesin masasında

bir bilgisayar olacağını ve herkesin bu bilgisayar ile dünyanın her

hangi bir yerindeki bir bilgiye zaman kısıtlaması olmaksızın ulaşa-

bileceğini’ söylüyordu.

Bu iddianın ortaya atıldığı günlerde, bilgisayarlar, iş yerlerinde bü-

yük metrekarelerdeki odalardaki onlarca makinanın olduğu ve sadece

bilgisayar eğitimi almış kişilerin dokunabildiği, çalışabildiği görüntüler vardı. Çok değil, bu lansmanı takip eden on yıl içinde, belki de ışık

hızıyla, dünyanın her yerinde her yaştan insan bilgisayarla tanışıp, oy-

naşmaya başladı!”

Steve Jobs ve arkadaşlarının bu öngörüsünün günümüzde

ise geldiği nokta malum!

“Bu arada 1992 yılında önemli bir gelişme daha oldu. Birleş-

miş Milletler tüm üye ülkelerin devlet ya da hükümet başkanları

ile Rio’da toplandı. Bu toplantı ile ‘sürdürülebilir insanı gelişim’

kavramı ortaya atıldı. Böylece, tarihte ilk kez, insan neslinin de-

vamı ile ilgili tehlikelere resmi olarak dikkat çekildi ve üye ül-

kelerden konuyla ilgili somut adımlar atılması talep edildi! Baş-

ta, çevre, sağlık, yoksulluk, açlık gibi konularda somut adımlar

atılmazsa bizi ne kadar karamsar bir dünyanın beklediğine dair

somut rakamlar katılımcılarla paylaşıldı.”

Günümüzde artık günlük hayatın bir parçası olan “sürdü-

rülebilirlik” kavramının özüne inmek için Rio toplantısına göz

atmak gerekiyor.

“Üçüncü adım yine Birleşmiş Mil etlerden geldi. 1999 yılında ‘Kü-

resel İlkeler Sözleşmesi’ ile iş dünyasının ‘sürdürülebilir insani geli-

şim’ içindeki rolüne dikkat çekildi. Birleşmiş Mil etler iş dünyasından

‘iş modelini’ değiştirmesini talep ediyordu! Bu talep, kendini finansal iş

sonuçlarına şartlamış ve tüm politika ve stratejilerini buna odaklamış iş

dünyası için kolay kabul edilebilir bir şey değildi. Nitekim, az sayıdaki küresel şirketin dışında konuya ilgi gösteren de olmadı.”

Ancak, önemli bir konu atlanmıştı!

Macintosh’un 1984’deki lansmanı ile 2000’lere gelindiğin-

de…

108

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

7’den 70’e neredeyse herkes bilgisayarla tanıştı…

İnternet dalgaları üzerinde bilgi ile kuş uçuşu yapan bir de-

ğişimi tamamlamak üzere…

Dahası;

Özgürce her şeyin paylaşıldığı bu ortamda,

İnsanoğlu kaybettiği değerlerin peşine düştü…

Ahlak, erdem, dürüstlük herkesin katılımı ile yeniden sor-

gulanır oldu.

Maskeler teker teker düşmeye başladı!

“Ak koyun kara koyun” ortaya çıktı…

“Bu değerlerin etrafında buluşmak isteyen ve dünyanın farklı coğ-

rafyalarında yaşayan insanlar el erindeki teknoloji ile şirketler, hükü-

metler ve devletler üzerinde büyük bir baskı oluşturmaya başladılar.

Yani küreselleşme kabuk değiştiriyordu. Markalardan ve

şirketlerden bireylere geçiyordu.”

“…Bu büyük değişim doğal olarak iletişim yönetimini de etkiledi.

Kavramsal olarak şirketlerin iletişim diye bildikleri ve belki de bir çoğu için ‘kenar süsü’ olarak algılanan kavram kendi içinde; kurumsal iletişim, çalışan markası, sürdürülebilirlik yönetimi, itibar yönetimi, ku-

rumsal sorumluluk, sivil toplum katılımcılığı, sanal medya yönetimi gibi on yıl önce pek de sözü edilmeyen ancak her biri ayrı uzmanlık alanı

olabilecek dal arda yolculuk yapmaya başladı.”

İşte bu yüzden “Şimdi Stratejik İletişim Zamanı”… Yarın

belki de çok geç olacak ve çok pahalıya mal olacak.

Oyun - Neden - Bitti!

109

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK BİR YAŞAM

TARZI OLMADIKÇA!

16 Mart 2015

Sevgili Serra Titiz’in bir projesi olan ve gönüllülerin katkısı

ile başarılı bir şekilde yönetilen Gelecek Daha Net blog sayfası için sürdürülebilirlik meselesini ele aldım. Son zamanlarda ka-faları epey karıştıran bu kavramla ilgili bugün geldiğimiz yeri

özetlemeye çalıştım.

Son 20 yıldır “sürdürülebilirliği” öğrenmeye çalışıyoruz.

Ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri ile yaşanabilir bir yeryü-

zü meselesini gündemde tutmak ve “bir ucundan tutmak” için

çabalıyoruz. Bir arpa boyu yol gittik mi gitmedik mi bilinmez.

1992 Birleşmiş Milletler Rio Konferansının teması olan “Sürdü-

rülebilir İnsani Gelişim” ile uzaklarda, dağ başında bir yerlerde bir ateş yakıldı. O ateş belki içimizi ısıtmaya yetmedi ama

çocuklarımız ve onların çocukları ve daha arkalarından gele-

cekler için “umut” olmaya devam ediyor. O konferansta henüz

9 yaşında olan Severin Suzuki Birleşmiş Milletler delegelerine 110

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

yönelik konuştu. Bizi nelerin beklemekte olduğunu açık ve net

bir şekilde aktardı.

Sanayi devriminin 1800’lü yıllarda kılı kırk yararak hesap

ettiği ve geliştirdi makineler; icatların birbirini takip ettiği; adı-

na “yaşam kalitesi” dediğimiz elektrik, otomobil, çamaşır maki-

nesi, çok katlı gökdelenlerle bizi buluşturduğu gelişmelerin arka

planında olmayan “sürdürülebilirliğin”bizi dört tarafı yüksek

duvarlarla çevrili Metris cezaevinin havalandırma avlusu gibi

köhne bir yaşama hapsedebileceğini yüz yıl sonra görebildik!

Tarım alanlarının, içilebilir su kaynaklarının gözümüzün

önündeki tükenişine tanık oldukça henüz “ayılamadığımız” da

ortada.

Peki ya yüz yıl sonrası?

Bugünden yüz yıl öncesine dönüp baktığımızda nelerin yan-

lış yapıldığını görebiliyoruz. Bugünün yanlışlarını bugünden

görebiliyor muz? Yoksa yüz yıl mı beklememiz gerekecek?

Alışılagelmiş siyasetin ve devlet politikalarının bu mesele-

nin üzerinden gelemeyeceği çok net. Yoksulluğun ulaştığı bo-

yut, salgın hastalıklar ve bunların neden olduğu savaşlar, sıcak

çatışmalar, kitlesel göçler bir yandan; diğer yandan uzatmaları

oynamakta olan kapitalizmin kendine format atarak girdiği bit-

kisel hayattan çıkma uğraşısı; teknolojinin yanlış ellerde, yanlış

kullanımları ile ortaya çıkan güven bunalımı ve diğer sıkıntılar

zaten yaşanmaz hale getirdiğimiz dünyamızın bırakın sorunla-

rını azaltmayı, işleri daha da içinden çıkılmaz bir hale getirmi-

yor mu?

Bugün, sürdürülebilirlik adına birazcık nefes alabiliyorsak

bunu sivil toplum kuruluşlarına borçlu değil miyiz?

Ama uyanıklar bunu da keşfetti! Ellerindeki güçlü mali kay-

naklar ile, akademisyenleri, bilimi ve regülatörlerin satır arala-

rındaki açıkları okuyup eski hamam eski tas düzeni devlet poli-

tikaları içinde geçerli kılacak sivil toplum gücünü kullanıyorlar

Oyun - Neden - Bitti!

111

yıllardır. Bu nedenle sivil toplumun adını da kirlettiler. Ben bu

yüzden ortaklaşa paylaştığımız misyona sahip çıkanlara “temiz

toplum kuruluşları” diyorum. Çünkü onların tek beklentisi “ya-

şanabilir” bir dünyanın içinde “oyuncu” olmak!

Yüz yıl sonrasına yönelik beklentim işte bu “temiz toplum

kuruluşlarından”…

Çünkü onlar her birimizin ortak dili olan söylemlere sahip-

ler.

Onlar, “ne yaptıklarını” biliyorlar.

Doğadan aldıkları “borcu” geri ödemekte tereddüt etmiyor-

lar.

Yaşamın ortak değerlerinde buluşabiliyorlar.

Din, dil, ırk, yaş, cinsiyet ayrımcılıklarından uzak; barışı,

sevgiyi, hoşgörüyü yaşama katık edebiliyorlar.

En önemlisi “bunları” başarabiliyorlar.

Geriye umudumuzu canlı tutacak iki stratejik kurgu kalıyor;

Sürdürülebilirliği kendi yaşam tarzımız haline dönüştürür-

ken çevremizde yeri geldiğinde “öğretmen” yeri geldiğinde “öğ-

renci” olabilmek…

Ama daha önemlisi sürdürülebilirlikle ilgili çözümleri “ye-

rinde” ve o yerin “amaçları için” üretmek.

Temiz toplum kuruluşları, yaşam tarzı ve yerinde çözüm…

Sürdürülebilirlik meselesi iş dünyasında gündeme geldiğin-

de uzun zaman gündemin üst sıralarına tırmanamadı. Çünkü

şirketler yıl sonu bilançolarını bunun nasıl etkileyeceğini somut

olarak görememişlerdi.

şirketlerin bunu “görebilmesi” için sokaklar için siyaset

üretenlerin markaları boykot etmeleri gerekiyordu. Ancak bu

rüzgârda ıslık çalmak kadar bile etkili olamadı. Ama şirket ça-

lışanları, çalıştıkları şirketin doğal kaynakları sorumsuzca kul-

lanması; içinde yaşadığı toplumun sosyal beklentilerine duyarsız

112

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

kalması karşısında sessiz kalmadılar. Bunları yüksek sesle dile

getirmeye başladılar. Sosyal çalışmaların içinde gönüllü oldu-

lar. şirket yöneticilerinin de bu konularda kurumsal politikalar

geliştirmelerini talep ettiler. Hatta ilgi alanlarına giren “temiz

toplum kuruluşları” ile şirketlerinin işbirliği alanlarını teşvik

ettiler.

Yani, çalışanların yaşam tarzına dönüştürdüğü sürdürüle-

bilirlik meselelerine yerinde ürettikleri çözümlere temiz toplum

kuruluşları ile el attılar. Bu modelin stratejik olarak yaygınlaş-

ması, desteklenmesi, sahaya çıkması ister istemez siyaset ve re-

gülatörlerin yasalar ve yönetmeliklerle takip edecekleri bir alana

dönüşecektir.

YAŞAM KALİTESİNİN İSTİNAT DUVARI:

İTİBAR!

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

115

İtibar yönetimi benim kariyerimin üçüncü fazı. Gazetecilik,

halkla ilişkiler ve itibar yönetimi… 1990’ların ortalarında halkla

ilişkilerin derin sularında gezinirken hep bir şeylerin eksik ol-

duğu içimi tırmalıyordu. Aslında alan memnun satan memnun

durumu vardı. Türkiye’de halkla ilişkiler sektörünün birinci li-

ginde yine birinci lig oyuncusu olan şirketlerle çalışıyorduk.

Ama…

Başta “etik” olmak üzere kendimizi sorguladığımız anlarda

adını koyamadığımız bir disipline ihtiyaç duyuyorduk.

Dünya bu konuda ne yapıyor diye baktığımızda aslında biz-

den farklı bir şeyler yapmadıklarını da gözlemliyorduk. Yine de

özellikle gazetecilerle olan ilişkilerimiz içinde iletişim endüst-

risinde “duvarın bu tarafında oyunu oynadığımızı, duvarın

öyle tarafında ise ne olduğunu bilmediğimiz gerçeği” ile yüz-

leşiyorduk.

Merak tutkum beni günün birinde londra’da ICCO’ya gö-

türdü. Uluslararası İletişim Danışmanları Birliği… Türkiye’nin

bu birliğe üye olması ve dolayısıyla oyunu uluslararası geçerliliği

olan kurallarla oynamamız gerektiği konusunda meslektaşları-

mı ikna etmeye çalıştım. Çoğu olmasa da beş danışmanlık şir-

keti ile taşın altına elimizi koymaya karar verdik.

Bu sektör adına önemli bir karardı!

Bir kere artık bakkal dükkanı değil uluslararası denetçilerin

standartları denetlediği şirketler olarak çalışmak zorunda kala-

caktık.

İkincisi, o güne kadar halkla ilişkilerin etkililiğini gazete-

lerde çıkmış haberlerin sütun/santim reklam değeri üzerinden

ölçümlenmesi işi sona eriyor yerine 300’e yakın parametre ile öl-

çümleme ve değerlendirme raporlarının üretildiği bir sistematik

başlıyordu.

Sonuncusu ve belki de en önemlisi, sektörün çok ihtiyaç duy-

duğu nitelikli insan kaynakları konusunda uluslararası geçerlili-

ği olan bir sertifika programı başlatılıyordu.

Sektörde uzun yıllardır beklenen bu lig atlama çabası kısa

116

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

bir süre sonrasını meyvelerini vermeye başladı. Halkla ilişkiler

danışmanlığı almak isteyen şirketlerin koşullarından biri olarak

“ICCO” üyesi olmak şartı diğer sektör oyuncularını da ister is-

temez çalışma şartlarında bu standartları benimsemeye zorladı.

Diğer yandan, hem ajanslar tarafında hem de kurumsal tarafta

insan kaynakları için aranan şartlardan bir tanesi de ICCO ser-

tifika programından geçmiş olmak şeklinde yaygınlaştı.

İşte o yıllarda Türkiye’yi yönetim kurlunda benim temsil et-

tiğim ICCO İsviçre’nin lucern şehrinde 3 yılda bir düzenlenme-

sini kararlaştırdığı uluslararası kongrelerine başladı. 1999 yılın-

daki ilk kongrenin konuşmacılarından biri de “Fame & Fortune”

kitabının yazarı Prof. Charles Fombrun’du. New York Stern üni-

versitesi mensubu Fombrun “İtibar sermayesi” adını verdiği bir

kavramdan söz ediyor ve çok ilgi gören sunumunu bu kavramın

iş sonuçlarına etkisinin nasıl hesaplanacağı ile ilgili matematik-

sel bir formülle aktarıyordu.

Sanıyorum neyin eksik olduğunu bulmuştuk; itibar yönetimi!

Ertesi yıl Prof. Fombrun’u İstanbul’a davet ettik ve iş dünyası

ile iletişim camiasının önde gelen isimlerinin davetli olduğu bir

konferansta konuşturduk.

Fombrun ile bir sonraki yıl başkanlığını yaptığı Reputation

Institute’un yıllık toplantısında bir araya geldik ve benim Türki-

ye temsilcisi olmamı istedi. Prof. Fombrun’la on yılı resmi ve 15

yılı aşan dostluğumuz böylece başlamış oldu.

Birkaç yıl öncesine kadar içimizi kemiren duygu böyle bir

yolculuğa çıkardı beni.

Dahası, itibar yönetimi, halkla ilişkilerle masada yan yana

değil karşılıklı oturan disiplinlerdi.

Yani iletişim yönetiminde eski alışkanlıklarımı terk edece-

ğim, bunların yerine daha büyük resmin stratejisini oluşturmak-

la ilgili araştırmalara dayalı bir felsefenin oyuncusu olmuştum!

Blogumda yer yer itibar yönetimi ile ilgili konulara da yer

verdim. İşte bazıları…

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

117

REPUCEPTİON! YA DA ELMANIN YARISI…

17 Mart 2015

Repuception! Benim uydurduğum bir kavram. 1990’lı yıllarda halkla ilişkilerin tükenmişliği ile sıkıntılar yaşarken bir

londra seyahatim sırasında “Reputation” ile “Perception” ı ev-lendirmek gelmişti aklıma. İletişim yönetiminde gelinebilecek

en üst nokta idi benim için.

Çünkü hem itibar hem de sırtını itibara dayamış algı do-

ruklarda olabilirdi… O dönemde özellikle uluslararası PR

network’leri arasında kıran kırana bir savaş vardı. Özellikle top

118

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

10 dediğimiz büyük networkler; “Reputation” ve “Perception”

üzerinden birbirlerine bel altı vuruşlar yapıyorlardı. Biri için

diğeri “tu kaka” anlamında bir yorumla aktarılıyordu müşteri-

lere. “Management” da uzlaşmışlardı da başında “Reputation”

mı olacak “Perception” mı orası kaotik bir ortamdı. Dolayısıyla

müşterilerin de kafası karışmıştı. “Reputation” mı yaptıracak-

lardı, “Perception” mı?

Bense bu kavgaya bir anlam veremiyordum. Özellikle ku-

rumsal markaların meselesi hiçbir zaman “Perception” olamaz-

dı ama sonuçta ilgili paydaşlarda “nasıl algılandıkları” strate-

jik bir açılıma muhtaçtı. Yani, işin içinde algının yönetimi zaten

olmalıydı. Ama izdüşümü itibar olduğu sürece bu algı bir işe ya-

rıyordu. Bir diğer ifade ile, altında itibarın dinamikleri olmayan

bir algı pek bir işe yaramıyor, kalıcı olamıyor dahası beraberinde

tadilat ve onarıma ihtiyaç duyulan bir kurumsal kimlik sorunu

yaratıyordu.

Bakınız; BP Meksika körfezi krizi, Wall Mart çalışanların

grevi, Mattel’in Barbie bebeklerle ilgili üretim sıkıntıları, Toyo-

ta’nın ABD Hükümetinin talebiyle 10 milyondan fazla aracı geri

çağırmak zorunda kalması… 20 BP meksika körfez krizi, Mat-

tel, Barbie, firestone, Ford, 00’lerin başında ABD’de Bridgesto-

ne/Firestone ve Ford arasında yaşanan ve sonrasında iki dünya

devi arasında husumete dönen olay da tam bir krize dönüşmüş-

tü. Çünkü taraflar “Perception” üzerinden iletişimi yönetmeye

kalkmışlardı! Biraz markalar dünyasından uzaklaşalım.

Ülkemizde son yıllarda gündeme damgasını vuran olayla-

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

119

ra göz ucuyla baka-

lım. Sonra buradan

çıkaracağımız dersleri

markalara uyarlaya-

lım. Bugünün siyaset

ortamı içinde çok sık

duyduğumuz, hatta

günlük hayatımızın

bir parçası haline ge-

len “algı operasyonu” ifadesi, içi boş, inandırıcılıktan uzak, kısa

bir süre sonra ipliği pazara çıkmaya mahkum bir takım “kısa

günün kârı” işler manzumesidir! Televizyonları açıyorsunuz,

“algı operasyonu” , gazetelere bakıyorsunuz “algı operasyonu” , güncel gelişmelerle ilgili kitaplara bakıyorsunuz “algı operasyonu” … Algıdan mı, itibardan mı söz ediyoruz. Kafalar karışık!

Önce çelişki nereden geliyor, ona bakalım. “Algılar gerçektir ve

hayatı bu algılar yönetir” diyoruz ki bu doğru bir tespit. Ama

hemen yanı başında duran tespiti dikkate aldığımız takdirde bu-

nun bir değeri ve anlamı var. “Gerçeklerin bir şekli ile ortaya

çıkmaları gibi huyları var” . Yine günümüzün güncel siyasetin-

den örnek verecek olursak; Balyoz, Ergenekon adı verilen “Si-

yasal hesaplaşma markaları” bir algı operasyonunun ürünü idi.

Yönetildiği dönemde iyi de prim yaptı. Ne var ki aradan geçen

zaman bu algının içinde yaşayan gerçeklerin ortaya çıkması ile

bu markaları yaratanların enselerine “çöktü” !

Yaşanan bu gelişmelerin 2000’lerin ba-

şında ABD’de yaşanan Enron’dan bir farkı

yok! Yarattığı ve yönettiği “algı” ile 37 milyar

dolarlık bir şirket ertesi gün 80 sentlik bir

şirkete dönüştü. Çünkü gerçeklerin bir şekli

ile ortaya çıkma huyları vardı!

Siyaset ortamında yaratılan algılar sonu-

120

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

cu yok edilen itibarların iade edilmeye çalışılması ile ilgili bir

“alışkanlık” var. Aynen, 1960 ihtilali ile darağacına gönderilen

ve o dönemde “tu kaka” olan siyasetçilerin adlarının ilerki yıl-

larda ülkemizdeki önemli tesislere verilerek “itibarlarının iade

edilmesine” çalışılmasında olduğu gibi; Ya da tersi; 1980 darbe-

si liderlerinin o dönemde isimlerinin verildiği eğitim-öğrenim

kurumlarının adlarının bugün başka isimlerle değiştirilmesin-

de olduğu gibi. Markalar dünyasında ise böyle bir seçenek yok.

Enron’un itibarının iadesi yapılsa ne olur yapılmasa ne olur.

Ama markalar dünyası için buradan çıkartacağımız önemli bir

ders var: algı ve itibar meselesi borsa gibidir. Algıya yatırım ya-

par ve etkili bir şekilde yönetirken borsa da prim yapar, değer

yükselir. Ama bu algı –her ne kadar algılar gerçektir diyorsak

da- gerçekten “gerçeklerin” üzerine inşa edilmiş bir algı değilse

Enron’un başına geldiği gibi borsa da buna gerekli tepkiyi verir

ve bir anda “üç kuruşluk” şirkete dönüşülür.

Aslında kritik soru şu; yatırımcılar kurumsal markaların

“algısına mı itibarlarına mı” yatırım yaparlar?

Benim de o yıllarda takıldığım yer işte burası idi. Daha Go-

ogle’ın, Twitter’ın, Facebook’un olmadığı yıllarda algı ve itibar

arasındaki çözümlemeyi Repuception gibi “uydurma” bir kav-

rama havale etmek de bir çözüm değildi. İşte algı yerine itibar

araştırmalarının yıldızının parladığı nokta o yıllarda burası

oldu. Ne var ki bunu araştırmacılar değil iletişimciler gördü! Ku-

rumsal markalara algı değil itibar araştırmaları yaptırmalarının

gerekçesi ise çok basitti; hangi paydaşta nasıl algılandığını “algı

araştırmaları” ile elde edilebilirdi. Ancak bu sahip olunan algı

markanın gerçekleri ile ilişkilendirildiğinde “paha biçemediği-

miz kurum itibarına” bir katkı yapıyor mu yapmıyor mu?

Esas mesele de bu! Veya soruyu tersinden sormak gerekir-

se itibarın hangi dinamikleri o algının o şekilde oluşmasına

neden olmuş? Bu iyi mi, kötü mü? Yeterli mi yetersiz mi? İş

sonuçları penceresinden baktığımızda anlamlı mı? Peki ra-

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

121

kiplerde durum nasıl o zaman? gibi soruların cevapları algı

araştırmalarının değil itibar araştırmalarının içinde yer alıyor.

Uydurma da olsa Repuception uluslararası camiada farklı bir

tartışma başlattı. Brezilya ve Hindistan’daki akademik çevreler-

de “ciddiye” bile alındı.

Bana az da olsa içerik ve yansıma olarak anlamlı e-posta-

lar geldi. 2001 yılında Boston’da Reputation Institute tarafından

düzenlenen İtibar Yönetimi konferansında 42 paydaşla yapılmış

bir araştırmaya dayalı olarak bu tezimi tartışmaya açtım. Her bir

paydaştaki farklı algının hangi itibar dinamiklerini etkilediği ve

bunların da hangi iş sonuçları üzerinde etkili olduğunu görmek

çok ilgi çekmişti.

şimdi meselenin özüne bakalım; itibar “değerler” üzerine

inşa edilen bir kavramdır.

Algının neyin üzerine

inşa edildiği ise tartış-

malıdır. Cihangir’de gök

kuşağı renklerine boya-

nan merdivenleri anımsa-

yın. Algı ve itibar yöneti-

mi arasındaki ilişkinin güncel ve güzel bir yansıması olan haberi

bir okuyalım. “Fındıklı’dan Cihangir’e çıkan merdivenler LBGT

hareketinin sembolü olan gökkuşağı bayrağının renklerine boyan-

dı. Boyama işinin kim tarafından ve neden yapıldığı merak konu-

su oldu… bigumigu.com adlı sitede yer alan bilgilere göre projenin

fikir babası Hüseyin Çelikel. Hüseyin Çelikel çokça kul anılan bu

merdivenlerin bakımsız ve kötü görünmesinden rahatsız olup on-

ları gök kuşağı renklerinde boyama kararı alan bir Salı Pazarı es-

nafı, bir kafe işletmecisi. Cihangir sakinleri ve esnaf merdivenlerin

daha iyi bir görünüme kavuşması ve düzeltilmesi için belediyeye

baskı yaparken Hüseyin Bey’in aksiyon almasının üzerine 3 arka-

daş İsmail, Melodi ve Semih de yardıma başlıyor. 4 günde toplam

200 basamak boyanıyor ve sosyal medyada da, gelen geçen tara-

122

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

fından da herkesten çok fazla ilgi görüyor. Sonrasında mahal eli

de destek vermiş elbette, Hüseyin Bey’in masraflarını kendisi kar-

şılayarak hayata geçirdiği bir proje olması ve alışılageldiklerin ak-

sine bir sokak sanatçısı tarafından hazırlanmış olmamasıyla bile,

çok dikkat çekici bir hikaye. Merdivenler boyanırken hiç destek

veremeyenler boyayanlara bakkala giderek yiyecek-içecek getirme

desteği dahi vermiş. Bu projenin naif amacı da insanları bir araya

getirerek güzel bir şeyler yaratmasını sağlamak ve belediyeye ba-

kın biz bunu yaptık, siz de daha güzelini yapın diyebilmek.”

Toplumu bir anda

saran, Türkiye’nin dört

bir tarafında merdiven-

lerin gökkuşağı renk-

lerine boyanmasına

neden olan bu girişim

aslında uzun zamandır

özlemini duyduğumuz

“değerlerimizle” ilgi-

li… Bir anda ülkenin dört bir tarafında taraftar bulması, gökku-

şağı renklerinin son yıllarda o renklerin asıl sahibi olan lBTG

hareketinin sınırlarını aşmış olması ile ilgili. Veya, Hüseyin

Çelikel’in bu gri merdivenler daha güzel görünsün meselesinin

ötesine taşıyor. Yani o renkler artık barış, özgürlük, insan hak-

larının simgesi. Ve toplumda bu kavramlara yönelik susamışlık

Cihangir’deki merdivenlerde kendini ifade ediyor. Algı bu renk-

lerde oluşuyor. Algının taşıdığı anlam ise saydığımız “değer-

ler” …

Aynı merdivenler 1970’lerde boyansaydı böyle bir ilgi görür

müydü, tartışılır. Günümüzde itibar yönetimi belki değerlerle

harmanlanmış bir çok parametre ile ilişkilendiriliyor olsa da,

yaşamdaki karşılığı “yönetim kalitesine” dönüşmüş durumda.

Yani çok basit bir anlatımla; “Siz ‘nasıl’ bir şirketsiniz/mar-

kasınız/kurumsunuz?” sorusuna verilecek cevapta seçilecek

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

123

olan sözcükler “yönetim kalitesinin” ne durumda olduğunu

yansıtıyor. O da “itibarı” tabii… Bir zamanlar Kanada’da “İyi

Şirket” (Good Company) araştırmaları yapılıyordu. Canadian

Business for Social Responsibility (CBSR) tarafından yaptırılan

bu araştırmalar aslında “Repuception” ın ta kendisiydi. Bir yan-

dan başta ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik, diğer

yandan etik, şeffaflık, sorumluluk ve hesap verilebilirlik gibi

yükselen değerlerde nasıl “iyi bir şirket” olunabileceğinin alt ya-

pısı sorgulanıyordu. Yani, iş dünyasını temsil eden şirketler iti-

barlarının dinamikleri olan bu kavramlarla kendilerini öyle bir

yönetsinler ki toplumdaki yansıması (algısı) da bunların çıktısı

olsun! Repuception gibi uydurma bir kavram aslında internet

ortamının sağladığı enformasyon teknolojilerindeki gelişim de

dikkate alındığında içinde bulunduğumuz yüz yılın “sorunsal”

olarak tanımlayabileceğimiz bir meşguliyete bizi taşıyor. Çünkü

asıl mesele “güven” ! Kime neden ve ne kadar güveneceğiz? Bu

güvene, algı ile mi itibar ile mi yoksa her ikisinin ortak perfor-

mansı ile mi ulaşacağız? İtibar ve algı işleri ile bu kadar meş-

gul olmamızın altında yatan olgu “birilerinin” güvenini elde

etmek. Aslında bu sosyal paydaş işi ortaya çıkmasaydı “hedef

kitle” ile bunu çözmek kolaydı. Nitekim 1990’lara kadar da pa-

zarlama ve satış odaklı stratejiler böyle yönetildi. Ama görüldü

ki hedef kitle olarak tanımlanan “tüketici” segmentinin güveni-

ni elde etmek bugün ürün kalitesi ve fiyatı arasındaki dengenin

boyutlarını oldukça aşıyor. Nitekim günümüzde, büyük market-

lerde satın almayı düşündüğü bir ürünün etiket yazılarını oku-

yan tüketici bu ürünün arkasındaki üreticiye olan “güvenini”

sorguluyor. Çünkü bir zamanların “tek şapkalı tüketicisi” yani

“hedef kitlesi” şimdi bir çok şapka ile dolaşıyor pazarın içinde.

Dış görünüşü ile tüketici ama beraberinde; çalışan, yatırımcı, si-

vil toplum aktivisti, fikir önderi, blog yazarı… Topu topu belki

bir kişi ama o markanın itibarını ve algısını yönetiyor. Bizim

kariyerimizde palazlanmaya çalıştığımız yıllarda markalar, on-

ların üreticisi olan şirketlerdeki profesyoneller tarafından yöne-

124

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

tilirdi.

Oysa durumlar şimdi değişti. şimdi sokaklardaki, market-

lerdeki sade vatandaşlar yönetiyor markaları! Bu hesap edilme-

mişti. 2000’li yıllara kadar iş dünyası epey bir direndi. Marka-

larını sokaklarda/pazarlardaki “ne idüğü belirsiz insanlara”

teslim etmek istemiyorlardı.

Ama işin içine “itibar” girdi.

Görüldü ki “itibardan yoksun

markalar” uzun vadede yok ol-

maya mahkûm. Belki bu konuda

verilebilecek en güzel örnek 2001

yılında Unilever’in, ABD’li

dondurma üreticisi Ben & Jer-

ry’yi satın almasıdır. Bir tarafta

dünyanın ilk sosyal raporlamasını 1989’da yapmış ve sürdürü-

lebilirlik ilkeleri ile şirket yönetiminin ilk örnekleri arasında yer

alan, markaya adlarını veren Ben ve Jerry’nin sıkı birer sosyal

aktivist olmaları; diğer yanda ise o yıllarda bu işlere oldukça

uzak dev bir transatlantik! Bu satın alma sonrasındaki her iki

şirketin birbirine kültürel adaptasyonu aslında itibar-algı-güven

üçgeni içinde söylenebilecek her şeyi özetliyor.

Bir yanda küresel pazarlara ulaşma hedefleri içinde olanakla-

rı kısıtlı/sınırlı Ben & Jerry, diğer yanda ise sürdürülebilirlik tre-

nine rakibi P & G 1999'da Birleşmiş Milletler’in Küresel İlkeler

Sözleşmesinin altına imza koyarak binmişken o treni kaçırmış

ve bir sonrakine mutlaka binmek için biletini almış Unilever!

Etik ticaret sertifikası, organik ham madde tedarikçileri, çevre

dostu ambalaj malzemeleri, süt alımında primli ücret ödeme sis-

temleri, ineklere hormonlu besin verilmesine karşı politikalar,

yatırımların özellikle az gelişmiş yörelerde yapılmasına gösteri-

len özen, vergi öncesi gelirin % 7,5 nun sosyal amaçlı bağışlara

aktarılması o dönemlerde Unilever’in oldukça yabancı olduğu

ancak Ben & Jerry’nin dondurma pazarının en itibarlı ve lider

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

125

markası olmasının girdileriydi.

Öte yandan Ben & Jerry’de de olmayan ama Unilever’de

uzun yılların birikimi olan şey ise yatırımcıların beklentilerini

fazlasıyla karşılıyordu; etkili bir mali yönetim, farklı pazar dina-

miklerine uyum sağlayabilecek insan kaynakları yapılanması ve

küresel bir şirket olmanın getirdiği diğer avantajlar. Bana göre

günümüzde Unilever’in hem şirket olarak hem de şemsiyesi al-

tındaki markaları ile sürdürülebilirlik ilkeleri ne uyumlu başa-

rılı bir performans gösteriyor olmalarının arkasında 2000’lerin

başında yapılan bu satın alma operasyonu yatıyor.

Unilever, küresel ölçekte toplumda değişmekte olan değer-

lerin “sürdürülebilirlik” meselesi etrafında yoğunlaştığını

görmüş ve bu satın alma ile stratejisini buna uyumlu hale ge-

tirmiştir. Bunun aynı zamanda bir itibar ve algı yönetimi boyu-

tu olduğunu arka plana atmamış tam tersine tüm paydaşlarını

kapsayacak derinlikte geliştirdiği politikalar ile bu stratejisini

desteklemiştir. Yani “Repuception” yapmıştır!

126

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

İTİBAR YÖNETİMİNDEN SONRA NE OLACAK?

27 Mart 2012

2005 yılının sonlarında yayımladığımız “İtibar Yöneti-

mi” kitabı uzunca bir süredir raflarda yoktu. geçtiğimiz gün-

lerde 6. baskısını yaptı. Bu baskının önsözünü aşağıda payla-

şıyoruz.

İtibar Yönetimi artık günlük hayatımızın “zorunlu” bir

parçası. Hani derler ya: “yağmurlu havada su bile vermiyorlar”

diye. İtibar konusu için de durum böyle. İtibarınız yoksa, zede-

lenmişse, sorunlar yumağının girdabında boğuluyorsa ne işimi-

zi yönetebiliriz ne de yaşamımızı!

Kitabın ilk baskısının yapıldığı 2005 yılından bu yana ko-

nuyla ilgili daha da önemli değişimler oldu. şirketlerde kartvi-

zitlerinde “Kurum İtibarı Yöneticisi” yazan kadrolar oluşturul-

du. Yeni iş modeli sürdürülebilirlik itibar yönetiminin omurgası

haline geldi. şirketler kurumsal değerlerini duvarlara asılı güzel

çerçevelerden aşağı indirip bunları yeniden sorgulamaya başla-

dılar.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

127

Sosyal medya aldı başını gitti ama en fazla itibarla ilgili alan

dikkat çekti. Her an sosyal medya da şahsınız veya şirketinizle

ilgili bir bilgi günün akışını kökten değiştirme potansiyeline sa-

hip.

On line itibar yönetimi diye bir uzmanlık alanı gelişti. Face-

book, twitter gibi ortamlarda şirketler itibar yönetimi stratejileri

geliştirmeye başladılar.

Kurum itibarı, kurumsal iletişim yöneticilerinin perfor-

mans skorlarından genel müdürlerin, direktörlerin, tüm şir-

ket yöneticilerinin skorlarına taşındı.

Tüm bu gelişmelerin arkasında şu anahtar sözcükler haya-

tımıza girdi:

İtibar yönetimi şirket içinde başlar!

Yönetilmeyen itibarı rakipler yönetir!

İtibarımızı yönetmekten daha önemli bir işimiz var mı?

Sadece sektörümüzde değil tüm sektörlerin içinde itibarlı ol-

mak durumundayız!

Kurumsal sosyal sorumluluk itibar yönetimi değildir.

İtibarı yönetmenin temel koşulu “samimiyettir”!

128

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

İş dünyası liderleri bu mesajları çok net aldılar. Belki siste-

matik olarak organizasyonlarında bütünsel ele alınmıyor olabi-

lir. Belki, konuyla ilgili yeterli bir entelektüel birikimin yönetim

kademelerinde oluştuğunu söyleyemeyiz. Ancak en azından

itibar yönetiminin “önemli” olduğu ve “işlerinin bir parçası”

olduğu konusunda mutabıkız.

Bu zaten yolun yarısı ediyor. Kalan yarısı ise şimdilik “iti-

barın hasar gördüğü, onarıma gereksinim olduğu” alanlarda

giderilmeye çalışılıyor.

Sadece iş dünyası değil tüm coğrafyalarda toplumun tüm

kesimleri 2008 Wall Street finansal krizinden çok şey öğrendi.

Ortalığı kasırga gibi savuran sert rüzgarlar hala başta ABD ol-

mak üzere adını G-20 olarak telaffuz ettiğimiz tüm ülkelerde

durulmuş değil.

Bir yandan geçmiş yüzyılla ilgili günah çıkartıyoruz diğer

yandan raf ömrü çoktan dolmuş Amerikan Dolarına dayalı ge-

lişmişlik sisteminin yerini bu yüzyılda ne alacağını araştırıyo-

ruz. Öyle görünüyor ki bu arayış yüzyılın ilk çeyreğinden önce

ortaya çıkmayacak.

Wall Street’i işgal edenlerin ellerinde taşıdıkları “ Biz

%99’uz” pankartları “sosyal markalar” arasında yerini aldı.

Arkasında çok önemli mesajlar taşıyor. Bu işgallerin balonunun

söndüğünü düşünenler yanılıyor. Wall Street duvarlarına tırma-

nanlar buzdağının sadece su yüzünden görünen kısmı. Suyun

altında ise tüm insanlığın ve gezegenin karşı karşıya olduğu acı

bir tablo var. Bu tablonun iyileştirilmesine yönelik tartışmalar,

konuşmalar, öneriler, adına ne dersek diyelim faturanın %1’e de-

ğil yine %99’a çıkarılması üzerine.

Tüm bunların itibar yönetimi ile ne ilişkisi var?

İtibar “değerler” üzerine yönetilen bir kavramdır. Değer-

ler ise liderlere, hükümetlere, şirketlere ve onları yönetenlerin

tercihleri değil toplumun tanımladığı kavramlardır! Başta in-

san haklarının genel kavramları olmak üzere, çalışanlara ve

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

129

tüketicilere karşı sorumluluk, ırk, din, dil, cinsiyet ayrımcılığı,

dünyanın her köşesindeki yoksulluk, açlık ve salgın hastalıklar,

çevrenin tahribatı, çocuklarımız, hayvanlarımız ve yaşam kali-

temiz için kaçınılmaz olan her şeye bakışımız “değerlerimizi”

simgeliyor.

Bunlara karşı nerede ve nasıl durduğumuz; etik, şeffaflık,

açıklık ve hesap verebilirlik kavramları ile gündemimize giriyor.

İşte Wall Street gibi dünyada binden fazla kentte benzer eylem-

leri üstlenenlerin ellerinde taşıdıkları %99 yazılarının altında bu

sorunlara karşı nerede ve nasıl durmamız gerektiği yazıyor! Yani

değerleri simgeliyor. Yani itibar yönetiminin hammaddesi ola-

rak tanımlanıyor. Her kim ki bu konularda toplumun geneline

karşı “yanlış” yerde duruyor orada bir “itibar tahribatı” oluyor!

Bu kitabın ilk çalışmaları 2000’li yılların başında yapılmıştı.

2005’de ilk baskısını yaptı İçeriğindeki görüşler aynen yazıldığı

günkü gibi tazeliğini ve geçerliliğini koruyor. Yararlanmak iste-

yenlere yol gösteriyor.

Ancak önümüzdeki yıllarda gündem hızla değişecek. Enfor-

masyon teknolojilerindeki gelişmeler bir yandan “sosyal sanal

toplumu” sözünü ettiğimiz değerler etrafında birleştirirken, di-

ğer yandan aynı teknolojileri kamu otoritelerinin toplumu “biri

bizi gözetliyor evine” dönüştüreceği bir sosyo-kültürel çatışma

ortamı ortaya çıkacak! Özellikle gelişmiş ülkelerde şimdiden

ayak sesleri duyulan bu çatışma ortamı (İngiltere’deki tele kulak

skandalları vb.) hangi değerlerden ne oranda taviz verilmesi gibi

bir soruyu da gündeme taşıyacak.

Yani itibar yönetimi her ne kadar “değerler” üzerinden yol-

culuğuna devam edecek olsa bile, değerler tek başına “itibarlı”

olmaya yetmeyecek. Bu değerleri samimiyetle, kişisel ve ku-

rumsal çıkarlardan arındırmış, toplumun her kesimi ile her an

kucaklaşmaya hazır “liderlik” itibar yönetimine yeni bir pen-

cere açmaya aday.

130

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

CAZ, TÜRKÜLERİMİZ VE İTİBAR YÖNETİMİ

24 Nisan 2012

Caz müziğinin tılsımlı bir dokunuşu var insana.

Belki siyah renkli insanların pamuk tarlalarında “biat” kül-

türü duvarlarında gezdirdikleri tırnaklarının çıtırdısı ile başla-

mış olabilir…

Ya da sözcüklerin tanımlamaya yetmediği büyük aşkların ve

hemen peşinden gelen acıların notalardaki ifadesi de olabilir.

Ama şu bir gerçek ki; caz yaşamın ta kendisidir.

Tıpkı türkülerimiz gibi…

Notalarında …

Aşık atışmalarında…

Gazellerde, uzun havalarda…

Havasına girip oyun havalarında birbirine kenetlediğimiz

ellerimizde

Yaşattığımız türkülerimiz yaşamın ta kendisidir.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

131

Aşık Veysel’in ölümünden bir kaç saat önce söylediği…

“Gelmez yola gidiyorum” u bulursunuz içinde…

Her biri bir öyküdür.

Yaşamın ta kendisidir!

Türküler gibi caz da ritimdir!

El çırparız, parmak şaklatırız, ayaklarımız farkına varma-

dan tempo tutar. Yaşamın ritmini beyine, yüreğe taşır. Bir duy-

gu selidir, akar gider. Her birimizi başka alemlere sürükler.

Din, dil, ırk, yaş, cinsiyet farkları müziğin ve ritmin notala-

rında ortak bir erime noktasında buluşurlar.

Caz sanatçıları ve caz severlerin caz notalarındaki buluşma-

larının içinde;

Tebessüm vardır…

Dostluk kokar ortam.

şefkatli bakışlar

Havada uçuşan sıcak notaları yakalar.

Tevazu doruktadır.

Hiyerarşi kapıların sokağa bakan kısmında kalmıştır.

Belki notalara eşlik eden sözler can yakar, iç acıtır…

Ama

Sevgiyi, aşkı, umudu yeşertir.

Tıpkı türkülerimiz gibi…

132

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

THY’DE STATÜM DEğİŞİYOR!

2 Temmuz 2012

“Statü endişesi” …

Son yıllarda okuduğum en iyi kitaplardan biriydi.

Alain de Botton’un nefis betimlemeleri ile yaşam boyu pe-

şinden koştuğumuz “statünün” aslında ne kadar “boş” bir uğraş

olduğu gerçeği ile karşılaşmak…

Bu gerçek ile egomuzu çarpıştırmak…

Statü diye bildiklerimizden vazgeçmeyi bir “an” düşünebil-

mek…

Para ve gücün temsil ettiği statünün yerine insan ve ekoloji

odaklı bir fotoğraf koyabilmek.

Ve sonra, statü sahibi diye bildiklerimize statüleri nedeniyle

“kuşku” ile bakabilmek!

THY’dan bir mesaj aldım. 16 bin küsur “statü milim” var-

mış. Ağustos sonuna kadar 18 bin mil daha gerçekleştiremezsem

“statüm” bir alt seviyeye değiştirilecekmiş…

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

133

Alaçatı’da yaşıyorum.

İstanbul’da çalışıyorum.

Uçakla gidip geliyorum…

Bilinçli olarak 2006'dan bu yana her hafta sonu yaptığım gi-

diş-gelişleri ayda ikiye indirdim. Her yıl ortalama 20 civarındaki

yurt dışı uçuşlarımı da 2-3'le sınırladım.

Mecbur kalmadıkça uçağa binmiyorum.

Düzenli olarak “karbon ayak izimi” hesaplıyorum.

Yani, küresel ısınmaya neden olan yaşam tarzımızın ve alış-

kanlıklarımızın neresinden nasıl tasarruf edebilirim diye ölçüp

biçiyorum.

Örneğin her bir uçak yolculuğumun Bangladeş’teki bir va-

tandaşın yıllık karbon salınımına eşit olduğunu biliyorum! Ama

yine de dikkat ediyorum. Evimde, işimde, toplumsal yaşamda…

Buna rağmen, dünyadaki herkes benim gibi yaşasa 3,5

tane daha gezegene gereksinim olduğu gerçeği suratıma çar-

pıyor!

Dünyada seferde bulunan 16 bin uçak, atmosfere yılda 600

milyon ton Co2 üretiyor. Bu miktar Afrika kıtasında yaşayan in-

sanların yıllık toplam karbon emisyonuna eşit. Uçakların bugün

iklim değişikliğine etkisi yüzde 3 ila 5 civarında. Bu oranın önü-

müzdeki 20 yıl içinde yüzde 15'e ulaşacağı ileri sürülüyor. AB ül-

keleri, bu sebeple çok yakıt tüketen eski nesil uçakları 2012'den

itibaren havaalanlarına sokmayacak.

İyi haberlerden biri şu: lufthansa, bio yakıt kullanarak

Frankfurt ile Hamburg arasında yaklaşık bin 200 sefer gerçek-

leştirdi. şirketin kendi verilerine göre bu seferlerde lufthansa

toplam bin 500 ton zararlı karbondioksit emisyonu tasarruf et-

miş oldu. KlM’de uçaklarında bio yakıt kullanıyor. Ancak ye-

terli miktarda temin edemediklerinden bu çalışmalar şimdilik

askıya alındı.

Ama şu bir gerçek: Her bir uçak yolculuğu “gezegene karşı

134

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

işlenmiş suçlar arasında üst sıralarda”!

Gelelim THY’na… Benim statümü değiştirmekle ilgili du-

ruma.

Diğer yolculardan “statüsü” farklı hizmet alabilmek için da-

ğıtılan plastik kartların “suyunun çıkacağı” zaten belliydi. Bu

kart sahipleri için hazırlanmış özel yolcu salonlarında sabahları,

hafta sonları metrekareye düşen kişi sayısı İstiklal caddesinin

kalabalığı ile yarışır durumda…

Bir takım yolcuları “statülerine göre muamele” ayrıcalık-

larına kafa patlatacaklarına temsil ettikleri endüstrinin doğaya

ve insana verdiği zararın azaltılmasına yönelik önlemlere kafa

patlatsalardı en azından yolcular nezdindeki “statülerini” bir

nebze iyileştirme şansları olurdu.

THY’ nın statüsü;

Ağır çalışma koşulları altındaki çalışanları ise…

Sudan gerekçelerle daha bir ay önce sokağa atılan 300’ü aş-

kın nitelikli/eğitimli çalışan ise…

Ortalama 2 saat gecikme ile kalkan uçaklar ise…

Ben “statümden” memnunum. En azından gönlümde

THY’nın bana verdikleri karttaki kadar bile statü değeri yok!

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

135

SİYASETTE, SPORDA VE SEKSTE

“İTİBAR YÖNETİMİ” OLMAZ!

25 Ağustos 2012

İtibar yönetimi benim profesyonel alanım. Uzun yıllardır

dünyada ve Türkiye’de bu alanda yapılan çalışmaları izliyorum.

Deneyimlerim ve birikimlerim ile yapılan çalışmalara katkı ver-

meye çalışıyorum. Danışmanlık hizmetlerimin dışında, konfe-

rans, kongre ve panellerde düşüncelerimi aktarıyorum. Yayınla-

rım, üniversitelerdeki derslerim ile birikimimi paylaşma çabası

içindeyim. 20 yılı aşkın deneyimlerimin ışığında söyleyebilirim

ki “siyasette, sporda ve sekste” itibar yönetimi olmaz! Olamaz!

Bu üç alanın doğası, mayası ve dinamikleri itibar yönetimi

adını verdiğimiz saygınlığın inşa edilmesine engeldir.

Toplumun tüm kesimleri tarafından takdir edilmek için bu

üç alan kendi iç çelişkilerini aşamaz.

Belki istisnaları vardır. Ancak bu temel döngü tarih boyunca

da böyle olmuştur!

Çünkü itibar yönetiminin özünde “etik” olmak vardır.

136

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Adil olmak bir yaşam felsefesidir. Yasaların, yönetmeliklerin

bittiği yerde başlayan toplum yararına vicdani bir “duruş” ser-

gilemek vardır.

Açıklık, dürüstlük ve şeffaflık vardır.

Sorumluluklarını “halk, toplum yararına” dengelemek,

“ikircikli” konularda toplum çıkarlarından yana tavır almak

vardır.

Belki de en önemlisi, “hesap verebilirlik” gibi çağdaş ve her-

kesin beklentilerini tatmin edecek bir anlayış vardır.

Siyasetin hamurunda bu saydıklarımızın hiç birini göreme-

yiz.

Sporda ve özellikle futbolda kıyısında, köşesinde bile yoktur.

Seksi tanımlayabileceğiniz tüm alanlar ise birilerinin itiba-

rını yerle bir etmek amaçlı kurgulanmış işporta tezgâhlarıdır!

Siyasetin aktörleri dokunulmazlık zırhının içinden çıkmaya

yanaşmazlar.

Bu yüzden hesap verebilirlikleri yoktur!

Kendi fikirlerine aykırı da olsa partilerinin grup kararlarına

uygun el kaldırmak zorundadırlar. 1 Mart tezkeresi oylamasın-

da “hayır” oyu kullanan iktidar partisine mensup milletvekille-

rinin siyaset kariyerleri bu yüzden bitti!

Oy kaygısı veya çıkarları nedeniyle “kayırmacılık veya par-

tizancılık” siyasetin hammaddesidir. Bunu çekip çıkarttığınız-

da siyaset yapılamaz. Bu yüzen siyasette “adil” olunamaz!

Hiçbir siyasi partinin gelirinin tam olarak ne olduğu, kimle-

rin maddi destek sağladığı, gelirlerini nereye harcadığı bilinmez.

şeffaflık, yoktur.

Kusuru ortaya çıkan makam sahibi siyasetçiler makamlarını

terk etmeye yanaşmazlar.

Kamuoyunun duyarlılığı onlar için kısa bir süre sonra dine-

cek olan meltem rüzgarından farksızdır.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

137

Siyaset, toplumsal yaşam kalitesini artırma iddiasına bir

uğraş olması gerekirken “köşe dönme” kültürünün egemen ol-

duğu bir uğraş alanına dönüştüğünden “sorumluluk” tanımı

anlam değiştirmiştir!

Siyasette itibar yönetimi adı altında yapılmaya çalışılan olsa

olsa “vitrin süsleme” sanatıdır!

Renkleri, yaratıcılığı, cazibesi ile al benisi öne çıkarılan…

Ancak dükkândan içeri girdiğinizde her şeyi tel tel dökü-

len…

Coşkunun yerini hayal kırıklığına bıraktığı…

Bir “cilalı imaj” vitrininden başka bir şey değildir siyasette

itibar yönetimi!

Ne Olof Palme, ne Nelson Mandela ne de Willy Brandt’ın

dünyadaki tüm siyasetçilere örnek olan itibarı, diğer siyasetçile-

rin itibarını yönetemez!

Sporda, ya da özellikle futbolda durum farklı mı?

İtibarlı olabilmenin kilidini açacak saydığımız hangi itibar

anahtarı sporun hangi alanında yönetiliyor ki!

şike kültürünün mahkeme kararlarına geçtiği…

Fanatizmin ayakta durabilmenin tek geçerli akçe olduğu…

“ölmeye geldik” kültürünün sporun tüm kılcal damarlarına

yaygınlaştığı bir ortamda hangi itibardan söz edebiliriz ki?

Kurumların vergi rekortmeni olması ve bunu göğüslerini

gere gere kamuoyuna yansıtmaları bir “itibar” göstergelerinden

biri sayılabilir.

Yıllar önce genelev patroniçesi Matild Makunyan da vergi

kraliçesi olmuştu!

Bıyık altı gülümsemeler ile karşılamıştı kamuoyu bu rekort-

menliği.

İtibar yönetimi danışmanlığı alan bir genelev işletmecisi var

mıdır dünyada …

138

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Varsa , “şeffaflık” adına müşterilerinin ismini web sayfasın-

da yayımlıyor mudur?

Sözün kısası; siyasette, sporda ve sekste itibar yönetimi ol-

maz! Olsa olsa patlak bir topla orta saha top dolaştırma olur!

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

139

SABIKASIZ ÜRÜNLER

VE

MARKALARA DOğRU…

26 Ağustos 2012

Yeni bir dönemin içine giriyoruz.

Tüketici artık kullandığı ürünlerin ve yaşam tarzı ile ilişki-

lendirdiği markaların

“sabıkasını” sorguluyor!

Ne demek şimdi bu?

Ne güzel pazarlamanın 5P’si ile yönetmeye alışmıştık her

şeyi…

Bir ürünün veya markanın dolayısıyla onu üreten şirketin

sabıkası ne ola ki?

Para karşısında kaybettiğimiz değerleri…

Ürünler ve markalar üzerinden yeniden kazanmanın formü-

lü gibi görünüyor.

Tüketicinin “kalbinde” yer tutmanın bir başka deyişi.

Ya da, sabıkası olanlara karşı bir “dışlama” vurgusu!

140

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

GÜZEL ÖLEBİLMEYİ BAŞARMAK!

30 Eylül 2012

Ölümün neresi güzel?

Güzel ölüm olabilir mi ki?

Bu dünyadan Neşet Ertaş gibi göçebiliyorsan güzel hatta kıs-

kanılacak derecede güzel bir ölüm olabilir!

Yüreğinde sazı, türküleri,

insan sevgisinden başka bir

şey götürmedi.

Ama beraberinde bir baş-

ka şey daha götürdü;

Sevgisini, gözyaşlarını,

duygularını ve onun yüce in-

sanlığını O’na, türkülerine ve yaşamına katık etmiş yüzbinlerce

insanın karşılıksız duygusunu yanına aldı.

Bir üniversite gibi gitti Neşet Ertaş…

İnsanı insan yapan değerlerden örnekler verdi yaşamı bo-

yunca…

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

141

İnsanca yaşamak için alçak gönüllülüğün değerini aşıladı…

Bu topraklarda binlerce yıl kök salmış kültürlerin nasıl barış

sofrasında buluştuğunu anlattı…

“Garip” olabilmenin erdemini sundu…

Çocuklarını okutabilmek ve her kim olursa olsun karşısın-

dakine saygı duymaktan başka bir derdi yoktu!

Yoklukları, yoksulluğu, zorlukları, hastalıkları, okuyama-

mış olmanın ezikliğini sevgi ile, barış ile üstesinden gelinebi-

leceğini öğretti bizlere… Yaşamın kurgusunu bilmeden “güzel

ölebilmeye” kurdu!

Ve güzel bir ölümle tanıştırdı hepimizi. Ölüme giderken bile

öğretti…

Yaşamda “is” değil “iz” bırakanlar safında yer tuttu Neşet

Ertaş.

Selam olsun “bozkırların tezenesine”…

142

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

İTİBAR LEKESİNİ HİÇ BİR

DETERjAN ÇIKARTMIYOR!

2 Kasım 2012

Son zamanlarda çeşitli dergilerde yer alan yazılarıma çok

geç ulaştıklarını belirten ya da kaçırdıklarını söyleyen dostlarım

var. Bunların sayısının az olmadığını da biliyorum. Bu nedenle,

blogdaki bir kaç yazımı bunlara ilgi duyan dostlarım için kul-

lanacağım. İlk yazım Mediacat dergisinin Kasım 2012 sayısının

ekinde yer alan PR PlUS’ta “itibar lekesini hiç bir deterjan çı-

kartamaz” başlıklı yazım.

İtibar yönetiminin iş dünyası ile buluşması 1980’ler sonunda

başladı. Bunda tabii ki Fortune dergisinin “en büyük şirketler”

araştırmasının yanı sıra “en beğenilen şirketler” çalışmasını da

başlatmış olmasının önemli bir payı var. Tabii ki “itibar” daha

önce de önemliydi. Ancak yönetim disiplinin içinde bu kadar

gündem işgal etmiyordu. Bir dönem geldi şirketler, Fortune

araştırmasının en büyükler sıralaması yerine en beğenilenler

listesinde yer almanın yatırımcılar açısından daha önemli bir

girdi olduğunu gördüler ve “beğenilmenin” yollarını aramaya

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

143

başladılar. Bu arayış uzun yıllar teknik bir iş süreci gibi yönetil-

di. (Hala daha bir çok şirket tarafından bu şekilde yönetilmekte

olduğunu da görüyoruz.)

Yani, finans, satın alma, insan kaynakları, üretim nasıl yö-

netiliyorsa itibarı da bir takım süreçler tanımlayarak yönetilebi-

leceği yanılgısı içine girdiler. Hatta kaliteli üretimin itibar için

yeterli olabileceği algısı çok uzun yıllar rekabette hakim bir gö-

rüş idi.

İtibar kayıpları yaşayan şirketler büyük bedeller ödedikten

ve hatta iş dünyası tarihinden çekilmek zorunda kaldıktan sonra

kavramın doğasındaki anlamını idrak edebildiler. İtibar yöneti-

mi bir süreç değil bir “felsefe” idi. Bu felsefenin dokusu, kokusu

ve rüzgarı şirketin DNA’sına bulaşmışsa orada itibar yönetimin-

den söz edilebilir değilse “artistik hareketlerden” başka bir an-

lam taşıması mümkün olmuyordu!

İtibar yönetimini bir felsefe haline dönüştüren itici güç ise

bu kavramın ancak “değerler” üzerine inşâ edilebileceği gerçeği

idi. Evrensel ölçekte ahlâki değerler toplumsal duyarlılıklarının

omurgasını oluştururken, başta etik olmak üzere, davranışlara

ve kararlara yön veren değerler zaman içinde değişkenlik göste-

rebiliyordu.

Bunları niçin belirtmek ihtiyacı duydum? İtibarları zarar gö-

ren şirketler üzerine yapışan “leke” o şirketin tarihinden hatta

o şirket iş dünyasından silinse bile çıkmıyor. Hiçbir deterjan,

leke sökücü bu lekeyi o şirketin logosundan atamıyor. O itibar

lekesinin neden oluştuğuna baktığımızda, yukarıda sözünü et-

tiğim değerlere uygun olmayan kararlar ve davranışlar sonucu

olduğunu görüyoruz. Bunun nedeni de şirketin DNA’sına itibar

yönetiminin bir felsefe olarak girmemiş olmasından kaynakla-

nıyor.

Örneğin, günümüzde, itibar yönetiminin kıyaslama yapı-

labilecek düzeyde en güzel örneklerini vermekte olan Nike, BP,

Starbucks, McDonalds gibi şirketler bu başarılı çalışmalarının

144

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

üzerinde bir zamanlar markalarına yapışan itibar lekeleri ile bir-

likte yaşamak zorundalar. Nike, çocuk işçiler, Starbucks çalışan

hakları, McDonalds obezite konularını bir zamanlar iyi yöne-

temedikleri için “kamburlu şirketler” ligindeler! Var oldukları

sürece bir zamanlar toplumun ilgili konularda yükselen değerle-

rini görmezlikten gelmenin bedelini ödemekteler.

İade-i itibar belki iş sonuçları üzerinde, itibar kaybında ol-

duğu gibi kendini doğrudan hissettirmeyecektir ama markanın

üzerinde bir “gölge” var olmaya devam edecektir.

Çikolata endüstrisi, belki günün birinde şemsiyesi altında

itibarlı şirketleri barındıracak ancak hiçbir zaman ailelerinden

10 yaşlarında kopartılan ve başka ülkelere kaçırılarak kakao

bahçelerinde günde 16-18 saat yok paraya çalıştırılan çocukların

gölgesini üzerinden atamayacaktır.

Enerji, tütün, silah ya da savunma sanayii gibi endüstriler-

deki şirketlerin hiçbir zaman “itibarlı olabilme” şansları yok.

Eğer bazı araştırmalarda” itibarlı ya da beğenilen ya da saygın”

şirketler arasında boy gösteriyorlarsa bu sadece araştırma meto-

dolojilerinin “güdüklüğünden “ kaynaklanmaktadır. İtibar kav-

ramını bir felsefe olarak betimlemeden salt numerik sonuçlara

odaklanmanın çıktısı olarak karşımıza gelmektedir bu sonuçlar.

Nitekim dünyadaki sürdürülebilirlik endekslerine baktığımız

zaman söz konusu endüstrilerin ya kategorik olarak dışlandığı-

nı ya da enerjide olduğu gibi ilgili şirketlerin doğal gaz, güneş,

rüzgar alanına yoğunlaşmaları nedeniyle bir ayrıcalık tanındığı

görebilmekteyiz.

şirketler bir sonraki “itibar” kaybına kadar küresel rekabetin

gerektirdiği koşulları zorlayacaklardır. Ancak itibar yönetimi-

nin felsefesinde risklerin ve paydaşların beklentilerini yönetmek

yer alıyor. Bu da değerler adını verdiğimiz, satın almak, tüket-

mek, çalışmak, hisse senedi almak gibi davranışlarımızı şekil-

lendiren “takdir” ve “kanaat” boyutumuzu oluşturuyor. Bilgi

toplumu haline dönüştükçe, değerlerimize aykırı davranan, ka-

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

145

rarlar alan şirketlerle ilgili “takdir ve kanaatlerimiz” hızla olum-

lu ya da olumsuz değişebiliyor.

Olumsuz olanlar bir leke oluşturuyor ve şirketlere/markalara

yapışıyor.

Bunlar, itibar yönetimi ile ilgili güncel yansımalar olmakla

birlikte asıl değerlendirmemiz gereken konu şu; sanayi devrimi-

nin başlaması ve tüketim toplumuna yöneliş insanlık tarihinde

bir travma yarattı.

İnsan-Doğa şeklinde kurgulanması gereken yaşam kalitesi

ve iş modeli “petrol-para” olarak yaşama uyarlandı. Daha bunu

tetiklemek için savaşlar icat edildi ki finans çarkları dönsün. Bu

modelin hiçbir yerinde “itibar” olamaz.

Günümüzde, “petrol-para” modeli nedeniyle yok ettiğimiz

dünyayı onarmak için sosyal sorumluluk kavramına yapışmış

durumdayız ama kimsenin aklına gelmiyor; bu kavram “sorum-

suzluklarımızın” bir bedeli olarak gündemimizde var! Onarı-

mının sonuçlarını çocuklarımızın görüp göremeyeceğinden bile

emin değiliz.

146

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

PARAYI NASIL KAZANDIğINIZ

SOSYAL SORUMLULUKTUR!

13 Kasım 2012

“Parayı nasıl kazandığınız sosyal sorumluluktur” ifadesi

Global Reporting Initiative Başkanı Mervyn E. King’e ait. (*)

2009 yılında başkanlığını yapacağı bir konferans nedeniyle gel-

diği Istanbul’da baş başa yemek yerken kullanmıştı bu ifadeyi.

Aslında bu ifade içinde bulunduğumuz yüzyıla yol gösterecek ve

yön verecek bir anlamı taşıyordu benim için.

Çünkü sanayileşme ile birlikte çehresini değiştirdiğimiz iş

dünyası 20. Yüzyılı oldukça kabarık bir sabıka dosyası ile geride

bırakmıştı. Bırakın parayı nasıl kazandığımızın hesabını ver-

meyi, kazandığımız paranın nasıl kazanıldığının üstünün ör-

tülmesine yönelik öyle modeller, formüller geliştirildi ki bugün

bile bunları terk etmeye zorlanıyoruz!

İşte bu yüzden sosyal sorumluluğu günümüzün gündemi

haline getiren olgunun “sorumsuzluklarımız” olduğu gerçeği

ile yüzleşmek işimize gelmiyor. Nükleerden, silahlanma yarı-

şına, kaybolan bitki örtüsünden, kimyasal atıklardan kirlenen

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

147

göller, akarsulara, çölleşen tarım arazilerine, yangınlarla yok

olup giden ormanlara ama en temelinde “insan haklarını” yok

saymamıza kadar varan bir dizi sorumsuzluğumuzun sicilimizi

kabarttığı geçmişin yaralarına “sosyal sorumluluk” ile pansu-

man yapma gayreti içindeyiz!

Fosil yakıtların cazibesi ve büyüsü uğruna terk edilen insanın

insan gibi yaşayabileceği bir toplum düzeni bir yandan bölgesel

ve küresel savaşların gerekçesi olurken diğer yandan bu büyülü

kaynak insan neslinin kendini kurutması ve hatta yok etmesine

yönelik ürünlerle yaşamın dört bir yanını bir ahtapot gibi kolla-

rının arasına aldı. Ahlaki ve moral değerler, çalışanların hakları,

ırk ve cinsiyet ayrımcılığı, doğanın tükenişi petrol bazlı türev

ürünlerin bir çıktısı olarak gündemimize geldi oturdu. Ne yazık

ki aynı senaryo şu anda nükleer üzerine yazılmakta!

İş dünyası tarihinde ilk kez bir teknoloji şirketinin (Apple)

pazar değeri dünyanın en büyük şirketi unvanını uzun yıllardır

elinden bırakmayan (Exxon-Mobil) enerji şirketini bu yıl geride

bıraktı. Bunu nasıl okumamız gerekiyor?

Teknoloji ve inovasyonun 1984 yılında Apple Macintosh

lansmanı ile sıradan bir insanın kullanabileceği düzeye indir-

genmesi uyuyan gözleri aralamaya başladı. Çünkü bu teknolo-

jiyi kullanmaya başlayan bireyler dünyanın dört bir tarafında

eriştikleri bilgiler ile gerçek dünyanın hiç de resmi söylemlerde

kendilerine anlatıldığı gibi olmadığını görmeye başladılar. Sos-

yal ağlarda kendilerine “cemaatler” yaratan bu bireyler farkında

olmadan “küresel bireyler” haline dönüştüler. Yani sanayi devri-

minden bu yana devam eden ve tüketim toplumunu körükleyen

şirketlerin ve markaların küreselleşme dinamiklerinin karşısına

insani değerleri ve toplumsal dinamikleri ön planda tutan bir

anlayışın kafa tutmaya başladığı yıllar başladı.

Küresel güçleri nedeniyle “Bize bir şey olmaz” duygusu için-

deki küresel şirketler 1990’larla birlikte dünya kamuoyunun

boykot tehditleriyle kendilerine çeki düzen vermek zorunda

148

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

hissettiler. 2000’lere kadar orta sahada top dolaştıran bu küresel

markalar işin ciddiyetine ilk kez “kendi çalışanlarının da birer

küresel birey oldukları teşhisi” ile vakıf oldular.

Yani, bu küresel şirketlerde çalışan beyaz ve mavi yaka ça-

lışanları, adlarını , coğrafyalarını, dillerini, dinlerini, ırklarını,

yaşlarını bilmedikleri dünyanın farklı yerlerindeki insanlarla

aynı “değerleri” paylaşıyorlardı. Dahası, kendi şirket yönetimle-

rinden de bu değerleri paylaşması ve uygulamasını bekliyorlardı.

İşte 2000’li yıllarda dünyanın önde gelen şirketlerini “sürdürü-

lebilir kalkınma” tabanlı iş modellerini benimsemeye zorlayan

ana gösterge buradan kaynaklanıyordu.

Enron sonrasında ise bu gündem yatırımcılara da yansıdı.

Artık, finansal göstergelerdeki başarı bir şirketin geleceğinin

güvence altında olduğunun garantisi olmuyordu. Nitekim 135

milyar dolarlık Enron bir gecede 80 cent’lik şirket olmuştu!

2000’li yıllar iş dünyasındaki bazı tepe yöneticilerinin ma-

salarının üzerinde Paul Hawken’in 1994 yılında yazdığı “Eko-

lojinin Ticareti” (The Ecology of commerce) sık görüldüğü yıl-

lardır.

Kitaptan 1990’ların başında çok etkilenen ve Interface halı

şirketinin yönetim kurulu başkanı olan Ray Anderson Haw-

ken’den çok etkilenmiş ve şirketini “2020’de sıfır karbon” sloga-

nı ile dönüştürmeyi başarmıştır. Yatırımcılar şirketlerin bir yan-

dan para kazanabilecekleri ama aynı zamanda ekolojik ve sosyal

duyarlılık ile işlerini yönetebileceklerine dair seslerini yükselt-

tiklerinde de farklı borsalarda “Sürdürülebilirlik Endekslerinin”

kurulmaya başlandığına tanık olduk.

2008 küresel finansal kriz ise tam bir dönüşüm ve değişim

noktası olarak tarihe geçti. Kapitalizmin kendine özgü tüm ku-

rallarının Wall Street’te durumu protesto eden onbinlerin ayak-

larının altına kaldığı günlerde küresel bireyler dünya kamuo-

yunun karşısına farklı bir sloganla çıktılar: “%99” Yani, üreten,

tüketen ve insanca yaşamak isteyen kesim % 99 ancak var olan

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

149

zenginlikleri parasal oyunlarla kendi kasalarına taşıyan ve bu

güç sayesinde hükümetlere baskı yapabilen, istediği kanun ve

yönetmelikleri çıkartmakta hiç zorlanmayan ve kendi küçük şa-

tolarında mutlu bir hayat süren “% 1”!

Bunlar yakın geçmişte yaşanmış ve gelecek için umut veren

gelişmeler olarak dip not düşülecek hususlar.

Ancak yakın gelecek oldukça sert ve köşeli gündemlerin yö-

netileceği bir dönem olacak gibi. Toplumsal dönüşüm ve deği-

şim oldukça sancılı bir süreç gerektiriyor.

Öncelikle, dünya para piyasalarının yeniden imarı için ge-

rekli olan kaynakların oluşturulmasında, bu kaynakları yöne-

tenlerin 200 yıldır alışkın oldukları “sıcak savaşları” tetiklemesi

ve bunun sonucunda silah endüstrilerinin her zamanki gibi di-

ğer sektörlere amiral gemisi rolünü oynamasından endişe edili-

yor! Bunun provalarının özellikle orta doğuda yapılmakta oldu-

ğuna zaten tanık oluyoruz.

Ekolojik stratejilerde bu yüzyılın en önemli göstergesi “to-

humlar”…Tohum çeşidi ve zenginliği bu yüzyıldan itibaren top-

lumların “gelişmiş/gelişmemiş” ayrımını yapmakta kullanılabi-

lecek en önemli gösterge olacak ki bunun küresel çapta kavgası

son yirmi yıldır zaten gündemimizde. Tohum tröstleri bu mey-

danı kimseye kaptırmamak için ellerindeki tüm siyasi baskıları

sonuna kadar kullanıyorlar.

Üçüncü bir gösterge “su”… 2030’lu yıllarda dünya nüfusu-

nun neredeyse yarısının içilebilir nitelikte suya erişiminin ola-

mayacağına dair bilimsel veriler ürkütücü ve uykularımızı ka-

çırıcı nitelikte. Su hasreti çeken toplumların suyu olan yerlere

kitlesel göçlerinin yoğun yaşanacağı bir gündem çok uzak değil.

Su sorunu nedeniyle tarım alanlarında yaşanabilecek kuraklık

neticesinde oluşabilecek gıda krizleri içinde bulunduğumuz yıl-

larda ara sıra “prova” yapıyor! “su kavgaları” yani sıcak çatışma-

lar gündemdeki bir diğer konu.

Ve yine nitelikli suyun olmamasından kaynaklanacak salgın

150

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

hastalıklar, kıtlık, açlık ve benzeri kitlesel felaketler geçtiğimiz

yüzyıldaki sorumsuzluklarımızın bize bir armağanı olarak geri

dönüyor.

Başka göstergelere bakmaya gerek bile yok. Ama sosyal so-

rumluluklar penceresinden baktığımızda üç temel konu bize sü-

rekli sorumluluklarımızı anımsatıyor olacak;

Sıfır atık; evimizden ve günlük yaşamımızdan başlayarak

sıfır atık merkezli bir zihniyetle yaşam döngüsü kurmak zorun-

dayız.

Yenilenebilir enerji; başta, güneş, su olmak üzere temiz

enerji kaynaklarının “acilen” fosil bazlı kaynakların önüne geç-

mesini yine evimizden başlatmalıyız.

Hesap verebilirlik; bu yüzyılın yükselen değeri hesap ve-

rebilirlik olacak. Önce kendimize, sonra içinde bulunduğumuz

topluma sürekli hesap verebilirlik bilinci içinde akşamları rahat

uyuyabileceğimiz bir ortam yaratmalıyız.

Sözün kısası; “sorumluluklarımızdan sorumlu” olacağı-

mız bir döneme girdik.

En azından “küresel bireyler” bu-

nun farkında. İçimizi birazcık olsun

ferahlatıyor ve gelecek için umutlandı-

rıyor.

(*)Prof. Mervyn E. King Global Re-

porting Initiative Başkanı ve Kurumsal Yö-

netim konusunda en yaygın uygulama alanı

olan KingI, King II, King III raporlarının

yazarı

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

151

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK

KOCA BİR “YALAN” MI?

11 Eylül 2014

Üzerinden epey zaman geçti ancak 2011 yılında Ekim ayın-

da Brand Finance tarafından londra’da düzenlenen “Brand

Finance Yıllık Forum Toplantısının” açılış sunumunu yapmak

üzere davet edilmiştim. Toplantının ana konusu “İtibar Yöneti-

mi” idi ve Brand Finance dünyanın farklı köşelerinden 200'den

fazla üst düzey davetliyi londra’da Royal Otomobil Club’da

bir araya getirmeyi başarmıştı. Bu Forumun açılışında yapmış

olduğum konuşmanın ardından izlenimlerimi ülkeye dönünce

Marketing Türkiye Tv ile paylaşmıştım. İzlenimlerim çok doğal

olarak sosyal sorumluluk meselesine de odaklandı. Son günler-

de yaşanmakta olan tartışmaların ışığında Marketing Türkiye

Tv’deki konuşmamı paylaşmak istedim.

Buradan(*) izleyebilirsiniz.

(*) http://www.dailymotion.com/video/xobvmz_kurumsal-sosyal-sorumlulukluk-koca-bir-yalan-mi_shortfilms

152

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

SİGORTA ŞİRKETLERİNİN İTİBARI

KAÇ PARAYA SİGORTA EDİLİR?

9 Şubat 2013

Ben sana güvenmiyorum!

Ben de sana güvenmiyorum!

Aslında ona da güvenmiyorum…

Biz de güvenmiyoruz. Olsun yine de iş yapabiliriz!

20 milyar liranın üzerinde paranın döndüğü sigorta sektö-

ründe durum bu!

Gelecekte olabilecek ya da olmayacak bir durumun satışın-

dan elde edilen devasa gelir “güvensizlik” ortamı içinde gayet

başarılı bir şekilde yönetiliyor. İşin garip olan tarafı şu; primi

ödeyenler, yani bizler, bu durumu biliyor olmamıza rağmen pa-

ramızı kuzu kuzu ödüyoruz!

Onların deyimiyle;

Bir “hasar” olduğunda…

Ne tesadüftür ki

“poliçemiz” bunu kapsamıyormuş!

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

153

“Keşke” üç kuruş daha fazla prim ödeyip dahil ettirseymi-

şiz!

Brandage dergisinde sigorta sektörünün itibarı ile araştırma

sonuçları yayınlandı Ekim ayında.

12 sektör arasında itibarı yerlerde sürünen ve sonuncu sırada

yer alan sektör hangisi?

Bildiniz…

Sigorta sektörü…

Sigortalı sigorta şirketine güvenmiyor ama parasını yine

ödüyor.

Sigorta şirketi sigortalıya güvenmiyor ama onsuz yapamıyor.

Eksper hem sigorta şirketine hem sigortalıya güvenmiyor

ama varlık nedeni bunlar…

Sigorta şirketi ekspere güvenmiyor ama onun raporları ile

süreci çalıştırıyor.

Ama ortada 20 milyar lira para var!

Arkasında itibarı olmayan…

Saygınlığı yerlerde sürünen…

Güven bunalımı içinde…

Marifetmiş gibi yaşanmamış olayları ve hayalleri üzerinden

20 milyar parayı toplamayı “başarı” olarak tanımlayan “ucube”

bir şey işte!

154

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

MARKA İTİBARI

15 Haziran 2013

Gezi direnişi ile birlikte bazı markalar toplumun tepkilerini

üzerlerine çektiler… Toplumun duyarlılık ve değerlerine uyum-

lu olmadıkları için tepki alanların başında medya kuruluşları,

bazı zincir mağazalar, bankalar geliyordu. Bazıları ise -Divan

Oteli gibi- toplumun karnesine en yüksek notu aldılar…

Markaların itibarı nasıl gelir, nasıl gider?

Henüz ortada Gezi direnişi yok iken kaleme alınmış, Bran-

dage dergisinin Haziran 2013 sayısında yer alan yazımı paylaşı-

yorum. Biraz uzun ama neden 4P’den 3P’ye geçmemiz gerekti-

ğini Gezi direnişi ile daha iyi algıladık. Bir kenarda dursun…

İnternet ortamına göz attığımızda 100’den fazla markanın

boykot edilmekte olduğuna tanık olabiliriz. Söz konusu marka-

ların hemen hepsi uluslararası pazarlarda rekabet ediyorlar. Her

birinin insan kaynakları nitelikleri incelense dünyanın en iyi

üniversitelerinden seçme kişiler olduğunu görebiliriz.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

155

Siyasi ve dini gerekçelerle uygulanmakta olan boykotları bir

an için başka bir tartışmanın konu başlığı olarak düşünürsek

yüzlerce markanın toplumun farklı kesimleri tarafından boykot

edilmesinin ana gerekçeleri “değerler” olarak tanımladığımız

davranış biçimleri çerçe-

vesinde beklentileri karşı-

lamamasının yer aldığını

görmekteyiz.

Örneğin; bugün mar-

ka yöneten herkesin kü-

çük kızlarımızın rüyaları-

nı süsleyen Barbie’nin ba-

şına gelenleri okuması, incelemesi ve kendi yönettiği markalarla

ilgili dersler çıkartması gerekir. Ürettiği bebeklerin ambalajla-

rını temin ettiği Endonezyalı şirket APP’nin yağmur ormanla-

rını katlediyor olması boykotun çıkış nedeni. Barbie’nin üreti-

cisi Mattel’in hisselerin borsalarda tepetaklak olmasının nedeni

markayı yönetenlerin zamanında gelen uyarıları küçümsemesi

ve dikkate almaması. (Bu Mattel’in ilk sabıkası değil tabii.)

Günümüzde, “En sorumsuz markalar” gibi başlıklarla ifa-

de edilebilecek onlarca liste dolaşıyor internette. Doğal olarak

bunlar günümüzün en yaygın etkileşim ortamı olan sosyal med-

yada gayet güzel köpürüyor! Hepsi, günlük hayatımızın içinde

bizimle beraber yaşayan markalar. Hepsi için birer tüketiciyiz.

Ama bu boykotlarda tüketici kimliğimizin hemen yanı başında

beliriveriyorlar.

Aslında markaların doğrudan itibarını etkileyen bu boykot

nedenlerini incelediğimizde “değerler” olarak tanımlanan boy-

kotun hemen bir “yandaşı” olma olasılığımız da yüksek!

Örneğin, genetiği ile oynanmış ürünlere karşı her gün ka-

labalıklaşan bir uyanış var toplumda. Bir tüketici olarak aldı-

ğınız ürünün üzerinde o ürünün hammaddelerinde genetiği ile

oynanmış bir şeyler var mı öğrenmek istiyorsunuz. Bu talebiniz

156

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

dikkate alınmadığında tepkisel bir davranış sergilemek geçiyor

içinizden.

İnsan hakları ile ilgili

duyarlılıklar yüzyılımı-

zın temel duyarlılığı. Yu-

dumladığınız kahvenin

tadında, henüz 10 yaşında

iken Mali’de ailesinden

kaçırılan, sınır ticareti ile

kakao cenneti Afrika ülkelerine satılan çocukların günde 18 saat

yok paraya zorla çalıştırıldıklarına dair bir lezzet gelirse o kahve

markasına karşı duruşunuz değişebilir.

İçilecek suyumuz her geçen gün azalıyor! Yer altı sularının

çok yoğun kirlenmesine neden olan tarım alanların ilaçlanma-

sına yönelik markaları üreten üreticilerin pek umurunda olma-

yan böyle bir konu sizin çok fazla umurunda olabilir.

Bir zamanlar “istihdam bayrağı” olarak göndere çekilen fab-

rika bacaları neden oldukları karbon emisyonları nedeniyle bo-

yunları eğik geziniyor aramızda.

Nerede yanıldık?

Günümüze kadar gelen temel pazarlama anlayışının köken-

leri 1950’lere kadar gidiyor.

Ancak küreselleşmenin tetik-

lendiği 1980’ler ile “4P” yi bil-

meyenin pazarlama saflarına

katılamadığı bir dünya çıktı

karşımıza. Product, Price,

Promotion ve Price’ın açılımı

olan 4P markaların kıran kı-

rana rekabet ettiği pazarlarda

sonuca giden ana formül idi.

Özellikle hızlı tüketim gru-

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

157

bundaki markalar 4P odaklı pazarlama yaklaşımları ile tüketi-

ciyi şaşkına çevirdiler.

4P’ye, 5’inci, 6’ıncı ve 7’inci “P” ler eklemek aklımıza geldi-

ğinde ise “atı alan Üsküdar’ı geçmişti”. (People, Physical eviden-

ce, Process) Marka vaadini bu “P” lerin içine yedirdik ve pazar-

lama yaptık.

Aslında olması gereken bugün markaların hem karlılıkları

hem itibarları için kendilerini dö-

nüştürmeye çalıştıkları People, Pla-

net ve Profit’ten oluşan 3P idi ama

yanlış P’ler “birileri” tarafından

önümüze itelendi. Altını kurcala-

mak da kimsenin işine gelmedi!

Evet ortada yeteri kadar “P”

vardı ancak “V” yoktu. “V” yani

“values” yani değerler. Teoride ürün ve hizmetlerin bir ihtiyacı

karşılaması gerekiyordu. Tüketim toplumunun ana dinamikleri

bu ihtiyaçları bir anda “arzulara” dönüştürmekte geri kalmadı.

Markalar sadece ihtiyacı karşılamayacaklar aynı zamanda ha-

yallerimizin de gerçekleşmesine olanak yaratacaklardı!

Kaliteli bir yaşam adına arabalar, konutlar, yüzme havuzla-

rı, içkiler, sigaralar, tekstil, tatiller, dayanıklı tüketim ürünle-

ri, kozmetikle elde edilen mucizevi sonuçları “arzu” ediyorduk.

Markalar da ihtiyaçların karşılanması yerine çok daha kolay ve

kârlı olan “arzular pazarına” girmiş oldular. Pazarlama strateji-

lerinin odak noktasını “arzular” oluşturdu!

Markalar, “bir şeyleri kendimize yakıştırmak ve arzu etmek”

için reklam endüstrisinin hızlı sonuç alan etkili yöntemlerine

cömertçe kaynak ayırdılar. Sonuçta ortaya “ihtiyaçlarımızı kar-

şılamak” konusunda birbirinden çok da farklı olmayan ancak

“neleri arzu etmekte olduğumuz” konusunda farklılaşma bece-

risi gösteren binlerce markanın rekabetine tanık olduğumuz bir

dünyaya girdik!

158

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

4P kitabına uygun hayatımızın tam içindeydi ama markalar

bir çıkmaz sokak içinde olduklarını itibarları onarılması güç ha-

sarlar aldığında anlamaya başladılar.

DDT bir marka idi!

1960’larda Türkiye’de tarım arazilerinde zararlıların kökü-

nü kurutmak için ABD’nin dayatması ile kullanılan DDT 1980

yılında tüm dünyada resmen yasaklanana kadar ülkemizde çok

yoğun kullanıldı. DDT ile ilaçlanmış tarım alanlarından elde

edilen ürünler binlerce markaya hammadde olarak girdi. Top-

lum olarak bunlarla beslendik! şimdi hastane köşelerinde sağlık

arıyoruz!

1980’ler Michal Jackson’lu kola savaşlarına sahne olduğun-

da Roger Enrico Pepsi Cola’nın başkanıydı. Kendi notlarından

kaleme aldığı “Kola savaşı nasıl kazanıldı?” kitabı bir çok marka

yöneticisinin başucu kitabı olmuştur. Her ne kadar kitap dişli

rakipler Coca Cola ile Pepsi Cola’nın kıyasıya pazar mücadele-

sini aktarıyorsa da henüz light ve diet ürünlerin yeni palazlan-

makta olduğu dönemde savaşın “aspertam” üzerine odaklanıldı-

ğını unutmamak gerekir. Günümüzde tıbben ve bilimsel olarak

“ insan sağlığı için en tehlikeli tatlandırıcı” olarak tanımlanan

aspertam iki kola üreticisinin elde etmek için kıyasıya savaştık-

ları bir gündem idi. Kolaların yanı sıra 6 binden fazla gıda ürü-

nünde de yaygın olarak kullanılmıştı!

Perde arkasındaki gelişmelere göz atıldığında ise 1997’de

resmen yasaklanana kadar ürünlerinde aspertam kullanmış

markaların yüzlerinin kızardığına tanık olabiliriz. Markaları-

nın itibarları ile oynamışlardı!

1980’ler 4P ile birlikte “konumlandırma” kavramının haya-

tımıza girdiği yıllar oldu. Böylece markaların rekabet ortamında

farklılaşmaları beynimizle ilişkilendirildi! Aslında ilişkilendi-

rilen yine “belki de hiçbir zaman bize ait olmayan, hatta olma

ihtimali bile olmayan arzular” oldu. Ama pazarlama dilinde bu

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

159

“konumlandırma” ile tanımlandı!

1980’ler bu konumlandırma sevdasına düşen markaların

arka arkaya milyonlarca dolara mal olan konumlandırma yan-

lışlıklarının eserleri ile doludur. Ama sonuçlar itibariyle baktı-

ğımızda “hayat devam ediyor” markalar tüketicileri ile buluşma

noktalarında sevdalarını yaşıyorlar!

PanAm, Sabena, Swiss Air gibi havayolu markalarından,

Eastman Kodak, sosyetenin gözdesi Hummer jip, bir Amerikan

klasiği Oldsmobil, Amiga, Commodore bilgisayar, Atari bilgisa-

yar oyunları, Woolworth, Diners Club Card gibi markalar için

de geçerliydi. Ama “onlar” artık yoklar!

Puro-Fay-Pop hatırlayanlar var mıdır acaba? Anadol’u…

Çiti, Alo, Mintax deterjanlarını… Jill çoraplarını… Turbo-Tipi-

tip sakızlarını… Radyolin krem… Elvan-Ankara gazozlarını…

Aga radyo… Jenerik marka Gırgır… Akif çamaşır suyu… Ya Ses

dergisini? Zaza traş bıçağını… Vita margarin… Vezüv soba…

Pinokyo bisiklet… Escort bilgisayar… Ericcson cep telefonu…

Oralet… İxir internet… lee Cooper… İlk Türk blue jean’i Kot,

pazarlamasına milyonlarca dolar harcanan ama ne işe yaradığı-

nı bile anlatamayan SHUBUO …

2001 krizi ile yok olan bankaları saymayalım burada! Elbette

vardır bu markaları hatırlayanlar! Bu markalarla iç içeydik. Hat-

ta çok sadık tüketicileri olduğumuzu bile iddia edebiliriz.

Ama bu markalar artık hayatımızda değiller!

Markalar her şeyi yaptılar ama

borçlarını ödemeyi unuttular!

20.yy bir tüketim toplumu idi. Her şey ama her şey “tüket-

mek” üzerine modellendi! Kapitalizmin temel kurgusu marka

gibi sihirli bir kavram ile evlendirilince ortaya bugün çok şika-

yet ettiğimiz “vahşi kapitalizm” olgusu çıktı. 2008 Wall Street

finansal krizi bu döngünün son durağı oldu ama ABD’de doğan

160

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

her bebek dünyaya 198 USD borçla gözlerini açar oldu!

Markalar, gelecekleri borçlandırılmış tüketiciler ile yarın-

larını “ipotek” altına aldılar Ürün ve ihtiyaçların karşılanma-

sından kimi daha fazla borçlandırabiliriz ekonomisine geçildi! .

Markalar bunun farkında mı çok emin değiliz.

Ama emin olduğumuz bir gerçek var; markaların kıyasıya

savaşı sürerken o markaları üretmek için doğadan aldıkları su,

hava, yer altı ve yer üstü hammadde kaynakları için doğaya borç-

lanıldı ama bu borcu ödemek kimsenin aklına gelmedi! Hatta bu

borcu “ödememek” marifet sayıldı! Oysa hava, su ve doğa yeryü-

zündeki tüm insanlığa aitti. Yani değerlerin başında geliyordu.

Marka savaşları uğruna tüketilen bir gezegenin yorgun, umut-

suz tüketicileri konumuna düştük. Hem de nasıl ödeyeceğimi-

zi bilemediğimiz faturalarla geleceğe borçlandırılmış kimlikler

edinerek!

Türkiye’de kredi kartı veya konut kredisi borcu olan 40 mil-

yon insandan söz ediliyor! Bunların yarısından fazlasının bor-

cunu ödeyemediği ya da yakın zamanda ödemelerini aksatacağı

ileri sürülüyor. Bu insanlar markalar tarafından sunulan “arzu-

larını” satın aldılar, almaya da devam ediyorlar! Geleceklerini

bugünden ambargolu yaşıyorlar!

Bir de itibarlı markalar ligi var!

Bütün bunlar pazarlama dünyasının genelinde olup biterken

1990’lar ile birlikte bir de “itibarlı markalar ligi” oluşmaya baş-

ladı… Ben & Jerry, Green & Black, Body Shop, Cadburry, Hipp,

Interface, Walt Disney, Patagonia bu ligin oyun kurucuları. 25

yıldan fazla bir süredir dimdik ayakta ve geleceklerine güvence

içinde bakıyorlar. Hem iyi para kazanıyorlar, hem de itibarlı-

lar! Ürünleri rakiplerinden daha pahalı olsa bile tercih nedeni

olabiliyor. Tüketicilerinin sadakati hayranlık uyandırıcı. Diğer

tüketim markaları gibi çok yoğun televizyon reklamları da yok

bunların. Ama etki alanları çok geniş. Pazar payları güven ve-

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

161

rici. Finansal raporları yatırımcılardan sürekli geçer not alıyor!

Marka ve itibar bir araya geldiğinde bu nedenle “değerlere”

bakmamız gerekiyor. Bu ligin oyun kurucularını incelediğiniz-

de sizi değerlerine ortak edebiliyor. Sizin gibi düşünüyor. Sizin

sorunlarınızı kendine dert ediniyor. Dünyaya aynı pencereden

baktığınızı hissediyorsunuz!

Kimi insan haklarına, kimi ekolojik çevreye, kimi organik

tarıma, kimi savurganlığa bilinçsiz tüketime olan yaklaşımın-

dan yakalıyor sizi. Su, karbon emisyonu, doğal afetler, çocuk

işçiler, engelliler, kadın, yoksulluk, açlık, salgın hastalıklar on-

ların da “meselesi” haline dönüşmüş. Daha da ötesi, “iş modeli”

olmuş.

Patagonia son zamanların en çarpıcı kampanyası ile çıkıyor

karşımıza. Reklamlarında “ Bu ceketi satın almayın” diyor! Do-

ğaya, çevreye uyumu kendi değerleri arasında görüp bunu bir iş

modeline dönüştüren Patagonia bu kampanyasında tüketicile-

rini ortaklaşa paylaştıkları duyarlılıklara karşı birlikte hareket

etmeye davet ediyor.

Green & Black kakao ve çikolata endüstrisinde ilk “adil ti-

caret” sertifikasını alarak yeni bir kategori yarattı! şimdi hava-

alanlarında tüketiciler yakınlarına hediye olarak götürecekleri

çikolata ambalajlarını inceliyorlar; adil ticaret sertifikası var mı

diye!

Ben&Jerry iş dünyasının ilk sorumluluk raporunu 1989 yı-

lında üretti. Günümüzde Fortune 1000 şirketlerinin neredeyse

tamamının gönüllü olarak ürettikleri bu raporların “fikir baba-

sı” Ben & Jerry küresel ısınmadan, Somali’daki açlık sorununa

kadar dünyada sorun olan her şeyi kendine dert ediniyor.

Hipp’i organik tarımda dünyada enden know how’a sahip bir

marka olarak tanıyoruz. Bebek besinleri üreticisi Hipp bu özgü-

venini patron Claus Hipp’li iletişim materyali ile annelere ulaş-

tırıyor. Organik meyve ve sebzeyi anlatıyor. Sadece bebekler için

değil annelerin sağlığının öneminin altını çiziyor.

162

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Interface; halı üreticisi. Ama 1990’larda koyduğu vizyonu

2020’de “sıfır karbon emisyonlu” şirket olmak. 2020 henüz gel-

medi ama Interface hedeflerine çok yakın.

Body Shop’ı, ürün geliştirme süreçlerini hayvanlar üzerinde

test etmeyi reddetmesinden biliyoruz.

Daha bir çok marka, pazarlama stratejilerini itibarlarının

getirilerini dikkate alarak uzun vadeli inşâ ediyor.

Ne yazık ki, bu vizyon ve yaklaşımların hiç biri pazarlama ve

marka derslerinde okutulmadı. Pazarlama stratejilerinin odak

noktası olamadı. Bu duyarlılıkları gündeme getirmek isteyenler

aşağılandı, dışlandı. Binlerce dolar vererek konferanslarımızda

ağırladığımız “gurular” başka bir reçete tutuşturdular elimize.

Belki de 1950’lerden itibaren arzular yerine değerler pazar-

lansaydı bugün çok farklı bir dünyada çok farklı markalarla bir-

likte yaşıyor olacaktık. Hem de o markalara itibar ederek!

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

163

LEKELİ MARKALAR!

28 Ağustos 2015

“Yuvarlak topun köşeli skandalı“. Başlık Ertuğrul Özkök’e

ait. Hürriyet gazetesinde kendi köşesinden bağımsız FİFA’da

olup bitenleri masaya yatırdı. Chuck Blazer’den söz ediyor Öz-

kök.1 Parayı nasıl kazandığından çok nasıl harcadığı ile tanınan

ve bir zamanlar Türkiye adına Amerikan Kongresinde lobi faali-

yetlerinde bulunan bir isim olarak hatırlanıyor.

Hani musalla taşında sorarlar ya; “Nasıl bilirdiniz?” diye.

“New York’ta Trump Tower’da aylığı 18 bin dolara iki dairesi

olan ama birini kedilerinin konforu için kullanan adam” cevabı

verilesi bir isim Chuck Blazer! FBI ajanlarının birkaç yıl önce

FİFA’da yaptıkları-ettikleri ile ilgili kendisini köşeye sıkıştırma-

sı ile “itirafçılığı kabul eden” Blazer’ın verdiği bilgilerin ışığında

yürütülen soruşturma FİFA’ya arka arkaya 5. kez başkan seçilen

Sepp Blatter’ın kapısına dayanmış durumda. Baskılara direne-

meyen Blatter, daha koltuğunu ısıtamadan istifa kararını almak

zorunda kaldı.

FİFA’ da olup bitenler yeni değil. Washington Post, 27 Ma-

yıs 2015 tarihli sayısında başyazılar bölümünde yer verdiği ge-

lişmeleri aslında başlığı ile çok net anlatıyor; “Güzel oyunun

[1] http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/ertugrul-ozkok_10/ya-isbirligi-yaparsin-ya-kelepceyi-ta-kariz_29159452?__hrp__

164

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

üzerindeki çirkin FİFA lekesi!” Sepp Blatter’in 5. Dönem başkan

seçilmesinin içinde yaşanan gelişmelerde 14 FİFA üst düzey yö-

neticisi tutuklandı. Buzdağının görünen tarafında 150 milyon

dolarlık rüşvet suçlamaları görünüyor. Blatter’den bir önceki

başkan Havalange’ın da bizzat bulaştığı rüşvet, yolsuzluk ve sah-

tekârlık işleri nedeniyle pek de “itibarlı” bir marka değil. Belki

de bu yüzden son gelişmelerin ışığında Financial Times’ın attığı

başlık; “ FİFA; kirlenmiş marka” şeklinde oldu.

FİFA’nın kendi içindeki etik komitesinin olan bitenlere ip

ucu olacak raporunu “hasır altı” etmesi belki de bardağı taşıran

son damla oldu. Raporu hazırlayan Michael Garcia’nun FİFA

yönetiminin bu akıl almaz davranışı karşısında protesto istifası

zaten tüm ışıkları milyar dolarlarla oynayan “ne idüğü belirsiz”

bu kuruma çevrilmesine neden olmuştu. Ne idüğü belirsiz, çün-

kü; kamu kurumu değil, özel şirket değil, sivil toplum kuruluşu

değil, meslek kuruluşu değil, yaptığı sportif yatırımlar nedeniyle

“melek yatırımcı” değil ama hepsinden bir parça!

Bizi işin hukuki boyutu ve teknik süreçleri ilgilendirmiyor.

Uluslararası bir kurumun böylesine suçlamalar karşısında kal-

masına karşın bu markanın yüzü olan en tepedeki yöneticisinin

etik davranış sergileyip “istifa etmemek” konusundaki direnci

ilgilendiriyor. Sonuçta istifa etti ama bu “etik” gerekçeli bir isti-

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

165

fa olmadı! Konumuz etik ise, mercek altındaki Sepp Blatter son

sözü güzel söylemiş; “Kimseye etik davranacaksın diye talimat

veremezsiniz!”. Buna kendisi dahil!

Başta FİFA’yı ayakta tutan sponsorların bu gelişmeler kar-

şısında nasıl bir tutum izleyecekleri ayrı bir konu. Coca Cola,

McDonalds, Adidas, Hyundai, Anheuser-Busch gibi sponsorlar

başlangıçta gelişmeleri yakın takip ettiklerini bildiren açıklama-

lar yaptılar. Ama, FİFA’nın içinde bulunduğu kriz, sponsorların

bir kenara çekilip gelişmeleri gözlemlemeleri ile yetinecekleri

kadar basit değil. Çünkü pro-aktif davranmazlarsa bir çamur

lekesi bu küresel markaların üzerine de sıçrayabilir; “ya onlar da

bu işin içindelerse!” Nitekim Adidas ve Nike’ın üzerinde karabu-

lutlar dolaşmıyor değil!

Üç tiyatro bileti için etik sorgulama

Aslında satır aralarında kaybolan ve bence FİFA’dan daha

önemli bir gazete haberi Danimarka’da polis müdürlerine gön-

derilen tiyatro davetiyeleri idi. Haberlere göre Danimarka’da be-

dava tiyatro ve konser biletlerini kabul eden üç emniyet müdürü

hakkında Adalet Bakanlığınca soruşturma açıldı!2 Konu ile il-

gili bilgisine başvurulan Kopenhag Ticaret Fakültesinden Prof.

Claus Haagen Jansen, emniyet müdürlerinin ücretsiz tiyatro bi-

letlerini kabul etmekle “bağımsızlıklarını” yitirdiklerini söyledi.

Buna benzer bir başka olay, on yıl kadar önce İsveç’te yaşanmış-

tı. Telia Sonera kurumsal kampanyaları kapsamında bayilerini

eşleri ile davet ettikleri bir tiyatro programına Stokholm emni-

yet müdürü ve eşini de davet etmişti. Davetten memnun olan

emniyet müdürü eşi ile birlikte katıldığı bu etkinlik sonrasında

hakkında Adalet Bakanlığınca soruşturma açıldığını öğrendi.

Haftalarca İsveç’i meşgul eden bu konu “etik fonlar “ adı altında

yatırımcıların paralarını “etik kuralları ciddiye alan şirketlere

yatıran” hissedarlar cephesine kadar uzamıştı. Etik fonlar çeşitli

borsalara Telia Sonera’nın bu davranışını şikayet etmişlerdi!

Sonuçta, tiyatro biletinden söz ediyoruz!

[2] http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/ertugrul-ozkok_10/ya-isbirligi-yaparsin-ya-kelepceyi-ta-kariz_29159452?__hrp__

166

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Sorumsuz şirketler, sorumsuz markalar!

Mayıs 2015’de Amsterdam’da bir uluslararası toplantıday-

dım. Toplantının genel başlığı “Marka ve İtibar” idi. Katılımcılar

küresel piyasaların önde gelen şirketlerinden sayıca az ama üst

düzeyde yönetici topluluğu idi. Genel hatları ile marka ve iti-

barın çerçevesi güzel çizildi ama bu tür toplantılarda ya zaman

darlığından ya da “nezaketten” asıl girilmesi gereken konulara

girilemiyor!

Örneğin marka ve itibarın tartışıldığı bu tür toplantılarda

hep; “en beğenilen, en itibarlı, en gözde, en sürdürülebilir, en

sosyal sorumlu, en… en… en…” şirketlerin yöneticileri çıkar-

lar ve kendilerine göre “başarılarını” anlatırlar. Bu başarılar hep

tartışmalıdır. Çünkü başarıların “arka planlarında” etikle ilgili

bazı temel sıkıntılar olduğunu hepimiz biliriz.

Örneğin FİFA’dan söz ettik. Başkan Sepp Blatter bir milyar

dolarlık FİFA’yı altı milyar dolarlık hale getirmiş. Aslında bu

bir başarı değil mi? Ama arka planında, rüşvetler, yolsuzluklar

varsa bu nasıl başarı olarak sunulabiliyor!

Dünyanın en güzel, en sevimli, hayatımızın bir parçası mar-

kalarından biri olan lego, geçtiğimiz yıl tüketicilerin ciddi bir

boykotuna maruz kaldı. Üstüne üstlük iyi de yönetemediler ve

sonuçta toparladılar ama marka ve tabii ki itibarı bundan çok

zarar gördü.

Olay şu; içinde bulunduğu sektörde oyun oynayamayan ve

tüketiciye “sevimli” görünemeyen Shell akıllıca bir teklifle lego

oyuncaklarının içine benzin istasyonları yerleştirmeye kalktı!3

Kuzey kutbundaki çevresel tahribatın baş sorumlusu gösteri-

len Shell’in böylesi bir girişimini tüketiciden gelebilecek tepkiyi

dikkate almadan kabul eden lego, aslında Shell’in oyununun

içindeki oyununa gelmiş oldu!

şimdi, hem lego açısından hem Shell açısından bu kampan-

ya bir “başarı” mı? Sonuçta, geç kalınmış bir karar olsa da lego

, Shell ile 50 yılı aşan işbirliğini tüketicilerden toplanan bir mil-

[3] http://www.greenpeace.org.uk/media/press-releases/lego-ends-50-year-link-shell-after-o-ne-million-people-respond-save-arctic-campaign-20141009

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

167

yon imza karşısında terk etmek zorunda kaldı!

Böyle bir toplantıda, mesela, bu işbirliğinin altı üstü tartışıl-

sın isterdim açıkçası.

Bazı konferans, kongre gibi ortamlarda görüyorum; Nestle

ürünleri ile ilgili markanın başarı öyküleri anlatılıyor. Peki nasıl

oluyor da pazarlama tarihinde hem tüketiciler, hem sivil toplum

kuruluşları, hem yatırımcılar tarafından en fazla boykot edi-

len marka Nestle oluveriyor!4 Başta Nestle yöneticileri ve on-

ları boykot edenlerin aynı platformda bu işleri tartışmalarının

herkesin yararına ola-

cağını düşünüyorum

ama bugüne kadar ta-

nık olmadım.

Bazı sivil toplum

kuruluşları bazı şir-

ketleri “en sorumsuz şirketler/markalar”5 başlığı altında kamu-

oyuna duyuruyorlar. Dünya kamuoyuna yaptıkları duyurular

ile başta yerel tüketici dernekleri olmak üzere, regülatörleri, ya-

tırım fonlarını ve Avrupa Birliği gibi siyasal kurumları etkile-

yebiliyorlar. Markanın ve itibarın ne kadar “başarılı” ve “etkili”

yönetildiği –ciddi olsun ya da olmasın- bu tür oluşumlarla nasıl

baş edebildikleri ile de ilintili değil mi?

Genellikle, markalar, itibarlarını yönetirken “biz yasalara

uygun hareket ediyoruz ve bu konuda çok ciddi süreçlerimiz

var” şemsiyesinin altına sığınıyorlar. Ama bizim etik dediğimiz

şey de yasaların, yönetmeliklerin bittiği yerde başlıyor. Yasalara

uymak zaten marifet değil! Uymazsan ne olacağı belli.

Ancak, “vicdanla cüzdan arasında kalma noktasında kimin

çıkarına hangi kararın verildiği” bir ütopya olmaktan çoktan

çıktı. şirketin çıkarları mı kamunun çıkarları mı?

Türkiye’deki HES projelerinin görmezden geldiği temel so-

run bu oldu. Ve bu proje sahiplerine çok paraya mal oldu. Hem

zamanlama açısından, hem maliyetler ama daha önemlisi top-

[4] http://www.ethicalconsumer.org/boycotts/boycottslist/nestleboycottprofile.aspx

[5] http://dailycaller.com/2015/01/24/public-eye-list-chevron-as-the-most-irresponsible-company/

168

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

lum tepkisinin oluşturduğu marka lekesi açısından! Yani hem

vicdandan oldular hem cüzdandan! Çünkü projeyi, yerel halkın

beklentileri, doğanın sürdürülebilirliği ve ekonomik verimlili-

ğin ömrü yerine sadece bir baraj inşaatından elde edilecek devlet

sübvansiyonlu elektrik üretimi geliri olarak gördüler! Yani baraj

inşaatının temeline “etik harcı” karmayı unuttular!

Bankalar üniversite gençliğinin geleceğini mi çalıyor?

Yine güncel ve tartışılması gereken teknik bir soru; bankalar

üniversite öğrencilerine yüksek öğrenim giderlerini karşılama-

ları için kredi vermeliler mi?

Bankalar, doğaları gereği kredi almak/vermek üzere bir sis-

temin üzerine oturmuş ticari girişimler değil midir? Bu nedenle

sorunun doğal cevabı tabii ki; “ne var bunda tabii ki verebilirler”

olabilir.

Peki…

Arkasındaki soru şöyle; “Bankaların üniversite öğrencileri-

ne yüksek öğrenim giderlerini karşılamaları için kredi vermeleri

etik mi?”

“Etiktir” cevabını verenlerin Amerika Birleşik Devletlerin-

deki güncel duruma bakmalarını salık veririm. Üniversiteyi

bitirdikleri gün yaşamları boyunca hiçbir şekilde geri ödeyeme-

yecekleri yüzbinlerce dolar borçla hayata atılan gençlerin top-

lumsal yaşam içinde neden olabilecekleri sorunların sorumlusu

acaba kim olacaktır?

The Economist’in haberine göre 2014 yılında öğrencilere

kullandırılan kredi tutarı 1,2 trilyon doları aşmış bulunuyor. Bu

kredileri kullananlar arasında 7 milyon kişinin krediyi ödeye-

meyeceklerini beyan ettikleri belirtiliyor. Yani dünyanın her-

hangi bir yerinde, kapımızın önünde, içinde bulunduğu borç

sarmalının çaresizliği içinde “her şeyi” yapmaya hazır “şimdi-

lik” 7 milyon gencin size dokunmayacağının garantisi var mı?

Aynı şekilde gelir düzeyine bakılmaksızın insanlara cadde

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

169

ortalarına koydukları plastik stantlardaki görevlileri aracılığıyla

kredi kartı dağıtan bankalarımız aslında kendi ayaklarına ateş

etmiş olmadılar mı? Kredi kartı borcunu başka bir kredi kar-

tından aldığı borçla ödemeye kalkanların çareyi intiharda bul-

duğu 3. Sayfa haberleri karşısında acaba bu kartları verenler ne

düşündüler?

Türkiye’de 2014 Haziranında yapılan bir tespite göre son üç

yıl içinde geri ödenemeyen konut kredileri 1,2 milyar liraya ulaş-

mışsa bunun arka planında olup bitenler için bir etik sorgulama

yapılmayacak mı?

Filmi başa sarmaya gerek yok! Dünyanın içinde bulunduğu

ekonomik sistem, etik gibi içinde hem duygusallık barındıran

hem de şefkatle bağrına bastığı dekoratif süs objelerine yer ver-

miyor! Etik yerine “parayı” bir “değer” olarak algılıyor. Başarıyı

da “para” ölçekli bir sistem içinde yönetiyor. Çok etik davranı-

yorsak ve akşam yastığa başımızı huzur içinde koyuyorsak bile

bu “dekoratif bir hoşlaşmanın” ötesinde anlam kazanamıyor!

“Para”, giysili tanımı ile “hisse değeri”, “Etik” ile flört etmeye

bile yanaşmıyor! Sistem başka bir noktada sarmalına çekiveriyor

hepimizi.

Aslında, 2008 küresel finansal krizi sonrasında yerinden

oynayan taşlar hala yerine konmadı. Merkez bankalarının bas-

tığı karşılıksız paralar ile ekono-

miler bir şekli ile “tay tay” da

olsa ayakta duruyorlar. Ama bu

işlerin içinden mevcut; şeffaflık,

sorumluluk, adillik ve hesap ve-

rebilirlik” olarak tanımladığımız

değerler arasından bir tanesinin

daha uzun boylu olmaya başladığını

görüyoruz: hesap verilebilirlik!

George Monbiot

Guardian yazarı George Mon-

170

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

biot’u takip ediyorsanız, hesap verilebilirliğin nasıl bir şey oldu-

ğunu gözlemlemişinizdir.6 Tutarlı bir hesap verebilirlik şeffaflık

ilkesi üzerinden anlam kazanıyor. Monbiot da bu ilke üzerin-

den okurlarına yılın 365 günü hesap veriyor. Yıllık gelirinin

hangi kaynaklardan nasıl oluştuğundan, yapılan ikram, seyahat

ve ağırlama giderlerine kadar her şeyi web sayfasında bulmak

mümkün. Tabii, şeffaflığını da ilkeler üzerine kurgulamış. Yani

tutup da değeri onbinlerce pound olan hediyeyi veremezsiniz

ona!

“Kamu hizmeti içinde olan herkesin kimin tarafında oldu-

ğunu, kimin adına söylemde bulunduğunu çok açık ve net bir

şekilde gösterme zorunluluğu olduğuna inanıyorum” diyor Ge-

orge Monbiot. şöyle devam ediyor; “ Onlara kim ne ödüyor ve

ne kadar ödüyor? Gazeteciler, milletvekilleri gibi meslekleri icra

edenler bu uygulamanın zorunlu taraflarıdır. Diğer gazetecileri

bu konuda cesaretlendirtmek için gönüllü olarak bu uygulamayı

kendim için yapıyorum.”

George Monbiot’un “Registry Interests” bölümünde kendisi-

ne hediye edilen kitabın kimden geldiği ve kaç para değeri oldu-

ğuna kadar varacak detayda bilgi bulmanız mümkün!

Önümüzdeki yıllar içinde etik sorgulamanın yoğunluğunu

oluşturacağı bir “hesap verilebilirlik” meselesini daha ön plana

çıkartmaya gebe görünüyor. ABD’de yapılan bir araştırmada iş

dünyasının en önemli 10 riski sıralamasında itibar birinci sırayı

aldığına göre; bu riski yönetmenin öncelikli adımı sosyal pay-

daşlar nezdinde hesap verilebilirlikten geçer not almış olmak

gibi yorumlanabilir.7

İtibar böyle bir hamurun içinden gelecek sanki.

[6] http://www.monbiot.com/registry-of-interests/

[7] http://www.reputationxchange.com/reputation-needs-to-be-strong-and-stronger/

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

171

SUYU ÇIKMAK ÜZERE OLAN

SOSYAL SORUMLULUK!

24 Mart 2015

Capital Dergisi on yıldır “kurumsal sosyal sorumluluk” ile ilgili bir dosya çalışması yapıyor. GfK’nın konuyla ilgili araştırmasının sonuçlarını yayımlıyor. Bu yıl da, derginin Mart sayı-

sında Kurumsal Sosyal Sorumluluk alanında “başarılı” şirket-

leri, “projeleri” ve “liderleri” görebiliriz.

Her 9 kişiden birinin “belinde silahla” dolaştığı bir ülkede

kurumsal sosyal sorumluluktan ne kadar söz edilebilir bilmiyo-

rum ama işin felsefesi ile ilgili dergi benden de görüş talep et-

mişti. Görüşlerimin kısmen yayınlandığı dergide, anlam bütün-

lüğünün bozulmaması için konuyla ilgili düşüncelerimi aşağıda

paylaşıyorum.

Tabii ki bu konuda söylenecek çok söz var ve tabii ki bunları

söylemeye devam edeceğiz.

172

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

KSS’nin sorumsuzluklarımızın bedeli

olduğunu kabul ediyor muyuz?

Eğer iş dünyası KSS konusunda

1950'li yıllardaki Peter Drucker’ın gö-

rüşlerini dinlemiş olsaydı…

Kurumsal Sosyal Sorumlulukla ilgili mesele iş dünyasının

gündemine 1940’li yıllarda yönetim gurusu Peter Drucker ta-

rafından getirildi. Drucker, iş dünyasının sadece “paraya yani

kâra” odaklı olmasının ileride kendisi ile ilgili tehlikeli sonuçlar doğurabileceğini örnekleri ile makalelerinde anlatırdı.

1970’lerde yazdığı kitaplarda da sosyal sorumluluk meselesi-

ne kapsamlı vurgu yapan Drucker’a kimse kulak asmadı. Onun

yerine “İş dünyasının sosyal sorumluluğu kâr etmektir diyen”

Nobel ödüllü (!) iktisatçı Milton Friedman’ın yaklaşımı daha ca-zip geliyordu. Sonuçta bu duyarsızlık içinde yaşadığımız dün-

yanın duvara toslamasına “beş kala” bizleri sosyal sorumluluk

kavramıyla tanıştırdı.

Nobel iktisat ödülü sahibi

Milton Friedman; iş dünyası-

nın sosyal sorumluluğu daha

fazla kâr etmektir!

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

173

Öncelikle, sosyal sorumluluğun, yüz yılı aşkın bir süredir

insana, doğaya, yaşam kalitesine karşı “sorumsuzluklarımızın”

bir bedeli olduğu gerçeği ile yüzleşmemiz gerekiyor. Bu gerçek-

le yüzleşmeyen ve konuyla ilgili stratejisinin altını bu gerçekle

donatmayan hiçbir çalışmanın amacına ulaşamayacağını bilme-

miz gerekiyor! Tarım alanlarına, içilebilir su kaynaklarına, göl-

lere, denizlere, akarsulara, bitki çeşitliliğine, çocuklara, kadınla-

ra, engellilere karşı o kadar hoyrat, duyarsız ve savsaklamacı bir

yaklaşım içinde geçen bir yüzyılı geride bıraktık. şimdi, başta

iklim değişikliği, kontrol altına alınamayan dengesiz nüfus ar-

tışı, yoksulluk ve açlığın neden olduğu temel sorunlar, salgın

hastalıklar, kitlesel göçler gibi sorunlar artık kapımızın önünde

duruyor. Bırakın sosyal sorumluluk projeleri ile bu sorunlarla

mücadele etmeyi, en etkili kaynaklarla donatılmış sosyal proje-

ler bile bu sorunlara pansuman olamaz.

Bu noktalardan hareket ettiğimiz zaman, çalışmaları kapsa-

mında kurumsal sosyal sorumluluk projelerine kaynak ayıran

şirketlerin öncelikle yapması gereken; bugün neden kurumsal

sosyal sorumluluk kavramının ortaya çıktığı, sorunlardan nere-

lerden kaynaklandığı ve kendi faaliyetlerini dikkate aldıklarında

bu sorunlara ne oranda “olumsuz” katkılarının olduğu ile ilgili

bütünsel bir hesaplaşmadır.

İkinci konu ise, sorumluluğun öncelikle “bireysel” daha

sonra “kurumsal” olduğu noktasıdır. Yani bir şirkette çalışanla-

rın tamamı bireysel olarak yaşamın tüm alanlarına karşı günlük

yaşamında bir sorumluluk hissetmiyorsa o şirket kurumsal kay-

nakları ile sorumluluk projeleri yapsa ne olur, yapmasa ne olur!

Üçüncü husus, şirketin genel müdürünün/CEO’sunun bir

“rol model” olabilme performansı ile ilgilidir. Gerçekten (Ric-

hard Branson, Ray Anderson gibi) sorumluluk konusunda rol

model olan şirketler fark yaratabiliyorlar, örnek olabiliyorlar.

Eğer bu hususlarda gerekli çalışmalar yapılmışsa şirketlerin

KSS alanında etkili olabilecek çalışmaların içine girebilecekle-

174

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

rini söyleyebilirim. Bu aşamada dikkat çekmek istediğim birkaç

husus var.

Bunlardan ilki “çalışanların gönüllülük” faaliyetlerinin ku-

rumsal olarak desteklenmesi; kaynakların yoğunlaştırılacağı

alanlarla ilgili sivil toplum kuruluşları ve akademisyenlerle iş-

birliği yapmaları, projelendirmeleri tanımlanan performansı ko-

lay ölçümlenebilecek küçük adımlarla yapmaları ancak zaman-

lama olarak uzun vadeye yaymaları.

Ray Anderson; gerçek bir sos-

yal sorumluluk lideri idi

Kendimizi sosyal medya gerçeği ile donattığımız günümüz

dünyasında şirketlerin kurumsal sosyal sorumluluk ile ilgili

performansları 7*24 toplum tarafından gözlemlenebilir oldu. Bu

alan şirketler için bir “itibar riski” olarak tanımlanıyorsa da, tu-

tarlı politikalar ile bu konuyu yöneten şirketler tüm paydaşları

nezdinde paha biçilemeyen “itibar ligine” girmiş oluyorlar.

Tabii ki, kurumsal sosyal sorumluluk çalışmalarını top-

lumun “ayıplayabileceği” konuların üzerine battaniye çekmek

amaçlı kullanmak isteyen zihniyetler var. Bunlarla ilgili bir yo-

rum yapmak gereksiz, Çünkü özellikle enformasyon teknolojile-

rinin bu denli yaygınlaştığı dünyada bu niyetle KSS çalışmaları

yapmakta olan şirketler itibarlarını kolay kolay toparlayamaya-

cak risklere sokmaktadırlar.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

175

Virgin Group CEO’su Richard

Branson; hala bir rol model…

Kurumsal sosyal sorumluluk, “iyi bir şirket” olma duygusu-

nun yeşermesinin yanı sıra; o şirket çalışanlarının bağlılıklarını

ve hatta “mutluluklarını” tetikleyen, tüketicilerin ürün ve hiz-

met tercihlerinde rol oynayan, yatırımcıların uzun vade de “gü-

venilir ve itibarlı bir şirket” tanımlamalarını yapmalarını sağla-

yan somut, ölçümlenebilir iş sonuçları ile doğrudan ilişkilidir.

176

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

STK’LAR İÇİN: 12 ADIMDA İTİBAR

NASIL KAYBEDİLİR?

21 Temmuz 2013

Uluslararası Kaynak Geliştirme Danışmanı Güneş Yıldırım

geçtiğimiz haftalarda Kadir Has ve Harvard Üniversitelerinin

ortak ev sahipliğinde düzenlenen bir panelde değindiğim husus-

ları değerlendirmiş. Sivil Toplum Kuruluşlarının bir “marka”

olması ve “itibarlarını” yönetmesi noktasında bir reçete vermiş

ve STK’ların itibarlarının risk altında olduğu 12 maddeyi sıra-

lamıştım.

Sevgili Güneş Yıldırım, kendi yorum ve örnekleriyle bu 12

maddeyi herkesin yararlanabileceği şekilde değerlendirmiş. ilgi

ile okuyacağınıza eminim.

İşte bir Sivil Toplum Kuruluşu’nun İtibar Kaybına sebep

olabilecek 12 neden:

1-Gerçek dışı beklentiler yaratmak

2-Liderlik Hataları (hesap verebilirlik, şeffaflık, yönetim

hataları vb.)

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

177

3-Yanlış kurum ve kuruluşlarla işbirlikleri

4-Çalışmalarını ölçümlememek / Uygun raporlama sis-

temleri oluşturmamak

5-Bilimsel verileri göz ardı etmek

6-İş süreçlerini profesyonel bir şekilde ele almamak

7-İletişim kazaları

8-Başka STK’ların çalışmalarına saygı göstermemek

9-Gönüllü gücünün yanlış kullanımı

10-Gündemi geriden takip etmek

11-Kendi ana konusuna odaklanmamak

12-Bağışçılarına – Paydaşlarına teşekkür etmemek

………….

1-Gerçek dışı beklentiler yaratmak

Sivil toplum kuruluşları çok kısıtlı kaynaklarla çalışmala-

rını sürdürüyor. Bir sorunu tamamen ortadan kaldırmak bir

STK’nın çoğu zaman boyunu aşıyor ama STKlar söylemlerinde

bazen gerçek dışı hedefler koyarak hem hedeflerine ulaşamıyor,

hem o büyük hedef içerisinde kayboluyor, hem de onu destekle-

yenlerin umudunu yitirmesine sebep olabiliyor.

Küçük, ölçülebilir, ulaşabilir hedeflerle adım adım ana hede-

fe ulaşmaya yönelmek daha doğru bir yaklaşım olabilir. Küçük

ya da büyük kazanımlar kamuoyunun desteğini almamızın, tek-

rar umudu yeşertmenin en iyi yolu.

2-Liderlik Hataları (hesap verebilirlik, şeffaflık, yönetim

hataları vb.)

Özellikle Türkiye’de STK liderlerinin çoğunluğu özel sektör

ya da akademi dünyası tabanlı… Bu yöneticiler alanlarında çok

başarılı insanlar olsalar bile, kendi alanlarından getirdikleri de-

neyimler/yaklaşımları STK dünyasına adapte etmekte, kendileri

adapte olmakta zorlanabiliyorlar. Elbette çok büyük başarı ka-

zanmış lider örnekleri de var.

178

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Sektör içerisinden yetişmiş çok az sayıda yönetici var. Son

10-15 yılda STK’larda gönüllülükten yetişmiş, STK’larda farklı

rollerde/kademlerde görev almış yeni bir nesil geliyor. Önümüz-

deki yıllarda STK dünyasında daha fazla kendini gençlik yılla-

rından itibaren sivil topluma adamış, bu alanda kendini yetiş-

tirmiş yöneticileri görmeye başlayacağız. Bu kişilerin yöneticilik

yaklaşımlarını hep birlikte göreceğiz.

Hesap verebilirlik, şeffaflık gibi kavramlara önem vermek,

bu konularda proaktif bir yaklaşım izlemek de son derece önem-

li. Örneğin bağışçı talep etmeden, bazı önemli bilgilerin web

sitesinde kamuoyu ile düzenli olarak paylaşılıyor olması gibi…

3-Yanlış kurum ve kuruluşlarla işbirlikleri

Bu risk maalesef STK’lar tarafından fazlasıyla göz ardı edili-

yor, çoğunlukla kısıtlı kaynaklar sebebiyle kendi misyonu ile ters

düşebilecek kurum ve kuruluşlarla işbirliklerini yapılabildiğini

görüyoruz. Sektörün zaman içerisinde düzeltmesi gereken bir

konu. Her kurumun kendi içerisinde bir kurumsal işbirlikleri

stratejisi mutlaka olmalı, kişilerin subjektif değerlendirmelerine

açık olmamalı.

4-Çalışmalarını ölçümlememek / Uygun raporlama sis-

temleri oluşturmamak

STK dünyasında büyük eksikliklerimizden biri de ölçüm-

leme. KPI diye bilinen Key Performance Indicators yani Temel

Performans Göstergeleri koyarak yapılan çalışmaların ölçüm-

lenmesi önemli. Bu veriler olmadan yapılan tüm değerlendirme-

ler subjektiftir ve doğru tespitlerin ve doğru stratejinin oluştu-

rulmasını zorlaştırır.

5-Bilimsel verileri göz ardı etmek

Bilimsel tabanlı olmayan bir çok varsayım ortaya atılabiliyor

ve savunulabiliyor. Bu yaklaşımlar bilgi kirliliğine ve güven kay-

bına yol açıyor.

6-İş süreçlerini profesyonel bir şekilde ele almamak

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

179

İş dünyasında detaylı bir şekilde ele alınan iş süreçleri STK

dünyasında daha yeni yeni konuşulmaya başlandı. Oysa ki daha

az insan kaynağı ile daha çok işi başarmaya

çalışan STK dünyasında en küçük verimlilik artışı sağlamak

bile büyük bir önem taşıyor.

7-İletişim kazaları

Çoğu STK iletişim stratejisinden yoksun. liderlerinin spon-

tane konuşmaları bazen kurumları zor duruma sokabiliyor.

8-Başka STK’ların çalışmalarına saygı göstermemek

Kendi yaptığı işi göklere çıkarıp aynı/benzer alanda çalışan

diğer STK’ları yermek yaklaşımı oldukça hakimdi Türkiye’de.

Ama görüyorum ki bu konuda ciddi bir ilerleme içerisindeyiz.

Özellikle çevre kuruluşlarının son yıllarda ciddi şekilde yakın-

laştığını ve birbirinin alanına saygı göstererek, birbirine destek

verdiğini görmek umut verici bir gelişme…

9-Gönüllü gücünün yanlış kullanımı

Gönüllü yönetimi gerçek bir uzmanlık alanı ve gönüllüye bir

bedava işgücü algısıyla bakılması, gönüllü yönetimine yatırım

yapılmaması yapılan büyük hatalardan… Bir yandan gönüllü

yönetimini çok iyi yürüten kurumların da olduğunu görmek

umut veriyor:)

10-Gündemi geriden takip etmek

Konu medyanın, kamuoyunun gündeminden düştükten

sonra harekete geçmek çoğu zaman, zaman kaybından başka bir

şey değil. Gündem yaratabilmekse apayrı bir strateji konusu.

11-Kendi ana konusuna odaklanmamak

Kendi ana konusuna odaklanmamak bir çok sivil top-

lum kuruluşunun yaptığı çok büyük bir hata. STK’ların ya da

STK’lara liderlik eden kişilerin kendi çalışma alanının dışına

çıkarak çoğu zaman toplumsal olaylarda bir taraf, sözcü olarak

davranma eğilimi var. Bu da zaman zaman itibar kayıplarının

sebebi olabiliyor.

180

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

12-Bağışçılarına – Paydaşlarına teşekkür etmemek

Sayın Kadıbeşegil’in sıraladığı maddelere benden de bir kat-

kı . Teşekkür etmek… Bağışçılarımıza, paydaşlarımıza teşekkür

etmeyi atlıyoruz çoğu zaman. İster 100.000Tl ister 10 Tl bağış

yapsın, her bağışçımız kıymetlidir.

Özetle bütün bunları alt alta bir araya topladığımızda aslın-

da kurumsallaşma eksikliğini görüyoruz. Ve bu da dönüp dola-

şıp kaynak sıkıntısına bağlanıyor.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

181

TÜRKİYE’NİN İTİBARI VE GEZİ RAPORU!

7 Ekim 2013

Geçtiğimiz günlerde Finlandiya’dan bir konuğumu ağırla-

dım.

Hoş, beş sohbet arasında…

Gezi Parkı eylemleri ile ilgili Uluslararası Af Örgütü rapo-

runu sordu…

182

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Henüz okumamıştım…

İçeriğinde neler olduğunu kısmen ondan dinledim.

Uluslararası Af Örgütü dünya çapında 150’den fazla ülkede

faaliyet gösteriyor.

Üç milyon üyesi, destekçisi ve aktivisti var.

Yer yüzünde insan hakları ihlallerine karşı kampanya yürü-

ten küresel bir hareket.

Tanırız, tanımayız…

Severiz, sevmeyiz…

Dikkate alırız ya da almayız…

Ama; Uluslararası Af Örgütü bir gerçektir ve çağdaş demok-

rasilerde de “kımıl zararlısı muamelesi” görmemektedir!

Brüksel’de…

Strasburg’da…

Washington’da…

londra’da…

Berlin’de…

Paris’te…

Yani dünya siyaset gündemlerine ve politikalarına yön veren

adreslerde…

Avrupa Birliği’nde…

Birleşmiş Milletler’de…

Uluslararası sendika hareketlerinde…

Uluslararası Af Örgütü raporları bir ülkenin nasıl yönetil-

mekte olduğu ile ilgili

kanaatlerin oluşumunda dikkate alınan belgeler arasında

gösterilmektedir.

Uluslararası ilişkileri şekillendiren…

Dinamiklere yön veren…

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

183

Temel karar süreçlerin belirlenmesinde etkili olduğu bilin-

mektedir…

Hatta yatırımcılar dünyasının finansal analizlerine “katık”

ettiği bilgilerin başında bu örgütün raporları gelmektedir.

Neden?

Güvenilirlikleri…

şeffaflığı…

Kamuoyu oluşturma konusundaki etkililikleri…

Diğer sivil toplum kuruluşları üzerinde politika oluşturucu

yönlendirmeleri…

Bağımsızlıklarını koruma konusundaki hassasiyetleri…

Bu örgütün itibarını oluşturan temel özellikler olarak karşı-

mıza çıkmaktadır.

Geçtiğimiz haftalarda açıklanan “GEZİ PARKI EYLEMLE-

Rİ TÜRKİYE’DE TOPlANMA ÖZGÜRlÜĞÜ HAKKI şİD-

DET KUllANIlARAK ENGEllENİYOR” başlıklı rapor dün-

ya siyaset gündeminde…

Yok sayılacak…

Görmezden gelinecek…

Sümen altı edilecek…

Unutturulacak bir içerik değil.

Çünkü bu rapor, kendi bağımsız kaynaklarından topladığı

bilgilerle Türkiye’de adalet sisteminin ve demokrasinin nasıl iş-

lediğini anlatıyor!

Adalet bir sınavdır…

Bu sınav…

Aynı zamanda…

Bir itibar sınavıdır…

Bütünlemesi…

Çoklu cevap tercihi bulunmamaktadır…

184

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bu raporun yansıttığı ülkemizdeki adalet gerçeği…

Türkiye’nin itibarının sınavı olarak algılanmaktadır.

Ne olimpiyat, ne metro ağları, ne de kişi başına on bin dolara

çıktığı söylenen milli gelir bu gerçeğin üstünü örtememektedir.

Dünyada binlerce basın mensubu, siyasetçi, sivil toplum ku-

ruluşu, uluslararası kurum yöneticisi, akademisyenin bir “tık”

uzaklığındaki bu rapor TV ekranlarında “Penguen belgeseli”

yayımlanarak geçiştirilemiyor!

Bu raporun dış dünyada nasıl bir etkisi olacağını bir kenara

bırakalım.

Bizler,

Bu coğrafyada…

Bu topraklarda…

Bu ülkede yaşayanlar için

Bu rapor ne anlam taşımaktadır?

Bize göre adaletin, Türkiye’nin itibarı ne durumdadır?

Raporu (*) okuyun ve karar verin.

http://t24.com.tr/haber/iste-abnin-turkiye-ilerleme-raporu-

nun-genis-turkce-ozeti,242100

[*] http://t24.com.tr/haber/iste-abnin-turkiye-ilerleme-raporunun-genis-turkce-ozeti,242100

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

185

ÇALIŞANI MUTSUZ OLAN ŞİRKETİN

“İTİBARLI” OLMA ŞANSI YOK!

17 Şubat 2015

6 Mart 2015 tarihinde gerçekleştireceğimiz RepMan İtibar

Yönetimi 2015 forumu ile ilgili olarak Hürriyet İK’da Forum ve

itibar yönetimi ile ilgili görüşlerimiz yayınlandı. Zeynep Mengi

Öztel’in derlediği haberi burada paylaşıyorum.

İtibar, şirketler için 10 yıl öncesine oranla daha önemli bir

konuma geldi. Bu konuda araştırma yaptıran şirketlerin sayısı

arttı. İş Dünyası Temsilcilerinin Gözünden Türkiye’de İtibar

Yönetimi Araştırması’na göre, katılımcıların büyük bir kısmı,

itibar konusunun şirketin yönetim kurulunda öncelikli konula-

rın başında geldiğini ve itibar yönetiminin şirketin finansal de-

ğerlerine önemli ölçüde etki ettiğini belirtiyor.

6 Mart’ta Barbaros Point Oteli İstanbul’da düzenlenecek

olan RepMan (Reputation Management) Forum 2015’te şirket-

lerin marka değeri ve itibar riskleri tartışılacak. RepMan İtibar

Araştırmaları Merkezi tarafından düzenlenen ve bu yıl dör-

düncüsü yapılan foruma merkezin danışma kurulu üyelerinden

Nuran Aksu, Prof. Markus Renner, Prof. Pekka Aula ve Jouni

Heinonen ve Allianz Kurumsal İletişim Başkanı Fatmanur Er-

186

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

doğan konuşmacı olarak katılacak. Forum başkanlığını Rep-

Man İtibar Araştırmaları Merkezi kurucusu Salim Kadıbeşegil

yapacak. Foruma katılım ücretsiz. Ancak kayıt yaptırmak için

bir sivil toplum kuruluşuna katkı yapmak gerekiyor. Forum

öncesi Salim Kadıbeşegil ve GfK Türkiye Genel Müdürü Fulya

Durmuş ile şirketlerde itibar konusunu konuştuk. 7 kriterleri

var 10 yıl önce itibar araştırması yaptıran şirketlerin sayısının

5-6 olduğunu, bugün 100’den fazla şirketin itibar araştırması

yaptırdığını belirten Kadıbeşegil, “şirketler itibarın önemini,

para kazanmaktan ve buna benzer finansal sonuçlardan çok

daha önemli olduğunu gördüler. İtibarı önemsemezlerse gele-

cekte yok olacaklarını anladılar” diyor. İtibarı ‘bugüne kadar

oluşturulan kuruma olan güven’ diye yorumlayan Durmuş ise,

şirketlere yaptıkları itibar araştırmasında tanınma, yönetim ka-

litesi, ürün-hizmet kalitesi, çalışan markası, finansal sağlamlık,

kurumsal (sosyal) sorumluluk ve duygusal bağlılığı kapsayan 7

kriter üzerinden geliştirdikleri modelle ölçtüklerini ve itibar en-

deksi oluşturduklarını söylüyor. Sonuncusu Eylül - Kasım 2014

arasında 320 orta ve üst düzey iş dünyası temsilcisi ile yapılan İş

Dünyası Temsilcilerinin Gözünden Türkiye’de İtibar Yönetimi

Araştırması’na üretim, inşaat, perakende, hizmet, finans, gıda

alanlarındaki şirketler katıldı. Araştırmada “şirketinizin CEO

ve yönetim kurulu seviyesinde itibar yönetimi öncelikli konu-

ların başında gelmektedir“ ifadesine tamamen katılıyorum di-

yenlerin oranı yüzde 45 iken, “Önümüzdeki 2-3 sene içerisinde

şirketinizin CEO ve yönetim kurulu seviyesinde itibar yönetimi

konusunun bugün ile karşılaştırdığınızda ne derece önem ka-

zanacağını düşünüyorsunuz?” sorusuna daha öncelikli olacak

diyenlerin oranı yüzde 51 oldu. “İtibar yönetimi, şirketlerin

finansal değerlerine önemli ölçüde etki eder” ifadesine katılım

seviyesi ise tamamen katılıyorum yüzde 47, katılıyorum yüzde

42 şeklinde oldu.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

187

İlk 5 dakika önemli

İtibar çok zor kazanılan ama kolay kaybedilen bir şey. Yıl-

larca zar zor inşa edilen itibar, küçük bir krizde yok olabiliyor.

Sosyal medyanın da bunda etkisi var. “Eskiden krizlerde ilk 24

saatin çok önemli olduğunu söylerdim” diyen Kadıbeşegil, şim-

di bu sürenin 5 dakikaya düştüğünü belirtiyor: “İtibarın 3 kav-

ramla ilişkisi vardır, biri kendisi olmakla birlikte, saygı ve gü-

ven. Sosyal medyada yaşanan krizlerde ilk 5-10 dakikada bir şey

yaptın, yaptın. Yapamadın, itibar gider. Bu nedenle daha ortada

kriz yokken buna hazırlanılmalı. Kriz yönetiminin değişmeyen

kuralı, açık olacaksın şeffaf olacaksın ve sorumluluğu üstüne

alacaksın, konu ne olursa olsun. İlk yapılması gereken şey, süre-

ci olabildiğince şeffaf bir şekilde aktarmaktır. Hesap verilebilir

olunmalı. İşin kritik kısmı da budur, genelde bu kısımda sınıf-

ta kalınır. İlk aşamada sorumluluk üstlenmezler, şeffaf olma-

mışlardır böyle olunca da kimse hesap vermek istemez. Ayrıca

zamanında müşterilerini, hedef kitleni doğru bilgilendirmek,

güven kurmak da önemli. Bunu yap ki sosyal medyada hakkın-

da asılsız bir iddia olduğunda senin cevap vermene gerek kal-

madan sana sahip çıkan bir kitlen oluşsun.” Türk şirketlerinin

sosyal medya konusunda kafasının karışık olduğunu düşünen

Kadıbeşegil, hâlâ Facebook’a girmenin, tweet atmanın yasak

olduğu şirketlerden bahsediyor: “Bu kültür, şirketin başındaki

insanla alakalı. Facebook’a, Twitter’a, linkedin’e girmeyen yö-

neticiler var. Buralarda olmazlarsa, bu konular konuşulduğunda

neden bahsedildiğini nasıl anlayacaklar? Kaç yöneticinin şahsi

blogu var? Kendine ait bir blogu olsa, şirket çalışanlarıyla resmi

iletişimin dışında iletişim kurabileceği bir alan olur. Ne kadar

açık, şeffaf olursa o kadar itibarlı olur.” İtibar içeride başlar şir-

ketlerle ilgili sosyal medyada konuşulan şeylerin takip analizle-

rine bakıldığında eskiden çok detaylı araştırma yapılmadığını

belirten Durmuş, daha verimli bir takip için içeriğin iyi analiz

edilmesi gerekiyor. Bununla ilgili ölçümleme modelleri gelişti-

rilmeye başlanmış. Burada araştırmacıların rolü önemli oluyor.

188

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Teknik ölçmenin yanı sıra içerik ve gündem nedir konularına

yönelim başlıyor. Bununla birlikte de sosyal medya takibi daha

gelişecek. İtibarlı bir kurum olmak için marka veya ürünün iyi

olmasının yetmediğini belirten Kadıbeşegil, “İçinde bulundu-

ğun ortamın değerlerine saygılı değilsen, istediğin kadar sosyal

sorumluluk faaliyetinde bulun, çalışanlarına yüksek ücret öde

yine de itibar kazanamazsın. Çalışanı mutlu olmayan şirketin

itibarlı olma şansı yok. İtibar değerler üzerine inşa edilir diyo-

ruz ama o değerler de çalışanlar için. Dolayısıyla itibar içeride

başlar” diyor.

Yaşam Kalitesinin İstinat Duvarı: İtibar!

189

SİYASETTE VE ADALETTE İTİBAR ARAYIŞI!

20 Aralık 2013

Siyaset ve adalet kurumları “itibar yönetimi” yapıyor olsa-

lardı hayatımız acaba ne kadar farklı olurdu?

Yani itibar yönetiminin ana girdileri olan; adil olmak, açık-

lık, şeffaflık, sorumluluk ve hesap verebilirlikle işler yönetilebil-

seydi!

Rüşvet, yolsuzluk bataklığına

saplanmış bir ülke konumunda olu-

şumuz sadece bugüne özgün bir gün-

dem değil.

Uluslararası şeffaflık Örgütü

yolsuzlukla mücadelede İskandinav

ülkelerinin 89 puanla listenin üst sı-

ralarında olduğunu açıklarken Tür-

kiye 177 ülke arasında 53. sırada yer

alıyor.

Gelişmiş ülkeler “nasıl daha şeffaf oluruz” sorusuna cevap

ararken…

Türkiye Sayıştay raporlarının nasıl arkasından dolanırız-

la uğraşıyor…

190

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Veya Google’dan Devletin işine gelmeyen içeriklerin çı-

kartılması için “ricacı” oluyor!

Adalete yani hak ve hukuk dağıtan kurumların itibarı ise

kendi uygulamalarından kaynaklanıyor.

Bir itibar sorunları olduğunu düşünüyorlarsa…

Dışarılarda aramasınlar bu sorunun kaynağını.

Baklava çaldıkları için yedi yıl hapis yatan çocuklardır vic-

danlarda yer eden!

Gezi olayları sırasında yitirilen 20'li yaşlardaki gencecik fi-

danların faillerinin vicdanlardan kaçırılma uygulamalarıdır

adaletin itibarına gölge düşüren!

Hele bir de toplumla olması gerektiği zamanda, olması ge-

reken sözcülerle, olması gereken ve tatminkar içerikle iletişim

kurmuyorlarsa…

Yapılan araştırmalar bu kurumlara olan güvenin yüzde

55'lere gerilediğini gösteriyor. Doğal olarak her iki kişiden ne-

redeyse biri…

Güvenmiyor adaleti temsil eden kurumlara…

Bu memlekette yargıçlar var diyemiyor göğsünü gere gere…

Böyle olunca da;

Güvenini kaybetmiş bir kurumun itibarı olmuyor, olamı-

yor…

Olamadığı için de demokrasinin çarkı gereği gibi dönmüyor!

Başta siyaset ve adalet kurumları nasıl daha “itibarlı” olabi-

lirizi gündem yapmak yerine, birilerini “itibarsızlaştırma” nın

kendi “başarı” hanelerine sayı yazacağını düşündüklerinde;

Yolsuzluklar da olur…

Ayakkabı kutuları rüşvet paraları ile doldurulur…

Bakanların oğulları da bu işlere alet olur…

Bankaların Genel Müdürleri de bu işlerden rol çalar…

Ülkemiz de dünyanın “maskarası” olur!

SİYASETİN SIĞ SULARINDA

Siyasetin Sığ Sularında

193

Blogumda günlük siyaset ile ilgili yazılar yazmıyorum. An-

cak içinde felsefi bir derinlik olabileceğini düşündüğüm konula-

ra uygun güncel örneklerle değinmeyi tercih ediyorum.

Böyle bir tercihim olmasının belli başlı nedenleri var tabii…

Öncelikle siyaset sahnesinin yaşamın gerçek sahnesi, oyun-

cularının da siyasetin gerçek oyuncuları olmadığını tarih bize

öğretti. Durum böyle olunca, günlük siyaset bilgisayar ortamın-

da Angry Birds oynamaktan farksız bir hale geliyor.

Siyasetin zemini kaygan, aldatıcı ve kişileri “figüran” olmak-

tan öte bir yere taşımayan bir sahne tasarımı. Böyle bir sahnede

oynanacak oyunlar doğal olarak senaristlerin ve yönetmenlerin

uzun vadeli “gişe hasılatına” yönelik rekabetini ortaya çıkartı-

yor. O zaman günlük siyaset ve bunu temsil edenler zaten çok

anlamlı gelmiyor.

Siyaset eski Roma ve Yunan’dan bu yana tartışıla geldiği gibi

“hak, hukuk, adalet” dağıtmakla ilgili bir meseleyi toplumsal

yaşamın omurgası olarak benimsediği sürece anlamlı bir uğraş

olabiliyor. Oysaki tarih ve uygulamalar bize göstermiştir ki bu

kavramlar hiçbir zaman siyasetçilerin gerçek önceliği olmamış-

tır.

Bir başka konu siyasetin kimin çıkarları için yapıldığı me-

selesidir. Bu da bizi, siyaset sahnesinin arkasındaki oyuncuların

kimliğine taşımaktadır ki zaten kim olduklarını öğrenmek bile

istemeyiz!

Yine de bloğumda yer alan siyasetin sığ sularından alınmış

birkaç yazı paylaşayım…

194

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ÖNÜMÜZDE ÜÇ SEÇİM VAR… VE “NO”!

20 Ağustos 2013

Önümüzdeki üç yıl içinde kendimizi üç seçim içinde bulaca-

ğız. şu anda 15 yaşını doldurmuş olanlar ilk kez sandık başlarına

gidecekler. Yani kaba bir hesapla bir sonraki milletvekili seçim-

lerinde 10 milyon yeni seçmen siyaseten sandıkta olacak! Baş-

ka bir bakış açısı ile 35 yaş altında 25 milyon seçmen olacak.

Ellerinden cep telefonlarını düşürmeden, i-pad’lerini yaşamın

ayrılmaz parçası haline getirmiş, aynı anda beş-altı işi kıvrak bir

zeka ile yöneten; önceki nesillerin değerlerinden oldukça farklı

bir yaşam algısı sergileyen bir kitle…

Önce yerel yöneticilerimizi seçeceğiz. Mart 2014'de…

Sonra Cumhurbaşkanlığı seçimi olacak. Eskisinden farklı

Cumhurbaşkanını “halk” seçecek”…

Sonra da 2015'de milletvekili genel seçimleri…

Ama ben başka bir şey yazmak istiyorum.

Bir kaç gün önce izlediğim bir film: “NO” …

Siyasetin Sığ Sularında

195

1988 yılından, bir Güney

Amerika ülkesi olan şili’den bir

kesit.

Ülkesini bir askeri darbe ile

1973 yılında ele geçiren diktatör

Augusto Pinochet’in uluslarara-

sı baskılara daha fazla dayana-

madığı için gittiği referandumu

anlatan bir film.

Binlerce faili meçhul cina-

yet, izi “bir türlü” bulunamayan

kayıplar, medyaya, şirketlere ve

sivil topluma baskının ve sansürün en acımasız bir şekilde uy-

gulandığı 15 yıllık Pinochet rejimi bu referandum ile halktan 8

yıl daha ülkeyi yönetme izni istiyor.

Referandumdan “hayır” oyları daha fazla çıkarsa iktidarı

devredecek!

Film, hayır oylarını temsil eden toplumsal muhalefetin ba-

şarılı bir reklam yaratıcısı ve yönetmeninin “NO” kampanyası-

nı aktarıyor. Gerçek olaylardan yola çıkılarak hazırlanan film,

kampanya süresince iktidarın alışkın olduğu baskı, yıldırma ve

sindirme yöntemlerine karşı “aklın ve zekanın” bunların üste-

sinden nasıl gelebildiğine dair örnek-

lerle dolu.

“NO” kampanyasının temasını

şili halkının mutluluğa giden yoldaki

reçetesi oluşturuyor.

Pinochet’in kampanyası ise, dik-

tatör döneminde ekonomide nasıl ba-

şarılar elde edildiği, eğitimde, sağlık-

ta, güvenlikte ne kadar önemli işler

yapıldığını anlatıyor.

196

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Filmi izlerken “Gezi” süreci içinde yazdığım bir blog yazısı-

nı anımsadım. Gökkuşağı renkleri altında bir araya gelen insan-

ların özlemine değinmiştim.

“NO” kampanyasının da simgesinin gökkuşağı olması bir

tesadüf mü?

Siyasetin Sığ Sularında

197

YEREL SEÇİMLER, ADAYLAR VE “SİM CİTY”…

14 Kasım 2013

Yerel seçimler geliyor…

Bizi mutsuzluk üreten kentlerde yaşamak zorunda bırakan…

İşaret parmağının aşağı yukarı sallayan ve “benim istedi-

ğim gibi yaşayacaksın” diyen…

İnsan ve çevre odaklı matematikten yoksun…

Kentli olma bilincini, AVM, kule binalar, estetikten uzak ya-

pılaşmanın hücrelerine hapseden bir anlayışa “yine” teslim ola-

cağımız bir gündem var önümüzde!

Aday adayları, adaylar ve “başkanlar”…

Proje üzerine proje yarıştırıyorlar!

Tükenmiş, nefes almakta zorlanan kentlere suni solunum ci-

hazlarını andıran projeleri ile er meydanına çıkıyorlar…

Sosyal ve ekonomik öngörüsüzlük 1960'larda köyden kente

göçü başlattı…

Göç sadece insanı taşımadı; onlarca yıllık kültürü, aile dü-

zenini, yaşam biçimini ve sosyal ilişkileri beraberinde kent mo-

bilyalarına dönüştürdü!

Başını sokacak bir “ev” , ekonomik girdi olarak kabul edile-

198

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

bilecek bir “iş” , kentli olmanın sosyo-kültürel gereklerinin hep

önünde oldu.

Bu yüzden, sinema, tiyatro, opera, sahne sanatları, heykel,

resim, edebiyat konularında hep 1900'ün başlarında yapılanlarla

yetinildi. Dereyatağına mahalle kurmak ve bir gün çoluk çocu-

ğu sel sularında kaybedip bu dünyadan göç etmek “kader” oldu!

Buna izin verenler, göz yumanlar, oya tahvil edenler başka göçle-

rin neden olduğu sel sularında nemalanmayı “hep” tercih ettiler.

Aynen şimdilerde olduğu gibi…

Yolu, trafiği, kanalizasyonu, alt yapısı yetmeyeceği bilindiği

halde…

Kentlerin göbeğine AVM’lerin yapımına izin verenler aslın-

da dere yataklarına mahalle kurdurulmasının altına imza attı-

lar, atıyorlar!

Mutsuzluk üretiyorlar bu kararlarla… Yaşam her baktığımız

açıdan “çirkinleşiyor”…

Kent dokusu hoşgörüyü rafa kaldırıyor!

Sevgiyi, barış içinde birbirine “merhaba” demek isteyen in-

sanları yabancılaştırıyor.

Hücrelerimize bir “çip” takılmış gibi kentler “seni ben yö-

netiyorum” diyor. Kentte yaşama özgürlüğümüzü kalbimizden

çalıyor!

Sim City oynardık bir zamanlar…

Bir kent nasıl kurulur ve hangi önceliklerle, nasıl yönetilir…

Bir sınavdı bu oyun…

Arkasında bir matematik vardı.

Önemli olan her şeyin yerli yerinde yapılması ve yönetilmesi

idi. Kaynakların akılcıl kullanımı ve bir kent öngörüsü gereki-

yordu başarılı olmak için.

Vergilerin oranı, kentin nüfusu, yerleşim birimlerinin arasın-

daki denge insan ve doğa uyumlu bir matematiğin çıktısı…

Bu kadar aday adayı, sonra adaylar sonra başkanlar…Var mı

aralarında bugüne kadar en az bir kez “sim city” oynamış olan!

Siyasetin Sığ Sularında

199

BİR DEVLET BAŞKANI NEDEN

FACEBOOK MERKEZİNE GİDER?

7 Şubat 2015

Biri 320 milyonluk nüfusu ile dünyanın en gelişmiş ülkesi-

nin başkanı…

Diğeri 1,5 milyarlık bir nüfusu simgeleyen sosyal medya im-

paratorluğunun kurucusu ve Başkanı…

Birinin 240 yıllık bir geçmişi var diğerinin topu topu on yıl!

Ama o ne idüğü belirsiz eşyalarla dolu garajlardan yükseldi

bu milyar dolarlık şirketler.

20'li yaşlardaki “çocuklar” geleneksel “dokunulmaz” olan

dev üreticileri tahtlarından indirdiler o garajlarda geliştirdikleri

“şey“lerle!

ABD Başkanı Obama, Kaliforniya Palo Alto’daki Facebook

merkezine gidiyor. Eminim sizler de izlemişinizdir.

Facebook çalışanlarınca ağırlanıyor.

200

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bir saatlik toplantıda sadece o salondaki değil ABD’nin ve

Kanada’nın dört bir tarafındaki Facebook çalışanları ABD Baş-

kanı Barack Obama’ya istedikleri soruyu, istedikleri sözcükler

ve cümleler ile soruyorlar.

Obama, sorulara cevap verirken “topu taça atmamaya”

özen gösteriyor.

20 Nisan 2011 tarihindeki bu toplantıdaki konuşmaların in-

gilizce metni burada yer alıyor.

Obama, Mark Zuckerberg’le daha önce bir kere de akşam ye-

meği yediklerini hatırlatıyor konuşmasının başında.

ABD Başkanının bir tembel Harvard Üniversitesi öğrencisi

Mark Zuckerberg’in 0n yılda 80 Milyar dolarlık değere taşıdığı

Facebook merkezine gitmesi çok mu önemli?

Bilmem…

Ama bazı bilgilere ulaştım bunları yazarken.

Örneğin;

ABD’de internet kul anıcılarının % 70'i Facebook kul anıcısı.

Kullanıcıların %70'i ABD dışında.

Her 20 dakikada 1 milyon bağlantı paylaşılıyor.

Her 20 dakikada 10 milyondan fazla yorum giriliyor.

Ortalama bir kullanıcının 130 arkadaşı var.

Ve daha neler.

Öte yandan…

Trilyonlarca dolar borç

batağında bir ekonomi…

Son zamanlarda biraz

iyileşme gösterse de ciddi

bir işsizlik sorununu alt et-

miş değiller.

Sağlık reformlarındaki büyük vaatlere karşın yaşanan hayal

kırıklığı…

Siyasetin Sığ Sularında

201

Göçmenlerle yaşanan ciddi sorunlar.

Bitmek tükenmek bitmeyen bölgesel sıcak savaşlar yüzün-

den savunma harcamalarındaki tasarrufların başka baharlara

kalıyor olması…

Ve daha sayılabilecek bir çok “sıkıntılı” konu!

Ama gündem de “twitter” ın yasaklanması…

İnternet yasaklarının genişletilmesi…

Sosyal medyanın ne kadar zararlı olduğu…

Bu işlerle uğraşan devlet kurumlarının “yasak icat etmekle”

ilgili çalışma alanlarının genişletilmesi…

gibi konular yok!

Çünkü Obama orada diyor ki; “iyi bir politik ortam ve sağlıklı

bir demokrasinin ön koşul arından biri yurttaşları bilgilendirmek

ve onların katılımcılığını sağlamaktır. Ve Facebook bize tek yönlü

değil iki yönlü iletişim kurma olanağını vermektedir. Yani ben size

hitap ediyorum, siz bana konuşuyorsunuz… Yani bir diyalog için-

deyiz! Bize bu olanağı tanıyan bu tür toplantıları işte bu yüzden

çok seviyorum.”

Dahası, 21. yüzyılda rekabet güçlerini koruyabilmek için

şartlar ne olursa olsun;

eğitime

bilime

araştırma ve geliştirmeye (inovasyon) ve

bunların alt yapısına dayalı alanlara -matematik, bilim ve

inovasyon derslerine- daha fazla yatırım yapmaya devam ede-

ceklerini vurguluyor. Özellikle vurguladığı hususların başın-

da da bir sonraki jenerasyon geniş bant ve internet yatırımları

geliyor!

Bunları gerçekleştirirken demokrasinin ve siyasetin de daha

iyi olmasını sağlayacak fikirleri de tartışmak istediğini söylüyor.

“Çünkü eğer birlikte çalışır, çözüm üretirsek sağlıklı bir demokra-

tik işleyiş konusunda da bir sorun olacağını sanmıyorum” diyor.

202

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Konuşmayı izledikten sonra arkama yaslandım.

Uzaklara daldım.

Sesini kıstığım müziği açtım.

Aklımda kalanları gelişi güzel notlara döktüm.

Zaman zaman gülümsedim.

Bir “hoşluk” kapladı içimi.

Neden acaba?

Siyasetin Sığ Sularında

203

GÖK KUŞAğI RENKLERİNDE “GEZİ PARTİSİ”…

6 Haziran 2013

Ben galiba bir sonraki seçimlerde kime oy vereceğimi bul-

dum!

Gezi Partisi…

Gökkuşağı renklerinde “şemsiyeli” amblemi var!

31 Mayısın ruhunu parlamentoya taşıyor.

Buram buram insan hakları, doğa ve barış kokuyor.

Mis gibi…

Çiçeği burnunda “yeni” siyasetçiler.

204

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Hani neredeyse 35 yaşından yukarı kimse yok gibi…

Yaşamı “para ve zenginlik” değil ,”insan ve çevre odaklı”

inşa eden söylemleri ile sokakların sesini taşıyorlar parlamen-

toya.

Belki dünyanın en büyük 10 ekonomisinden biri yapmaya-

caklar Türkiye’yi, ama…

Mutluluk Endeksine göre yönetecekler bu ülkeyi. (Happy

Planet Index)… Hani geçen yıl Kosta Rika’nın ilk, ABD’nin ise

133. sırada yer aldığı endeks…

Zaten son 20 yıldır seçim sandıklarına ayakları geri geri gi-

den…

Seçimlere “kararsızlar” saflarında katılıp bir siyasi partiye oy

veren %35 burada…

Bir de kendi siyasi partilerinden duydukları memnuniyetsiz-

liği yaşayanlar var ya…

İşte onların da katılımıyla birlikte 21. yüzyılın değerlerinin

bu topraklarda gerçekleşmesi…

Hiç de boş bir hayal değil!

Tıpkı 31 Mayıs’ın gerçekleşmesi gibi…

Siyasetin Sığ Sularında

205

TRUMAN SHOw!

23 Aralık 2013

Son dönemde yaşanmakta olan olayların ışığında birden,

-nedense-, Truman Show isimli filmi anımsadım!

The Truman Show Andrew Niccol tarafından yazılan ve Pe-

ter Weir‘ın yönettiği 1998 yapımı bir filmdir. Filmde Jim Carrey,

laura linney, Ed Harris ve Natascha McElhone gibi yıldızlar yer

almıştır.

206

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Vikipedia’da filmle ilgili kısaca şöyle bir bilgi var ki sanki

filmin sonu 31 Mayıs 2013 Gezi Parkı!

“Truman Burbank, kartpostal arı aratmayacak güzel ikte bir

adada yaşamaktadır. Bir işi, evi ve çok sevdiği karısı vardır. Ancak

Truman dışında herkes bunun bir oyun olduğunu bilir. Truman’ın

yaşamı gerçek sandığı bu stüdyolarda tam otuz yıldır, aralıksız

olarak ve reklam vermeden bu yaşamı 24 saat boyunca canlı ola-

rak televizyonda yayınlanmaktadır.

Truman’ın annesi, babası ve eşi kısacası tüm ailesi de sahtedir.

Çocukluğunda bile dış dünyanın olmadığı Truman’a ikna edilme-

ye çalışılmıştır. Okul arında kaşiflik gibi dış dünyanın görülme-

sine sebep olacak meslekleri özenmesine izin verilmemiştir. Bir

gün sudan korkutulmaya çalıştırılmak için ve sahte babasının bu

sahte hayatı sürdüremeyeceğini söylediği için kayıkta babasının

denizin dibinde boğulma sahnesini yaratılmıştır.

Lise yıl arında karşı-

laştığı bir kıza aşık olmuş-

tur, ama bütün oyuncular

tarafından bu kızdan ay-

rılmasını istemiştir. Kızın

sahte adı Lauren’dir ama

kızın sahte babası tarafın-

dan söylenti Fiji adalarına

kaçıp diziden alındığında gerçek adının Sylvia ve bütün bunların

bir düzmece olduğunu anlatmıştır.

Truman bu ana kadar hiç şüphelenmemiştir, ta ki babasını

caddeden geçen insanlar arasında görünceye kadar… Zaten sah-

te eşinin evlilik fotoğrafında bir yalan işareti yaptığını da gördü-

ğünde tüm gerçekleri öğrenmeye başlamıştır. O zaman 30 yaşına

girdiği bölümde dizinin yönetmenine direnmiş ve sonunda gerçek

dünyaya ulaşmıştır”

Yoksa, yoksa yaşadığımız hayat bir Truman Show’dan mı

ibaretti ve Gezi ile perde aralandı?

Siyasetin Sığ Sularında

207

MİLLİ İRADE!

27 Aralık 2013

Demokrasinin omurgası milli irade.

Seçme ve seçilme ehliyetine sahipsen sandık son sözü söyler.

Doğru. Bu milli iradenin “tecellisi” olarak tanımlanıyor.

Ancak milli irade sınavını geçtikten sonra uyulması gereken ku-

rallar var; aynen “sürücü ehliyeti” almak gibi…

Yaşın tutuyorsa…

Araç kullanmakla ilgili gerekli eğitimleri tamamladıysan…

Sürücü ehliyeti sahibi olmakla ilgili yasaların öngördüğü

kural ve koşulları yerine getirirsen…

Giresin sınava. Sürücü ehliyetini alırsın.

Bu ehliyete sahip olmanın sorumluluğu da bu noktadan iti-

baren başlar.

Hız sınırını aşarsan, cezayı yersin.

Yasak yere park edersen silecek camında bir makbuz bulur-

sun.

208

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Alkollü araç kullanırsan aracına ve ehliyetine el konulması-

na kadar varan yaptırımlarla karşılaşırsın.

Kısacası, milli irade pardon sürücü ehliyeti sınavını geçtik-

ten sonra başlıyor sorumluluk!

O ehliyeti hak ediyor musun, etmiyor musun?

Kısacası;

Ehliyeti almak bir başlangıç…

Kurallara ne kadar bağlı kaldığın,

İnsana, topluma ne kadar saygılı davrandığın,

Trafik güvenliğini ne kadar önemsediğin

Bir “duvara” toslama olasılığının ne oranda olduğunu be-

lirliyor!

Seçim sandığı ile ayakkabı kutusu arasındaki fark bu nokta-

da başlıyor!

Siyasetin Sığ Sularında

209

ADALET!

10 Ocak 2014

Gündemimiz “adalet” !

Ya da “adaletsizlik” !

Benim de gündemim “adalet” … Ancak şaşkınlıkla izlemek-

te olduğumuz mevcut Türkiye gündeminden biraz farklı.

Önce bir arka plan paylaşayım; ben

maalesef lise ve üniversitede iyi bir eği-

tim almadım. Örneğin, felesefe, sos-

yoloji, psikoloji, sanat tarihi gibi iyi bir

“yaşam tasarımının” omurgası sayı-

labilecek temel donanımlardan yoksun

tamamladım yüksek öğrenimimi! Hatta

50'li yaşlarıma geldiğimde nasıl oluyor

da bu temel donanımlardan yoksun bir

şekilde “halkla ilişkiler mesleği” gibi bir alanda kariyer yaptı-

ğımı çok sorguladım!

Benim de “gündemim adalet”…

210

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Yaşamın oldukça ilerlemiş yıllarında Serra Titiz‘le tanıştım.

Sanki geç kalmışlığın oluşturduğu farkı kapatmak istercesine

çok yoğun görüşmeye başladık. Yaşam tasarımlarımız birbiri-

ne benziyor, dahası ikimiz de çok yoğun bir şekilde kurumları

“sürdürülebilirlik stratejilerine” yönlendirmeye çalışıyoruz.

Ama bundan daha da önemlisi kendisinin bu yıl Ashoka Fellow

seçilmesine neden olan www.gelecekdaha.net projesi…

14-30 yaş aralığındaki gençler…

İnternet ortamında, kariyerinde zirveye yükselmiş, yaşam-

larında başarıyı yakalamış yöneticilerle buluşuyorlar.

Gençlerin hayatlarıyla ilgili bilinçli kararlar almalarını sağ-

lamak için kurulmuş; bilgi ve tecrübeyi eşit ve yer ve zaman kı-

sıtı olmadan paylaştıran bir platform.

Randevulu…

Gençler ilgi alanlarına göre seçtikleri 300'den fazla mento-

ra bu görüşmelerde diledikleri her şeyi sorabiliyorlar. İstedikleri

kadar buluşma gerçekleştirebiliyorlar.

Nasıl bir kariyer yolu izlemeliler?

Başarılı olmak için nereden başlamalılar?

Donanımlarını nasıl zenginleştirebilirler?

Ve dahası…

Onlarcası…

Sorular… Sorular… ve cevaplar…

Yüzlerce genç. Haftanın her günü… Her saati… Bilgisayar

başında.

Gelecek Daha Net‘in mentorlar toplantısına katıldım bu

hafta. Ve orada paylaşılan bilgiler arasında meslekler dağılımı

vardı. Uluslararası standartlara uygun Türkiye İş Kurumu’nun

çizelgeleri içinde bir meslek çok dikkatimi çekti: “ADALET ÖĞ-

RETMENİ” ! Görevleri arasında özellikle şu satırlar dikkat çe-

kici;

Siyasetin Sığ Sularında

211

* Kendisine ayrılan ders saatlerinde çalışma planını uygula-

yarak öğrencilere adalet alanı ile ilgili bilgi ve beceriler kazandır-

mak

* Alanı ile ilgili gelişmeleri izlemek, ihtiyaçları saptamak,

bunların öğretim programlarına yansıtılması için ilgililere öneri-

lerde bulunmak,

* Öğrencilerin gelişimlerine katkıda bulunacak eğitim-öğre-

tim yöntemlerini geliştirmek ve uygulamak,

*Mesleği alanındaki gelişmeleri takip etmek ve uygulamak

Bizim eğitim sistemimiz içinde “Adalet Öğretmenliği” var

mı, sordum, soruşturdum, internet ortamında araştırdım, bir

şey bulamadım. Ama eğer varsa, bugünün “adalet gündemi

ve gelişmeleri” kapsamında acaba öğrencilere ne öğretiyordur,

ne ödevler veriyordur ve öğrencilerin ödevlerini hangi ölçütlere

göre değerlendiriyordur?

Öte yandan, Serra geçen ay bana bir kitap hediye etti:

“What Money Can’t Buy?” (Para neyi

satın alamaz)

Çok uzun zamandır kafamın içinde

uçuşup duran bir çok sorunun cevabını

bulduğum bir kitap.

Yazarı Michael Sandel. Harvard Üniversitesi profesörlerinden. Böyle bir insa-

nın varlığını bugüne kadar keşfetmemenin

pişmanlığını yaşarken Serra’ya bir kez daha teşekkür ettim. Pa-

zar ekonomisinden pazar toplumuna geçen küresel dünyada

“paranın ahlâki değerlerimizi nasıl erozyona uğrattığını”

canlı canlı örneklerle anlatan bir kitap.

Ama Michael Sandel’in bir başka özelliği var:

Harvard Üniversitesinde lisans öğrencilerine verdiği dersin

adı “ADALET” …

Her dersini 1.500 öğrenci izliyor!

212

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Harvard mezunlarının % 45'inin Michael Sandel’in dersini

alarak mezun oldukları belirlenmiş… “Çünkü mezuniyet son-

rasında işe alınmada avantaj olduğu” tespit edilmiş!

Ve Harvard Üniversitesi tarihinde ilk kez bir ders ücretsiz

olarak youtube’a yüklendi. 12 bölümlük dersleri soluksuz izle-

meye, not almaya başladım.

Eğitim sistemimizin beni “eksikli” bırakan bilgilerinin

ucundan tutmaya çalışıyorum. Anlamaya, öğrenmeye çalışıyo-

rum. Yaşam tasarımının nerelerine dokunduğunu belirlemeye

çalışıyorum.

Dahası, sadece “insanlar ve toplum için değil, doğa, gökyü-

zü, hayvanlar ve yaşamı oluşturan her şey için” adaleti Michael

Sandel’in derslerinde kavrama gayreti içerisindeyim.

Adaletin “saray” olduğu bir ülkede “saray entrikalarının”

uzağında Socrates’in adaleti ile buluşmaya çalışıyorum!

Siyasetin Sığ Sularında

213

HAYVAN ÇİFTLİğİ 2014

01 Şubat 2014

George Orwell… İngiliz romancı. Onu en çok 1949'da yaz-

dığı “1984" ve 1945'de yazdığı “Hayvan Çiftliği” romanlarından

tanıyoruz. Benim üniversite yıllarımdaki (1970'ler) baş ucu ki-

taplarım arasında yer alan bu romana esas olan konular nedense

hiç değişmiyor. Hele yazıldığı yıllar olan 1940'ları dikkate alır-

sak…

George Orwell

1903-1950

214

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Hayvan Çiftliğini Türkçemize kazandıran Halide Edip Adı-

var. Yıl, 1954…

Bugünkü blog yazımda -nedense- internet ortamında tesa-

düfen bulduğum Hayvan Çiftliği’nin özetini paylaşmak istedim.

Belki kaçırmış olanlar alıp okumak isterler. Okumuş olanlar da

1940'lardan bu yana “siyaset-iktidar-toplum” ilişkilerinde pek

de bir şey değişmediğini anımsarlar!

Roman bir çiftlikte yaşayan hayvanların bir gün bir domuz

tarafından kışkırtılmasıyla beraber yaşamları pahasına ortaya

koydukları özgürlük mücadelesi ve bu hakka sahip olduktan

sonra da aralarında ne gibi entrikaların döndüğü anlatmaktadır.

Süreç içerisinde iki domuz öne çıkar: Napolyon ve Snowball.

Napolyon iri yarı, iyi ve etkili konuşan, otorite sahibi; Snowball

ise parlak zekaya sahip biridir.

İkisi birlikte Koca Reis’in fikirlerinden yola çıkarak “anima-

lizm” adında bir öğreti ortaya koyarlar. Ardından da kamçıla-

rı, gemleri, burun halkalarını, zincirleri yok ederler ve aynı gün

“Yedi Emir” i yazıp ahırın kapısına asarlar.

Halide Edip Adıvar çevirisi

Siyasetin Sığ Sularında

215

Yedi Emir şöyledir;

1. iki bacaklı canlılar bizim düşmanımızdır

2. dört bacaklı canlılar dost ve müttefikimizdir.

3. hayvanlar asla giyinmeyeceklerdir.

4. hayvanlar asla yatakta yatmayacaklardır.

5. hayvanlar asla içki içmeyeceklerdir.

6. hayvanlar asla hayvanları öldürmeyeceklerdir.

7. bütün hayvanlar eşittir

Ancak zamanla Napolyon ve Snowball birbirini çekememe-

ye başlayıp, ikisi de yeni düzenin tek adamı olmak istemektedir.

Hayvanlar yönetimi ele geçirdikten sonra Napolyon ve

Snowball arasında görüş ayrılıkları baş göstermeye başlar. Ör-

neğin; Snowball çiftlikte elektrik üretimi için bir yel değirmeni

yapılması gerektiğini söylediğinde Napolyon’un köpekleri tara-

fından çiftlikten sürülür. Ama buna rağmen yel değirmeni çalış-

malarına başlanır.

Napolyon ve korumaları

Günler ilerledikçe, devrimin amaçlarından da hızla uzakla-

şılmaktadır; başlarda vaat edilen çalışma saatlerinin azalacağı

yiyeceklerin artacağı yönündeki sözler gitmiş aksine çalışma sa-

atleri artmış, verilen yiyecekler azalmıştır.

Bu arada domuzlar da hızla şişmanlamaktadırlar. Hatta ya-

takta yatmakta, içki içmektedirler.

216

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Hayvanların eşitliği ilkesine uymayan bu davranışlar za-

manla duvardan değiştirilerek domuzlar tarafından kendilerine

uygun hale getirilir.

Örneğin domuzların yatakta yatmaları ve içki içmeleri ko-

nusunda “Hiç bir hayvan yatakta yatmayacaktır” ilkesini ha-

tırlayıp hayrete kapılıyorlar.

Hep beraber duvarın yanına gidiyorlar, ancak duvarda: “Hiç

bir hayvan çarşaflı yatakta yatmayacaktır” yazısını görüyorlar,

hepsi, bu ilkeyi yanlış hatırladıklarını düşünüyor, bu ilkenin

sonradan değiştirilmiş olduğunu anlayamıyorlar bile. Tüm

hayvanların eşitliği ilkesi Koca Reisle birlikte toprağa gömül-

müştür kısacası.

Kış aylarında çiftlikte kıtlık baş gösteriyor, buğday azalıyor,

patatesler soğuktan donuyor ve yenilemeyecek hale geliyor. Aç-

lıktan dolayı ölümler baş gösteriyor. Büyük domuz, bu haberlerin

çiftlik dışında yayılmasını önlemek için önlemler alıyor, çiftliğe

gelen ziyaretçilere, erzak depolarının dolu olduğunu söylüyor ve

onlara, üzerini buğday ve yiyecekle örttürdüğü kum yığınlarını

erzak diye gösteriyor…

Büyük domuz, aldığı bir kararla, tavukların yumurtalarının

çiftlik dışında satılacağını, tavukların kuluçkaya yatmalarını ya-

sakladığını ilan ediyor, buna karşı çıkan tavukları, yetiştirdiği

köpeklere öldürtüyor… Bunun üzerine hayvanlar; “hiçbir hay-

van diğer bir hayvanı öldürmeyecektir” ilkesini hatırlıyorlar.

Hemen bu ilkelerin yazılı bulunduğu duvarın yanına gidiyorlar.

Ancak duvarda: “Hiç bir hayvan diğer bir hayvanı bir sebep

olmadan öldürmeyecektir” yazıldığını görüyorlar. Bu ilkeyi de

yanlış ezberlemiş olduklarını düşünüyorlar!.

Büyük domuz, çiftlik içerisindeki hayvanlar arasında: “li-

derimiz”, “Hayvanlar babası”, “Koyunlar hâmisi”, “Yavru

hayvanların dostu” gibi üstün sıfatlarla anılıyor ve her türlü gü-

zellikler ona atfedilmeye başlanıyor; mesela: genellikle tavuklar,

“liderimiz sayesinde altı günde beş yumurta yumurtladım” ,

Siyasetin Sığ Sularında

217

havuzdan su içen inekler: “liderimiz sayesinde bu suyun tadı

ne kadar güzelmiş” diyorlar…

Bir gün çiftliğe dışarıdan saldırılar oluyor… Yabancı hay-

vanlar çiftliğe giriyor, iki sene gibi uzun bir zaman içerisinde

bütün hayvanların büyük gayretleri sonucu yaptıkları ve büyük

domuzun adının verildiği Yel Değirmenini yıkıp harap ediyor-

lar. Çiftlikteki bütün hayvanlar yaralanıyor, bazıları ölüyor…

Bir müddet sonra bir tüfek sesi duyuluyor. Ağır yaralı bir hay-

van yanındaki bir domuza: “Neden tüfek atılıyor” diye soruyor.

Domuz: “Zaferimizi kutlamak için” cevabını veriyor. Yaralı hay-

van; “Hangi zafer” diye hayret ediyor. Domuz; “Ne demek hangi

zafer, düşmanı topraklarımızdan kovmadık mı” diyor. “Ama iki

yıl uğraştığımız değirmeni yok ettiler” karşılığını veriyor…

Domuz: “Ne önemi var, bir

değirmen daha yaparız, istersek

daha fazla yaparız, yapmış oldu-

ğumuz muazzam işleri takdir et-

miyorsun, şimdi şu bastığın top-

raklar düşman işgalindeydi, ama

liderimiz sayesinde her karışını

geri aldık” diyor…

Biraz sonra Büyük Domuz, kendisine taktığı bir kaç madal-

ya ve nişanla çıkıp bütün hayvanları, elde ettikleri zaferden do-

layı kutluyor, tebrik ediyor…

Hayvanların hepsi büyük zafer kazandıklarına böylece

inanmış oluyorlar…

Bir gece çiftlikte bir gürültü oluyor, hayvanlar ahırdan fırla-

yıp koşuyorlar… Çiftlik ilkelerinin yazılı olduğu duvarın dibin-

de kırılıp parçalanmış bir merdiven görüyorlar, domuzlardan

birinin orada sersem sersem dolaştığını, yanında bir fener, bir

boya kutusu ve bir de fırça olduğunu fark ediyorlar. Hayvanlar

duvara baktıklarında, duvardaki ilkelerden birinin daha kendi

ezberledikleri gibi olmadığını fark ediyorlar!.

218

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Büyük Domuz, aldığı son kararla; arpaların bundan son-

ra sadece domuzlara tahsis edileceğini ve gazdan tasarruf et-

mek için ahırlardaki fenerlerin kaldırılacağını, hiç bir domu-

zun çiflikteki işlerle uğraşmayıp, sadece yönetimle ilgilenece-

ğini, domuzlardan başka, hiç bir hayvanın yönetim işlerine

karışamayacağını, domuzların dışındaki bütün hayvanların

Ağustos ayında pazar günleri dahi çalışacağını, çalışmayanın

yiyeceğinin yarıya ineceğini ilan ediyor.

Hayvanlar, “Bütün hayvanlar eşittir” ilkesini hatırlayıp,

“bu nasıl eşitlik” diye kendi kendilerine söylenmeye başlıyorlar.

Hemen, ilkelerin yazılı olduğu duvarın yanına gidiyorlar, duvar-

daki yazıların değiştirilmiş olduğunu, ilk defa, fark ediyorlar,

duvardaki bütün yazılar silinmiş, sadece şöyle yazıyor:

“Bütün hayvanlar eşittir FAKAT Bazı hayvanlar ötekiler-

den daha fazla eşittir.”

Yani; Aklını kullanmayan hiçbir varlık için özgürlüğün de-

ğeri yoktur.

Siyasetin Sığ Sularında

219

MERHABA YENİ ORTAÇAğ

2 Şubat 2014

Yeni bir “Ortaçağın” habercisi olan internet yasa tasarısını

kim hazırladı? Bu konuda Serhat Ayan’dan (tknlj.com) bir alıntı

yapalım: “Asıl işi PR. Halkla ilişkiler konusunda lisanstan dokto-

raya kadar ne var ne yoksa almış. Sosyoloji biliyor, görsel tasarım

biliyor. 69 doğumlu, alımlı, 2002 yılında dünyanın en genç kadın

parlamenteri unvanını almış, kürtaj karşıtı bir kadın.

İnternet için yapılması istenen değişikliklerin altında onun

imzası var. Hangi şapkasıyla internet konusunda görüş bildiriyor

bilmek çok zor. Bir PR’cı olarak mı, sosyolog olarak mı? Eski rektör

yardımcılığına binaen mi? Zira imzasını koyduğu maddeler baya-

ğı bildiğiniz hukuk kitap işi, bu işi yalayıp yutmuş insanların işi.”

220

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Gütenberg

Bu topraklar matbaayı 250 yıl ıskaladı. Avrupa karanlık Or-

taçağı matbaanın bilgiyi yayma ve paylaşma cesareti ile aşabildi.

Yazmak, çizmek “düşünmek” ister…

Yazanlar, çizenler düşündüklerini “özgürce” ifade etmek is-

ter! Bilinir ki paylaşılan düşünce insanı insan yapan en önemli

değerdir!

Bin yılı aşkın bir süre bu topraklarda yaşayan filozoflar böy-

le yapıyorlardı.

Düşünce üretiyorlardı.

İnsandan, hayvana…

Bilimden, uzaya…

Tarımdan teknolojiye…

Dinden, örf, adet, gelenekler ve kültüre kadar…

Yaşamın her alanında düşünce üretiyorlardı.

Filozof dedik onlara…

Onlardan ilham alan başka filozoflarda yüzyıllar boyu dü-

şünce ürettiler.

Ürettiklerini paylaştılar. Onların interneti Agoralardı! Pazar

yerleriydi. Kimse oraları “düşünce paylaşıyorlar” diye yasakla-

madı!

Çünkü, paylaştıkça; insan için; doğa için; bu gezegen için; ne

doğru/yanlış, ne iyi/kötü, ne güzel/çirkin tartışmalarından bir

yaşam kalitesi peşinde koştu insanoğlu.

Zaman içinde bazen paylaşılan düşünceler “birilerinin”

Siyasetin Sığ Sularında

221

işine gelmedi. Bu düşüncelerin sahiplerine işkence edildi. Ezi-

yet edildi. Hatta öldürüldüler. Ama hep düşünce üretenler haklı

çıktı.

Düşünce üretimi bu toprakların altındaki antik kentlerde

başladı. 2 bin yılı aşkın bir süredir bir pusula gibi dünyanın dört

bir köşesinde başkalarının düşünce üretimlerinin mayası oldu.

Ama sonraları…

Bu toprakların sahipleri değişti. Başka alışkanlıkları olan

kavimler, toplumlar bu topraklarda yaşamaya başladı.

Ve zaman içinde “düşünmek” günlük yaşamın bir parçası

olmaktan çıktı. Başkaları bizim adımıza düşünüyordu artık!

Bizim düşünmemize gerek yoktu!

Bugünlere kadar devam ettiği gibi onlar bizim için her za-

man “en iyisini” düşünürlerdi!

Yazmak ve çizmekle ilgili bir gündemi olmadı buralarda ya-

şayan insanların. Bir kaç istisnası dışında…

Sanki DNA’lardan çıkarılmıştı “bir şeyler düşünmeye” olan

ihtiyaç! Bir şeyler düşünenleri az olan bir toplum olduğumuzdan

“paylaşacak bir şeyler de” doğal olarak yok denecek kadar azdı!

Dünyada kişi başına en az kitap okuyan toplumlar arasında ol-

mak bile bizi rahatsız etmedi.

Onun yerine düşünenleri, yazanları, çizenleri hapishane

hücrelerine göndermek daha kolay bir yol oldu!

İşte bu yüzden Gütenberg’in neyi keşfettiği ve neyin peşinde

olduğu bu toprakların pek umurunda olmadı!

Bu uzaktan bakış tam 250 yıl sürdü…

Okumak, yazmak, düşünmek ve bunları paylaşmakla ilgili

o “ıskaladığımız” 250 yıllık bir boşluktur bugün içinden çık-

makta zorlandığımız ve bir türlü anlam veremediğimiz gelişme-

ler!

Belki “halkevleri” ve “köy enstitüleri” bu acımıza merhem

222

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

olur diye düşünmüştük.

Ama onları da “yok etmeyi” becerdik!

Çünkü, düşünmek ve düşündüklerimizi üretmekten daha

önemli işlerimiz vardı! Düşünceleri ve düşünenleri kontrol al-

tında tutmak!

Neden son 30 yılın en önemli enformasyon teknolojileri ile

ilgili gelişmeler özellikle ABD kökenli?

Apple, Google, Amazon gibi değerleri milyarlarca dolar eden

markalar bugün tüm dünyanın sosyal, ekonomik ve siyasi ge-

lişimine yön verebiliyor. Bu teknolojileri 48 saat hayatımızdan

çıkardığımızı düşünün; tam bir kaos olmaz mı?

Bugün cep telefonlarına kadar giren sayısız teknolojiyi hangi

“kültürel iklimde” geliştirdi bu insanlar?

Neyi, ne kadar düşünebilecekleri ve bunun sonunda ne geliş-

tirebileceklerini tanımlayan yasalar mı vardı oralarda?

Neden bu iklim bu topraklarda oluşmadı?

Siyasetin Sığ Sularında

223

TÜRKİYE’NİN “ŞEFFAFLIK SINAVI”: B-20

16 Mart 2015

Türkiye Etik ve İtibar Derneği’nin (TEİD) yeni yayınlanmaya

başlayan “IN magazine” için bu yıl G-20 toplantısına paralel ül-

kemizde toplanacak olan B-20 toplantısı ile ilgili bir yazı yazdım.

Aslında her daim var olan ama özel ikle 2000'li yıl arın başından

bu yana zirve yapmış olan yolsuzluk, rüşvet, suistimal gündemi-

nin gölgesinde “rüşvet, yolsuzluk ve suistimal” gündemiyle topla-

nacak olan B-20'nin nasıl bir şekli ile “hayırlara vesile” olacağının

merakı içindeyim. Yazı Aralık 2014 içinde kaleme alınmıştır.

224

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Her birimizin toplum içinde farklı şapkaları var; kimimiz

yatırımcı, iş adamı, sivil toplum veya meslek kuruluşu üyesi, ki-

mimiz akademisyen, mavi-beyaz-altın yakalı çalışan, ziraatçı,

sanatçı ya da sadece sokakta yürüyen sade vatandaş. Veya bun-

ların bir kaçına birden sahip bir toplum bireyi.

Hangi kimliğimizle ilgili olursa olsun ortak yaşamın harcı

ve öncelikli beklenti “adalet ve hakkaniyet” duygusunun hakim

olduğu bir topluma ait olabilmenin duygusu ile güne başlayabil-

mektir.

Ancak, 20. Yüzyıl “adalet, hakkaniyet” erozyonunun en yo-

ğun yaşandığı bir dönem olarak tarihe geçti. Belki bir çok uy-

gulama buna neden oldu ama hiç biri “yolsuzluk, dolandırıcılık,

sahtecilik, rüşvet ve suistimal” gibi konuların önüne geçemedi.

Bunlar, sanki geçtiğimiz yüzyıla damgasını vuran serbest piyasa

ekonomisinin kuralları gibi algılandı! Rakipleri yok etmek için

yeri geldiğinde başvurulacak silahlar arasında gösterildi. Hatta

yapanların ödüllendirildiğine bile tanık olundu.

Ve geldiğimiz noktada; bugün, önümüzü göremiyoruz. Ne-

reye gittiğimizi hatta gideceğimizi bile bilemiyoruz!

Gezegenimizin kutupları; sosyal, ekonomik ve çevresel kao-

sa teslim olmuşlardır.

Başta salgın hastalıklar olmak üzere, yoksulluk, kitlesel göç-

ler, yok olan tarım alanları ve bunun sonucu kapımızdaki gıda

krizleri, içilebilir su kaynaklarının tükenişi, denizlerin-göllerin

ve akarsuların kimyasal atıklar nedeniyle canlıların yok olduğu

mezbahaya dönüşmüş olması…

Siyasetin Sığ Sularında

225

Silahlanmanın artık ülkeler boyutunda değil, kabileler dü-

zeyinde geçerli hale gelmesi…

İnsanı insan yapan temel değerlerin yerini; para, yok etme,

sahip olma, açgözlülük/doymazlık duygularının almış olması…

Ve yine dini motiflere dayalı olan ve olmayan terör olgusu-

nun “adalet ve hakkaniyet” arayışı iddiasıyla küresel ölçekte yanı

başımızda duruyor olmasının tek nedeni; adaletsiz kalkınma ve

büyüme açgözlülüğü ile donanmış para kazanma zihniyetinin

faturasını ödemek durumunda kalmamız olarak karşımıza çık-

maktadır. Geçtiğimiz yüzyıldan bize kalan bu dur!

Adaletsiz kalkınmanın ve büyümenin ana girdisini de rüş-

vet-yolsuzluk ve suistimal gibi “adalet ve hakkaniyet” kavramını

bir “kımıl zararlısı” gibi kemiren uygulamalar oluşturmaktadır.

Ve işte tam bu karmaşanın hüküm sürdüğü bir ortamda

B-20 Türkiye’de toplanıyor. Bu toplantının saymış olduğumuz

hususlarla ilgili üç temel ilişkisi var.

Öncelikle OECD tespitlerine göre eğer rüşvet, suistimal bir

endüstri dalı olsaydı bu dünyanın üçüncü büyük ekonomisi ola-

caktı. Çünkü bu rakam küresel ölçekte %5 GDP ediyor. Birinci

sırada savunma –yani silah-, ikinci sırada petrol, doğal gaz kay-

naklarının da aralarında bulunduğu enerji sektörünün temsil

ettiğini dikkate alırsak –tespit edilebilen kısmı- 3 trilyon dolar-

lık rüşvet ve yolsuzluk olan kaynağın bir ve iki numaradaki en-

düstrilerle olan ilişkisi galiba kendiliğinden ortaya çıkıyor!

Bu büyük endüstrilerdeki ilişki bicimi şüphesiz diğer endüst-

ri dalları örnek aldı ve büyümenin bayrağı yaptılar! Rüşvet-yol-

suzluk ve suistimal küresel anlamda “geçer akçe” oldu. Yoldan

çıkarak “iş yapmak” daha doğrusu “iş bitirmek” bir başka açı-

dan “rekabet” oldu! Ve işin en korkutucu yanı; küresel rekabette

her şeye ayar veren dünyanın önde gelen şirketlerinin bu işlerin

içinde adlarının anılır olması… Yani “örnek” gösterilir olmala-

rı.” O yapıyor ben neden yapmayayım” vurgusu belki üniversite-

lerde ders olarak okutulmadı ama toplantı masalarının gündemi

buydu.

226

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

“Kısa günün kârını

elde etmek için” yan yol-

lara sapan bu şirketler ve

kişiler sadece kendilerine

zarar vermediler; toplu-

mun iş dünyasına olan

güvenini yok ettiler. Yani,

kurunun yanında “yaş” da yandı. İşini düzgün yapan, rüşvet,

yolsuzluk gibi toplumun gözünde “ayıplı mal” olan konularla

ilişkisi olmayan şirketlerin de toplumla olan güven bağları ze-

delendi.

İşin enteresan tarafı; iş dünyası en azından toplumu ve ya-

tırımcıları böyle dalavereli işlerden korumak adına bir dizi sis-

temler geliştirdi. Bağımsız denetimler, iç denetimler, iç kontrol-

ler, uyum kuralları gibi başlıklarla günümüze gelen bu uygula-

malar da çare olmadı “hokkabazlıklara”! Dahası, bu denetim

kurallarına harfiyen uyan, raporlama yapan şirketler bu “ahlâki

erozyonun” başını çektiler. Bir kısmı 2008’de tarih sahnesine

gömüldü ama tamamının yok olduğunu kimse düşünmesin…

“Aramızdalar”!

İkinci önemli husus ise bizzat B-20’nin içinden geliyor;

Seul’daki B-20 toplantısının en önemli çıktısı, katılımcıların şu

yaklaşımda hem fikir olmalarıydı; ”rüşvet, yolsuzluk, suistimal,

sahtecilik gibi konularda yaşanabilecek bir başarısızlık G-20 ‘nin

tüm gündemini olumsuz etkileyecektir.”

G-20 gündemini desteklemek amacıyla iş dünyası tarafında

oluşturulan B-20’nin öncelikleri arasında; finansal büyüme, in-

san sermayesi, alt yapı yatırımları, ticaret ve rüşvet-yolsuzlukla

mücadele yer alıyor. Avustralya Brisbane toplantısının bitiminde

şeffaflık ve rüşvet-yolsuzlukla mücadele diğer dört ana konu baş-

lığının performansını birinci derecede etkileyecek öncelikli alan

olarak belirlendi.[1]

Yani, G-20 istediği kadar kendi özel gündemi ile toplansın,

[1] Driving for impact takes precedence over breadth of discussion

http://media.rspp.ru/document/1/7/3/73e19382a7646169ad42f6aa4ad61ddb.pdf- slide 13

Siyasetin Sığ Sularında

227

kararlar alsın ve bu kararların altına imzalar atılsın; rüşvet, yol-

suzluk gibi konularda bir ilerleme sağlanamadığı sürece küresel

ölçekte çözüm bekleyen ekonomik, sosyal ve çevresel sorunların

çözümü sürekli “bir başka bahara” kalacak gibi!

Üçüncü ve bizi ilgilendiren konu ise; Uluslararası şeffaflık

Örgütü’nün 2014 sıralamasında 175 ülke arasında 64. Sırada bu-

lunan Türkiye’nin bu konuda siciline yazdırdığı pazar payı belli

ki hesap verilebilirliği sevmediğimizin bir başka göstergesi. Ve

bu da “adalet ve hakkaniyet arayışı” ile ilgili temel beklentide

gelişmiş ülkeler karşısında bizi ofsaytta bırakan bir başlık.

Portekiz eski Başbakanı

Jose Socrates’in yolsuzluk ve

vergi usulsüzlüğü yaptığı gerek-

çesiyle üç gün gözaltında tutul-

ması, arkasından tutuklanma-

sı ve hakkında soruşturmalar

açılması…

İspanya Kralı Altıncı Feli-

pe’nin kız kardeşi Prenses Cris-

tina’nın, kocasının iş bağlantıları

aracılığıyla “vergi kaçırdığı ve

kamu fonlarını amacının dışında

kullandığı” iddiasıyla yargılana-

cak olması…

İsveç’te bir kadın bakanın Toblerone çikolata almak için

devlet kasasından 60 Tl kullandığı için görevini bırakması…

Uruguay’da Ekonomi Bakanı Fernado lorenz’nun adının rüşvet

iddialarına karışmasını içine sindiremeyerek istifa etmiş olması

ve istifa kararını mahkemenin önüne bakan olarak değil sıradan

bir vatandaş gibi çıkmak için aldığını söylemiş olması… Veya

aynı ülkenin devlet başkanı Jose Mujika’nın aylık 12 bin dolarlık

maaşını hayır kurumlarına bağışlaması ve devletin tahsis etti-

ği son model bir Mercedese binmek yerine kendi külüstür tos-

228

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

bağasını kullanmakta ısrarcı olması… İngiltere’de eski Avrupa

Bakanı Denis MacShane’ın, yaklaşık 12 bin 900 sterlin (yaklaşık

44 bin lira) değerinde sahte faturayla masraf gösterdiğini itiraf

etmesinin ardından 6 ay hapis cezasına mahkûm olması gibi

örneklerin arasında ülkemizde 17 ve 25 Aralık 2013 tarihleriyle

birlikte kamuoyunun gündemine gelen yolsuzluk-rüşvet iddia-

larının nasıl bir yasal süreç izlemekte olduğu şüphesiz B-20’nin

masa üstü olmasa bile masa altındaki gündemini oluşturacaktır!

İlk çağlardan bu yana “adalet” filozofların temel sorgusu ol-

muştur. Üzerinde yaşadığımız topraklara da etkisi olan eski Yu-

nan’da filozof Socrates hem siyasetçilere hem de topluma bunu

anahtar sözcük olarak vermiştir; “Adalet ve ahlâk en üstün de-

ğerlerdir. Tanrı kavramında da bu iki değer bulunur. Hukuk ve

siyasette ahlâk ve adaleti kurmak ilk hedeftir.” [2]

“Benim memurum işini bilir” anlayışından bu yana geldi-

ğimiz noktada B-20 üyesi ülkelerin temsilcileri aslında “ Tür-

kiye’nin gündemi” ile buluşacaklar.

Çağdaş demokrasilerin

omurgası olarak tanımla-

nan insan hakları ve ifade

özgürlüğü bu toplantıya

da damgasını vuracak!

Küresel ölçekte; ekonomik

büyümenin, toplumsal re-

fahın ve yok ettiğimiz doğayı yeniden onarmanın anahtarı

olarak tanımlanan rüşvet ve yolsuzlukla mücadele B-20’de

tartışılırken arka planda; Gezi’nin gaza boğulması, Çarşı’nın

bir terör örgütü olarak yargılanması, Soma’da yaşamını yi-

tiren 301 madenci ile bir-

likte Ermenek’te su altı

sularına terk edilen 18

madenci, Yırcalı’da acıma-

sızca katledilen 6 bin zey-

[2] Etik, Ahlak, adalet kavramlarını inceleyen filozoflar

https://prezi.com/zaooznsgic6g/etik-ahlak-adalet-kavramlarn-inceleyen-filozoflar/

Siyasetin Sığ Sularında

229

tin ağacı sorgulanmayacak mı? Kamu ihale kanununun 164

kez (şimdilik!) değişmiş olması, ifade özgürlüğünün simgesi

olan internet ortamını kişiler bazında kontrol altına alma gi-

rişimleri bu toplantıya ülkemizi temsilen katılacak olanların

karşısına soru olarak çıkmayacak mı?

Biraz geriye gidecek olursak;

1999’da Seattle’da birbirini tanımayan, daha önce hiçbir ara-

ya gelmemiş onbinlerce insan sokaklara döküldü… Çünkü on

yıllardır Dünya Ticaret Örgütü az gelişmiş ülkeler karşısındaki

adaletsiz ve hakkaniyetsiz uygulamalarını Seattle’da görüşüyor-

lardı.

Bugün her bir dakikada bir çocuk/bebek ölümüne tanık olu-

yorsak; iki milyara yakın insanın içilebilir nitelikte suya erişi-

mi yoksa, yoksulluk nedeniyle onbinler evini, yurdunu ailesini

terk edip göç etmek zorunda kalıyorlarsa 1999 yılında Seattle’da

sokaklara dökülen her yaştan ve milliyetten insanın neler söyle-

diklerine göz atmak gerek.

Ve sonraki yıllarda; G-8 toplantıları, IMF toplantıları ya da

adı ne olursa olsun dünya liderlerinin toplantılarında sokaklar

bu nedenle karıştı. Çünkü liderler adalet ve hakkaniyet arayışla-

rına cevap verebilecek bir gündemi hep sümen altı ettiler.

2008 küresel finans krizi ile sokakların ne denli haklı olduğu

ortaya çıktı. Ama hala bir şey değişmedi! Tek gündem “ne paha-

sına olursa olsun büyümek” olarak kaldı!

Aslında, hepimiz yeni bir yüzyılın ilk çeyreğine yaklaşırken

adaletsiz kalkınmanın ve büyümenin baş sorumlusu olarak gö-

rüyoruz rüşvet, yolsuzluk

ve sahtekârlık süreçleri-

ni…

Ve işte bu Türkiye’nin

çağdaş dünyaya ait oldu-

ğunu belgeleyebilecek ve

230

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

hakkındaki tüm önyargıları yıkabilecek en önemli fırsat. Bugün

ile B-20 toplantısı arasındaki zaman dilimi içinde hukuk düzeni

içinde atılacak somut adımlar ve bunların takip edildiği süreçler

ile tüm zamanların “en iyi uygulamalarını ”örnek olarak ortaya

koyabileceği bir şans… Sanki gümüş bir tepsi içinde sunulmuş

B-20 toplantısının ev sahipliğini taçlandıracak, arayıp da bula-

madığımız bir gündem!

Gerçekleri saklamadan…

Olan biteni halının altına süpürmeden…

Evrensel hukukun temel dayanaklarını süreç haritası ile zen-

ginleştirerek…

Rüşvet ve yolsuzlukla mücadelenin ekonomik, sosyal ve çev-

resel büyümenin temel göstergesi haline dönüştürmenin ana

performans göstergesi olarak katılımcıların önüne konulabilme-

sinin arkasında kim durmaz ki?

Bir bayram temizliği havasında tüm kurumların rüşvet ve

yolsuzluk karşısında “dik duruşları” bile sadece Türkiye’nin de-

ğil tüm dünyanın önünü görmesini sağlayabilecek iyi bir başlan-

gıç noktasıdır.

Siyasetin Sığ Sularında

231

DEMOKRASİ YUNAN REFERANDUMU

İLE “AHLâK” SINAVINDA!

7 Temmuz 2015

Yunanistan’da aslında Uluslararası Para Fonu’nun borç da-

yatmasına karşılık bir referandum yapılmadı…

Çıkan “hayır” sonucu kapitalizmin ne kadarlık ömrü kaldı-

ğı ile ilgilidir.

Yunanlılar iki bin yıllık demokrasi kültürü kokusu sinmiş

topraklarda yaşıyorlar.

Filozofları demokrasiyi “ahlâkın” yeşerttiğini bellettiler

onlara…

Ama gelgelelim 150 yıllık kapitalizm “ahlâkı” bir türlü se-

vemedi! Çünkü arada “para” vardı! Paranın arkasında aslında

hiç bir değeri olmayan “hisse değeri” diye uyduruk bir şey vardı.

Bu yüzden aileler bölündü,kardeşler birbirine düşman oldu, ül-

keler birbirine düşürüldü, savaşlar icat edildi, milyonlarca insan

binlerce savaşta yok yere öldü.

232

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Savaş olmayan ortamlarda kapitalizmin yolu açılsın aydın-

lansın diye;

Toplumlar cehaletle başbaşa bırakıldı…

Yoksullaştırıldı…

İnsanca yaşamanın temel hakları olan sağlık, eğitim bile

-herkes yararlanamasın diye- kuruşlandırıldı.

Doğa acımasızca katledildi.

Kapitalizmi kurumsallaştırmak için İkinci Dünya Savaşı

şartlarının gölgesinde Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası,

Birleşmiş Milletler gibi bugün aslında “ne idüğü belirsiz, beş

para etmez” kurumlar ortaya çıktı. Bu kurumların üzerindeki

kumaştan ahlâklı bir elbise yapmak mümkün değildi. Çünkü

kapitalizmin konfeksiyon ürünüydü!

2008 de kapitalizm -beklendiği gibi- duvara tosladı.

Ahlâksızlığın diz boyu olduğu bir kez daha gözler önüne se-

rildi.

Aslında borç sarmalı “kırmızı başlıklı kız” öyküsü gibi sa-

dece kişileri, şirketleri değil ülkeleri de bataklığa çekmişti. Aç-

tıkları krediler ve verdikleri borçlar ile “amcaoğlunun bayram

bahşişi” kıvamında maddi destek verenler borç sarmalı sayesin-

de ayakta kalabileceklerinin bilincinde olan “ahlâksız” kurum-

lardı.

Bunlar dünya nüfusunun sadece %1'i. Ama toplam gelirin

%50'sine sahipler. Yani formülün doğasındaki ahlâksızlığı “de-

mokrasi battaniyesi” ile örtmeye çalışıyorlar!

IMF, Dünya Bankası, Birleşmiş Milletler gibi kurumları üre-

ten ve adı “gelişmiş” olan ülkeler bile ekonomileri duvara tos-

ladığı için merkez bankalarının bastıkları karşılıksız paralar ile

ekonomilerini ayakta tutmaya çalışıyorlar. Yani yine “ahlâksız”

bir yola başvuruyorlar!

Yunan referandumu demokrasi, ahlâk ve paranın hesap-

laşmasıdır.

Siyasetin Sığ Sularında

233

şimdi Yunan ekonomisinin nasıl kurtulacağı değil kapitaliz-

min nasıl kurtulacağı konuşuluyorsa bu yüzdendir.

Aleksis Çipras -belki de- tarihin akışını değiştiren bir adım

atıı bu kreditörlere kafa tutarak!

Ahlâki değerlerden yoksun olduğu için Sovyetlerin şemsi-

yesi altındaki blok 70 yılda çöktü yok oldu. Ahlâki değerlerden

yoksun olduğu için kapitalizm 1980'lerden bu yana bitkisel ha-

yatta, özelleştirmeler bile kurtaramadı sayılı günlerini.

2008'de kalp masajı ile hayata döndürüldü ise de oyunun

kuralları bozuldu. Yunanistan referandumu ile yeni toplumsal

uzlaşma kültürünün taşları döşenmeye başladı. Bakalım nasıl

bir şey olacak?

DEREDEN TEPEDEN…

Dereden Tepeden...

237

Bir de yaşamın ta kendisi vardır. İçinde size ait yaşamın ger-

çekleri dans eder. Kimi zaman vals, kimi zaman tango… Ben

bunları rüzgar güllerine doğru uçan kuşlara benzetirim. Ucun-

da belki tehlike de vardır ama yine de size aittir her şey!

Sizin kararlarınız…

Sizin yaşam tasarımınız…

Yaşamın size sundukları ile sizin yaşadıklarınız arasındaki

gel-gitler mutlaka bir yerlere not düşülmüştür.

Aslında bunlar yaşamın hangi penceresinden nereye bak-

tığınız ve neyi yaşamakta olduğunuzla ilgili kendinize fısılda-

makta olduğunuz bir şeylerdir.

Kimi zaman endişe…

Kimi zaman huzur, keyif ve rahatlık…

Kimi zaman ise sizin dışınızda ama sizinle ilgili gelişmeler-

dir.

Ama, hangisi olursa olsun; bir fikriniz vardır söyleyecek…

Paylaşacak… Bunlar sizin kimliğinizi de ele verir, yaşam tarzı-

nızı da…

Yaşamın “neresine” dokunmak…

Günler, haftalar, aylar, yıllar çok hızla akıp gidiyor. 30’lu

yaşlara kadar gelecekle ilgili beklentilerimizi istiflediğimiz bir

yaşam yığının içinde yol bulmaya çalışıyoruz.

30-40 arası elimizdeki pusulanın doğruluğunu sorguluyo-

ruz. Ya kuzeyi göstermiyorsa diye bir kuşku içimizi kemiriyor.

40’lı yaşlar en böbürlendiğimiz yıllar.

Her şeyi ne kadar da doğru yapmışız!

Hiç yanılmamışız!

Hep isabetli kararlar vermişiz…

Ama ne kadar doğru bir yerdeyiz. Bu tartışılır…

50 ve sonrası geleceğe bakmaktan çok yaşanmışlıkların soh-

bete meze yapıldığı yıllar olarak geliyor gündeme.

238

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bunları düşünenler bir bilseler Çetin Altan’ın 40 ‘lı yaşlarda

gazeteci olduğunu Hıfzı Topuz’un ilk romanını 70’li yaşlarında

yazdığını…

Yani öyle ya da böyle… Yaşam akıp gidiyor: kendi içinde

sürprizlere gebe olarak…

Dereden Tepeden...

239

EHLİYETLE BİRLİKTE ” NEZAKET” SINAVI!

27 Eylül 2014

Yıllardır düşünür dururum.

Neden “mutsuzluk katsayımız” bu kadar yüksek diye…

Kendimden biliyorum; sabahları kalktığımız andan itiba-

ren, “asabi, gergin, asık suratlı” bir renkle yaşamın labirentli

kollarına atarız kendimizi.

Durakta otobüs bekleyenler mutsuz, araç kullananlar mut-

suz, araç içinde yarım kalmış uykusunu tamamlamak duru-

munda olanlar mutsuz, otobüstekiler mutsuz, simit satanlar

mutsuz, simit alanlar mutsuz, vapura binenler, inenler, metro

duraklarına inenler, çıkanlar…

Herkes mutsuz.. Ya da mutsuzluk katsayıları yüksek.

İşe geldiklerinde mutsuz oldukları için, kapsama alanında-

kilere de bunu yansıtma ve yayma ve hatta etkili olma olasılık-

ları da yüksek.

İstisnalar var tabii…

240

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Onlara hayranım. Sabahları gülebi-

len, kahkahalar atabilen ve çevrelerine

mutluluk hormonu aşılayanlar bir şekli

ile başka gezegende yaşamıyorlar. Bizim

aramızdalar ve doğallıkları içinde mutlu

olmayı becerebiliyorlar.

Mutsuzluk katsayısı bu kadar yüksek

insanın yaşadığı ortamda doğal olarak

sinirler hep gergin, sesler hep yüksek tondan çıkıyor ve çok sık

bir şekilde günün akışını kökten değiştirecek kavgalara, çatış-

malara da tanık oluyoruz.

Bunları hepimiz biliyoruz. Çünkü biz de bunun bir parça-

sıyız.

Peki nedir bizim mutsuzluk katsayımızı sürekli artıran, bir-

birimize karşı silahlarımızı kuşatan, yaşamı çekilmez hale geti-

ren davranışlarımızın kaynağı?

Ben buldum!

İki temel neden olduğunu düşünüyorum. (Tartışmaya açık)

Trafik ortamı ve yaşamak zorunda bırakıldığımız çarpık

kentleşme!

Her ikisinin de en az diğeri kadar mutsuzluğumuzu besleyen

ana damarlar olduğunu düşünüyorum.

Trafik ortamının “oyun kurucusu” ehliyet olayı örneğin…

Ehliyet alabilmek için girdiğimiz sınavda, ne zaman durula-

cak, hangi işaret ne anlama gelir, yokuş yukarı nasıl kalkılır, kaç

km ile gitmek gerekir gibi içeriksel olarak teknik bir sınavdan

geçeriz. Hem yazılı, hem de uygulamalı…

Hiç bir zaman okul işareti olan bir kavşakta neden durma-

mız gerektiği, durmazsak ne olabileceği…

Öğrenci taşıyan bir okul taşıtının neden hız limitlerinin üze-

rinde gitmemesi gerektiği…

Dereden Tepeden...

241

Engellilere ait yere park etmemizin hangi sorunlara neden

olabileceği…

Trafik tıkanıklığında acil şeridine günün birinde bizim de

ihtiyacımız olabileceği…

Yani kısaca, araç kullanmanın ön şartının “önce insan” ol-

duğu ve kuralların da aslında bu amaçla geliştirildiği sorgulan-

madığı için bugün tam bir “saygısızlık ortamına” dönmüş bir

trafik ortamında yaşamak durumunda bırakılmışız.

Bir yaya geçidinde karşıdan karşıya geçmekte olanlara yol

verdiğim zaman aldığım o “tebessüm” dolu bakışlarla kendimi

zenginleştirmeye çalışırken;

Altlarında son derece pahalı araçlar ve kılık kıyafetlerinden

iyi eğitim almış, iyi şirketlerde iyi gelirlere sahip oldukları iz-

lenimi veren sürücülerin “tarlada ehliyet almış” görüntüsü ile

trafik ortamında dolaşmaları…

Başta minibüs sürücüleri ve taksiciler olmak üzere bir çok

sürücünün kendini “kamikaze” zannetmesi…

Bir yere yetişme telaşı olanların olası kaza risklerini ceple-

rinde taşımayı alışkanlık haline getirmiş olmaları…

Bakımsız araçları ile trafik ortamına çıkılmasını “maharet”

sananların varlığı…

Otobüsler, kamyonlar, mobiletler, motorlar derken içinden

242

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

çıkılmaz trafik ortamının “eğitime değil de cezaya dayalı” de-

netleniyor olması…

Sonuç ortada; her yıl 4 bine yakın ölüm, 250 binden fazla

yaralıya mal olan kazalar… Bu insanların aileleri, arkadaşları ve

yakın çevrelerini de dikkate alırsanız mutsuzluğun kaynağını

başka yerde aramaya zaten gerek yok!

Trafik ortamı bana göre mutsuzluk katsayımızın temel ne-

denlerinden birini oluşturuyor. O yüzden yeni duyduğum “ehli-

yet alınırken nezaket ve adab” sorgulanacak haberini büyük bir

keyifle kucaklıyorum.

Diğeri daha feci…

Çarpık kentleşme yani.

Başımızı sokacak bir “yuva” noktasından kentleşme olgusu-

na bakıldığı için…

Rant sistemi öyle bir “yuva” armağan etti ki bizlere;

Ne komşularımızı tanıyoruz…

Ne bakkalımız bizi biliyor…

Ne çocuklarımızın güvenle oynayabilecekleri oyun alanları

var…

Ne nefes alabileceğimiz parklar, bahçeler, yeşil alanlar…

Ne aracınızı düzgün bırakabileceğiniz park yerleri…

Dereden Tepeden...

243

Ne sinema, tiyatro, galeri gibi kültürel harman ihtiyaçları-

mızı giderebileceğimiz mekanlar…

Ne… Ne… Ne…

Bu çarpık kentleşme; işe, okula gidip-gelirken alabildiğince

belleğimize kazınan bir görsellik sunuyor… O görsellik zaten

mutsuzluğun ana kaynağı olarak davranışlara yansıyor.

Yıllar önce Almanya’dan ülkemize ilk kez gelen bir üst dü-

zey yöneticiyi İzmir’de havaalanından oteline getirdikten sonra

yemeğe götürdüm ve ilk izlenimlerini sordum; “Biraz enteresan

villa anlayışınız var” dedi. Önce anlamadım. Ama sonra yol

boyunca geçtiğimiz gecekonduları kast ettiğini anladım.

Durum bundan ibaret.

Trafikte de kentleşmede de mutsuzluğu kendi ellerimizle

inşa ettik. Hem de bunu okumuş abilerimiz, ablalarımız eliyle

yaptık; mimarlarımız, mühendislerimiz, teknik insanlarımız ve

daha sayabileceğimiz bir çok meslek mensubu bu mutsuzluk kat-

sayımızın temeline harç koydular.

Ne yapabiliriz?

İki basit şey;

Sabahları en az 3 kişiye günaydın diyebiliriz ve

Yaya geçitlerinde “özellikle” yayalara yol verebiliriz…

244

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ERKEKLER İÇİN YAŞAMIN LEZZETİ

45-55 YAŞ BANDINDA!

28 Eylül 2014

Bir gün konuşmacı olduğum bir konferansın kahve mola-

sında uzun zamandır görüşmediğim dostlarımla sohbet ediyor-

dum. Tesadüf kümelendiğimiz grubun tamamı erkekti. Bir ta-

nesinin o gün doğum günüymüş ve 45 yaşına giriyormuş. “Yeni

dünyana hoşgeldin” dedim.

O ve diğer dostların şaşkın bakışları arasında ne demek iste-

diğimi açıklamaya çalıştım.

“Bir erkeğin eğer ciddi bir sağlık sorunu yoksa bana göre ya-

şamın lezzetini damaklarında dolaştıracağı yıl ar 45-55 arasıdır”

dedim. Ama ben 55'i geçtiğim için 5 yıl bonus veriyorum ve

bunu 45-60 yapıyorum diye de ilave ettim.

“Yani ne demek bu?” şeklindeki bakışları cevaplamak du-

rumundaydım. Aslında Ertuğrul Özkök bir yazısında benzer bir

yaklaşımda bulunmuştu ama…

Eğer bir erkek, 45 yaşına geldiğinde kariyer meselesini

çözmüş ise, ailesi ile ilgili temel ihtiyaçları giderebilmiş ve aile

Dereden Tepeden...

245

bireylerinin güvencelerini ta-

nımlamışsa…

Paranın neleri satın alabi-

leceği, neleri alamayacağının

ayrımını yapmayı öğrenmiş-

se…

Makam, kırmızı halı, rütbe

gibi “itibar getirdiği” düşünü-

len sanal yanılgıları vestiyere asabilmişse…

İkinci bir kariyer yapmanın “tam zamanı” duygusu içini ke-

mirmeye başlamışsa…

O güne kadarki başarısızlıklarını “kültürel zenginliğine

katık edebilmişse” …

Yaşamın kalite örgüsü olan; resim, müzik, edebiyat gibi alan-

ların kendini yenilemenin araçları olarak görmeye başlamışsa…

O güne kadar yeterli, derinlikte “dostluk biriktirmişse” …

O erkeğin yaşamı imrenilecek bir on yılı hak ediyor demek-

tir.

Çünkü 45'inde bu noktada olan erkek;

Nereye seyahat edilecek, ne yenilecek, ne içilecek, ne giyile-

cek, kim görülecek konularında kapısı çalınacak biridir.

Duygularını en saf, en doğal, en “olması gerektiği” gibi pay-

laşmaktan çekinmeyecektir.

O güne kadar hiç denemediği halde “şiir” bile yazmaya baş-

layabilir. Bir tiyatro oyununda “rol” talep edebilir. Resim kursla-

rına gidebilir ve sergi açabilir. Müzikte yeteneklerini sınayabilir.

Bu erkek “büyük mutlulukların” peşinde değildir artık.

Anı yaşamayı ve o anın içindeki mutlulukları keşfetmeyi, uzak-

ta “ne zaman geleceği belli olmayan” mutluluklara tercih eden

“birisidir” .

Ödüllere gitmez. Ödüllerin ona geleceğinin bilincindedir.

246

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bunun “Oskar” olmasının gerekmediğini, ödevine yardım etti-

ği alt komşusunun ilköğretimdeki kızı tarafından teşekkür an-

lamında ona yazılmış bir “şiir” bile olabileceğinin bilincindedir.

Dostlukları gerçek ve kalıcıdır. İyi gün dostu değil, zor za-

manların oyun kurucusudur artık.

Yaşam yönetiminde Epikür dönemine girmiştir. “Zevk,

mutlu bir yaşamın başlangıcı ve ama-

cıdır” demez ama hissettirir! Veya; “Ha-

yatı zevkli kılan şeyler, kolay bulunma-

yan şeylerdi ama aslında hiç de “paha-

lı” değildiler.” gibi laflar ederler!

Yaşamın kalitesi “ondan” sorulurca-

sına bir “bilge adamdır” artık O!

Savaşların, derin toplumsal çatışma-

ların içinde bile “yaşamı anlamlı kıla-

cak” bir pusuladır.

Kısacası, yaşamın gerçek lezzeti ile

buluşmak için “nereye” bakacağını biliyordur.

Bir erkek hiç bir zaman 30'larında bu yazdıklarımızı ken-

dine dert edinmez. Başka öncelikleri, hedefleri, beklentileri ve

“değerleri” vardır, o yaşlarda!

Bu 40'ına kadar böyle devam eder. 40 yaşına kadar kariyeri

ile “net” kazanımları olmamışsa, para, sağlık, aile gibi yaşamın

omurgası olan konularda bir alt yapı oluşturamamışsa, ya da

“hazırdan yemişse” , 40'ından sonra istese de bunları yaşam ka-

litesi ve lezzeti ile buluşturacak bir performans gösteremez.

Altında teknesi olsa bile nasıl usturmaça atacağını bilemez.

BMW 7.40'a biniyor olabilir ama penceresinden dışarı man-

dalina kabukları atar!

Müzayeden bir dolu paraya heykel alır ama çalışma masasın-

da kâğıt ağırlığı olarak kullanır!

Yaşamı paranın satın alabileceği “şeyler” üzerinden kurgu-

Dereden Tepeden...

247

lar. Buna “insan” da dahil olabilir!

Terazinin kefelerinde ya kolay yoldan sahip olunmuşluk-

lar ya da beceriksizlikler veya yeteneksizliklerin yumak olduğu

gramlar duruyordur.

Hele bir de yaş kırklara gelmiş ve hem kariyer anlamında

hem de yaşamın omurgası olarak tanımladığımız sosyal biri-

kimler elde avuçta yoksa!

İşte bu en kötüsü… Bu yaştan sonra -istisnalar hariç- tami-

rat/tadilat fayda etmeyecektir.

Her şey yarım yamalak, bir ondan, bir bundan şeklinde ola-

caktır.

Başkalarının hayatlarından “rol” çalma yegane uğraş haline

dönüşecektir.

Zamanında değerlendirilmemiş fırsatların anıları bir “zen-

ginlikmiş” gibi sunulacaktır.

Erkeklerin 45 yaşına yapacakları hazırlıklar için son şansla-

rı 40-45 bandıdır. Bir çeşit “hazırlık sınıfı” yani… Bir yandan

mevcut işler, güçler; diğer yandan 45'e hazırlık gerektiren konu-

lar… Yeterli bir süredir yaşamın kalitesi ile buluşmak isteyenler

için.

Bütün bunları anlattıktan sonra “beklediğim” soru geldi;

“Peki ya kadınlar için durum ne?”

Cevabı çok basit aslında… Erkeklerin 45-55 yaş bandında

yaşamın kalitesi, lezzeti ve bunlara paralel beklentileri her ne ise

kadınlarda bunun karşılığı 30-40!

Hodri meydan:-)

248

BİRBİRİMİZİN HAYATINDA HANGİ

ROLÜ OYNUYORUZ?

29 Ocak 2015

Yaşam kendi içindeki çelişkileri ve komiklikleri ile akıp gi-

diyor.

Arkamıza dönüp baktığımızda farklı zaman dilimleri için-

de hayatımızda bir takım insanların farklı rolleri oynadıklarını

görüyoruz.

Aynen bizim de bir takım insanların hayatında oynadığımız

roller gibi.

Çekirdek aile içinde bile büyük kardeş zaman zaman kendi-

sinden talep edilmese bile “baba” rolünü üstlenebilir. Küçük kar-

Dereden Tepeden...

249

deşlerin böyle bir beklentisi olmadığı için büyük kardeş “baba”

rolünü oynar ama bir “babanın saygınlığını” hiç bir zaman elde

edemez! Oysa ki rolü çok başarılı bir şekilde oynamış bile olabi-

lir ve aile dışından bu konuda ciddi takdirler de alabilir!

Bazen evliliklerde de karşımıza çıkar. Çiftler birbirlerine aşık

olmadıkları halde “Love Story” nin yönetmenini kıskandıracak

yetkinlikte aşka soyunurlar! Ama arka planda aşk olmadığı için

rolleri Bostanlı pazarından alınmış giysiler gibi sırıtır.

Aşklarını terk edip arkadaş evlilikleri yapanlar ise zaten bir-

birlerine “arkadaş” rolü vermişlerdir. Yaşam bu eksen üzerinde

akıp gidecektir. Bir arkadaşın sorumlulukları evliliğin omurgası

biçiminde yaşamla sarmal olur.

Asıl tehlike sosyal hayatın içindeki ilişkilerde! Kimin haya-

tında kimin ne rolü var?

Aslında iki kişi, arasındaki rol dağılımı basit, anlaşılabilir

ve uygulanabilir. Ama bu iki kişinin arasında dahil olabilecek

üçüncü, dördüncü, onuncu, onbeşinci kişiler olduğunda roller

de farklılaşmaya başlar.

Aslında farklılaşan roller değil dağ başında, gecenin bir saa-

tinde kız başına eve dönerken araban bozulduğunda ailenin dı-

şında ilk kimi arayabileceğindir!

Tabii ilk aradığın kişinin o telefonu görüp de açmaması, açıp

ta “bu saatte seninle uğraşamayacağım” havasında konuşması

veya sorunu savsaklaması, “outsource” etmesi o güne kadar o

kişiye biçilmiş rolün ne derece doğru ve isabetli olduğu ile ilgili

bir hayat dersidir!

Ve o an “dank” eder!

Hayatımızda aslında

kaç kişiye hak etmediği o

rolleri vermişiz.

Bir anda yaşamımıza

“kâbus” gibi çöker gecenin alaca karanlığındaki iç hesaplaşma:

250

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Gerçekten kim “arkadaş”,

Kim “iş arkadaşı. mahalle arkadaşı, uzaktan tanıdık”…

Kim kardeş, abla, ağabey, dayı, amca vs.

Kim “dost”…

Ama hepsinden önemlisi kimdir o aile dışında “ilk arana-

cak olan” …

Asıl karın ağrıtan soru ise, başkalarının bize verdikleri rol

gerçekten bizim üstlendiğimiz sorumlulukların karşılığı mı?

Ya haberimiz olmayan sorumlulukların omuzlarımıza yüklen-

diği bir rolden habersizsek! Ya gecenin bir saati, uykunun en de-

rin saatlerinde çalan telefon dağ başında arabası bozulmuş bir

“tanıdıktan” geliyorsa!

Temel sorun zaten gerçek rollerle varsayılan roller arasında-

ki çelişkiden ibarettir.

O romantik akşam yemeğinden sonra erkek sinemaya “sev-

gilisi” ile gittiğini günlüğüne not düşerken kadın tarafında du-

rum bir “arkadaşı” ile gittiği filmi beğendiğinden ibarettir!

Bir tatil dönüşü ev “komşusu” değil “hırsız” tarafından so-

yulmuştur.

Genç kızın kariyeri için çok anlamlı bir terfi “patronun” bir

hafta sonunu Prag’da geçirmek teklifi ile anlam ve şekil değişik-

liğine uğrar!

Hasta yatağında son günlerini geçirmekte olan ailenin bü-

yüğü bir anda karşısında “çocuklarını” değil mirasa “hissedar-

ları” bulabilir.

Birlikte aynı işe giren iki “arkadaşın” zaman içindeki reka-

beti “düşman” saflarındaki kavgadır artık!

Oysaki ilişkilerdeki rolleri belirleyici unsur “kokudur”, “do-

kudur”, “tondur”… Bir heykeltıraşın elinden çıkmış yontudur!

Kime, hangi konuda ne kadar güvenebileceğin meselesidir.

Özünde varsa, vardır… Yoksa “yoktur” . . Bunu da bakışlar

anlatır. Eller, ayaklar, dudaklar, kelimeler değil.

Dereden Tepeden...

251

BİZ NE ZAMAN YAŞAYACAğIZ?

7 Mart 2015

Yaşamın karanlık dehlizlerinde yaşları önce birer birer, son-

ra da onar onar arkanızda bıraktığınızı algıladığınızda yaşamın

lezzetli taraflarını ıskaladığınızı fark edebilirsiniz.

Ama bu dehlizlerde zaman zaman karşınıza “üniversite gibi

adamlar/kadınlar” çıkar! Bunlar evrensel bilgiye her daim ula-

şan, bu bilgiyi işleyen ve içine lezzet katarak paylaşan insanlar-

dır. şöyle bir arkanıza yaslanıp bakıp, gözlerinizi kısarak gerile-

re baktığınızda bu insanların sayısı da fazla değildir.

İşte İnternet Ekipler Amiri lakaplı Serdar Kuzuloğlu benim

“üniversite” gibi yaşamımı zenginleştirdiğim dostluklardan bi-

ridir.

Eksik olmasın, geldi Alaçatı’ya… Bir hafta sonunu kendi do-

ğal akışı içinde paylaştık. Ve bir üniversite bitirmiş kadar zen-

ginleştiğimi hissettim.

İzlenimlerini paylaştığı yazısı(*) onu bir üniversiteye benzet-

memin ne kadar haklı bir tespitim olduğunu gösteriyor.

Ellerine ve aklına sağlık olsun

(*)http://www.mserdark.com/biz-ne-zaman-yasayacagiz/#more-13986

252

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

BİR “NUMARADAN” İBARET OLACAğIMIZ

GÜNLER NE KADAR UZAK?

6 Nisan 2015

Facebook, Twitter ve Youtube yasakları ile birlikte günlerdir

yazmak için bir kenarda duran blog yazısı notuna gözüm ilişti;

başlıkta olduğu gibi not aynen şöyleydi; “Bir numaradan ibaret

olacağımız günler ne kadar uzak?”

İsimlerimizin, soyadlarımızın anlamının giderek kaybol-

makta olduğunu acaba bir tek ben mi gözlemliyorum!

Dereden Tepeden...

253

TC kimlik numaramız yaşamın yönetilmesinde artık en ön

sırada değil mi? Hemen arkasından ehliyet, pasaport ya da SGK

gibi bir takım numaralar hayatımızı yönetmiyor mu? Bunların

hiç biri değilse de; “cep telefonun neydi ya” gibi sorular bizi ya-

şamın içindeki girdaba çekmiyor mu?

Bir şarkı vardı; “Ahmet, Mehmet, Süreyya” diye başlayan…

Coşkusunu içindeki isimlerden alan…

İsimlerin yerine George Orwell’in 1984 romanındaki numa-

raların isimlerle değiş-tokuş edildiği bir döneme geri dönüyo-

ruz!

1984'de Steve Jobs Apple Macintosh lansmanının arkasından

bilgi çağına geçtiğimizi söylemişti. Ve hiç bir şeyin bizi George

Orwell’ın 1984 romanına geri döndüremeyeceğini vurgulamıştı.

şunun şurasında topu topu 30 yıl geçti. Ve sanki 1984'den daha

beter bir toplum düzenine gidiyormuşuz gibi bir duygu kapladı

içimi!

-” N’aber 37586075946?”

-”İyiyim valla 67566645432.

87546555236 hastaydı. Onun yanından

geliyorum.!”

-” Peki, 27897544056'yı görürsen selam

söyle”

gibi mi olacak yani hayatımız?

Bir kâbus resmen aklıma gelen.

TC kimlik numarasının yanına iliştirilen bir parmak izi…

Her köşede bir mobese kamerası…

Yemek yediğin, kahve içtiğin restoran ve kafelerde kamera

kayıtları…

Yaşamın tüm alanlarına hapsedilmiş bir özgürlük tarif edi-

yorlar bu yüz yılda…

Bilim kurgu romanları ile yarışan senaryolar…

254

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Kaybettikleri gücü teknoloji ile geri alma mücadelesinde

adım adım;

“Bir numaradan ibaret olacağımız günlere” doğru ilerliyoruz!

Endişe verici.

Ama gerçek.

Yeni doğan çocuğunuza koyduğunuz bir ismin bile anlamı

olmayacak…

Hatta raf ömrü bile bir kaç saatlik olacak…

Kolay hatırlanır numaralar, örneğin; 666 666 66 666 gibi,

daha çok para edecek mi acaba?

Borsası olacak mı?

Alınıp satılabilecek mi? Telefon numaraları gibi bir devletten

(operatörden) diğerine taşınabilecek mi?

Her hangi bir yerde her TC kimlik numarasını sordukların-

da ya da bir yere yazdığımda bunlar geliyor aklıma.

Haksız mıyım?

Dereden Tepeden...

255

KEDİLERİN İTİBARINDAN

KALİFORNİYA’NIN SU KESİNTİLERİNE

7 Nisan 2015

Kediler kedi olalı hiç “Kara Salı” olarak tarihe geçen elektrik

kesintilerinin olduğu günkü kadar itibar görmediler!

şımartılmadılar.

Önemsenmediler.

Sosyal statüde bir aslanın bile kıskanacağı seviyeye geldiler!

Sosyal medya üzerinden dönen şakalar, espriler, görseller as-

lında ne kadar ciddi bir sorun ve hatta tehlike altında olmamıza

karşın içimizdeki yaratıcılığı nerelere kadar taşıdı

Kediler üzerinden dönen “geyik” aslında ne kadar ciddi bir

yönetim kalitesi eksikliğinin belgesi oldu.

Dahası, aradan bu kadar zaman geçmiş olmasına karşın ne-

denini bulamadığımız elektrik kesintilerinin yaşandığı ülkede

iki tane nükleer santral yapıyor olmamız.

Trafoya kedi dalmasının altından bir şekli ile kalkabiliriz

ama ya kediler nükleer santrala dalarsa…

256

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Biz kedilerle uğraşıyor olalım Amerika Birleşik Devletler’in-

de ancak filmlere konu olabilecek bir gelişme yaşanıyor; en zen-

gin vilayetlerden biri olan Kaliforniya’da resmi su kesintileri

başladı!

ABD tarihinde bir ilk!

Artık gelişi güzel araba yıkayamayacak Kaliforniyalılar…

Çimlerini de sulayamayacaklar.

Hatta duş sürelerindeki su tüketimlerini bile kontrol altında

tutmak durumundalar.

şimdilik yeşil rengini korumakta olan golf sahaları su kesin-

tilerinden en fazla nasibini alacak olan yerler.

2013 kullanım oranları baz alındığında en az yüzde 25 ke-

sinti talebi var Kaliforniya Valisinin.

Kişi başına 50 bin dolardan fazla geliri olan bir ülkede “su

kullanımının sınırları” var!

“Bize ne, Amerika düşünsün” diyemeyeceğimiz bir gündem

var.

Nasıl ki Japonya’da Fukuşima nükleer santralı insanoğlunu

radyasyona boğduğunda ” Bu Japonya’nın meselesi bize ne!” de-

mediysek,

Kaliforniya zorunlu su kesintileri herkese bir mesaj!

Tabii ki sorun, ABD’deki kedilerin çok su içmesinden ya da

susamışlığından kaynaklanmıyor!

Yüz yılı aşkın bir süredir sırtımızı döndüğümüz,

Görmezden geldiğimiz,

Yok saydığımız,

Umursamadığımız,

Bilimselliğine inanmadığımız

Küresel ısınmanın neden olduğu iklim değişikliklerinin bir

yansıması.

Dereden Tepeden...

257

Hemen yanı başında Arizona daha katı su tasarrufu ön-

lemlerini açıklayacak yakında. Ve daha bir çok eyalette benzer

durumların yaşanması söz konusu. Kaliforniya Valisi Brown

açıkladığı su tasarrufu tedbirleri paketini bir “uyandırma servisi

telefonu” olarak tanımlıyor.

Hala merak ediyorum, koskoca Amerika, bu su sorununun

faturasını neden kedilere kesmedi diye!

258

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

HEYKELTRAŞLARI VERGİ REKORTMENİ

OLAN BİR ÜLKE OLSA İDİK…

3 Ekim 2010

2001 yılının kriz günlerinde…

O belirsizliğin tam göbeğinde yaşarken…

Bırakın bir hafta sonrasını, bir saat sonrasını bile göremedi-

ğimiz akşamlardan bir tanesinde, CNN Türk’ün canlı yayım-

lanan “Soru/ Cevap” programında Yavuz Baydar’ın konuğu ol-

dum.

Konumuz kriz.. Nasıl yöneteceğiz, ne yapacağız, çıkabilecek

miyiz bunun içinden derken…

Söz döndü dolaştı “vizyon” gibi sihirli bir sözcüğe geldi. “Bu

ülkenin vizyonu var mıydı?” Büyüklerimiz bize nasıl bir ülke

vaat ediyorlardı? Elimiz uzanabilecek mi, değebilecek miydik

oraya?

Birden dökülüverdi ağzımdan;

“Heykeltıraşlarının vergi rekortmeni olduğu bir ülke…”

Belki çok “absurd” bir beklenti idi. Uçuk, kaçık, krizin gir-

Dereden Tepeden...

259

dabında boğulmuş Türkiye’nin en son düşüneceği bir fikirdi…

Ama, derler ya; “düşüncesi bile hoş” …

Çünkü, heykeltıraşları vergi rekortmeni olmuş bir ülke, so-

runlarının büyük bir kısmını aşmış bir toplum olurdu. Sadece

heykel değil, tüm sanat dalları bundan nemalanırdı. Resim, se-

ramik, plastik sanatlar, edebiyat, şiir. Hepsi…

Toplumun öncelikleri farklı olurdu. Böyle “ucube” kentler-

de, mutsuzluğun kucağına oturmuş insanlar olmazdı. Sanatın

eli, oturduğumuz binalardan, sokaklarımıza, meydanlarımıza,

tramvayların, otobüslerin rengine, vapurların tasarımına, hava-

alanlarımıza, elektrik direklerimize, otobüs duraklarına kadar

her şeye değmiş olurdu.

İnsanların birbiri ile ilişkisi farklı olurdu. Dolmuş kuyru-

ğunda kavga etmezler, neden yan baktın diye birbirlerine bıçak

çekmezler, sanat galerilerinin sokağında arbede çıkmasına izin

vermezlerdi.

Arkadaşının yumruk darbesi ile okul bahçesinde ölmek zo-

runda kalmazdı ilköğretim öğrencisi “Mustafa” . Çünkü o sıra-

da atölyede seramik öğrenmekle meşgul olacaktı.

Evrensel bir “duruşu” olacaktı bu ülkenin eğer heykeltıraş-

ları vergi rekortmeni olsaydı.

İlk çağlardan bu yana, toplumsal yaşamın dokusu içinde

sanat, kültür ve felsefe ile yoğrulmuş bu topraklar üzerindeki

ülkenin insanlarının tüm dünyayı kıskandıracak kentlerde ya-

şadığına tanık olunacaktı. Milyonlarca insan, deniz-kum-güneş

için değil sanatı, kültürü ve kendi ülkelerinde bulamadıkları

toplumsal yaşamı ve huzuru görmek için geleceklerdi bu ülkeye.

Dünyanın dört bir tarafına, kültür ve sanat sektörünün en yük-

sek fiyatlarından satılmış eserlerinden elde ettiği geliri ekono-

misine katık edecekti. Ekonominin en önemli girdisi otomotiv

ihracatı değil, kültür ve sanat ürünleri olacaktı!

Arkeolojik alanları korumak için SİT kurulları icat etmek

260

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

zorunda kalmayacaktık. Zaten toplum koruyacaktı onları.

Gelişmişliğin, ilerlemenin ama hepsinden önemlisi çağdaş

yaşamın tüm iliklerimize serpiştirildiği bir kültür ve sanat top-

lumu olacaktık “gıpta” edilen. “İtibarını, kültür ve sanatın ye-

şerttiği” bir ülke olarak anılacaktık insanlık tarihinde…

Mutluluğu, birbirine düşman olmanın çarelerinde değil,

kültür ve sanatın satır aralarında arayan…

1989'da “kadife devrim” sonrasında Çekos-

lovakya’nın Devlet Başkanı seçilen ve Çek-

lerle, Slovakların barışçıl ayrılmalarına ön-

cülük eden edebiyatçı yazar Vaclav Havel’in

varlığını anımsadım birden

Dereden Tepeden...

261

BAŞARI…

2 Haziran 2015

Ödev yapan öğrenciler sordu; bize üç kelime ile “başarıyı”

tanımlayın!

Bugüne kadar başarı kavramı üzerinde epey tartışmışlığı-

mız var. Özellikle başarıyı “para” ile ölçümleyenlere karşı net

bir duruş sergileyebilmek için derin sularda yüzdük.

Bir yarışı – maçı kazanmak…

Üniversiteye kapağı atabilmek… Üniversiteden mezun ol-

mak. Sonrasında “bir baltaya sap olmak” adına işe girebilmek…

Kariyer basamaklarında yükselmek… Müdür, genel müdür

olabilmek!

Çok para ge tirecek bir sözleşme

imzalamak.

Toğrağı sürerken petrol bulmak.

Krizlerde dolara yat

ırım yapmak, kriz sonrasında pa-

262

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

rayı har vurup harman savurmak!

Siyasete girmek; ilçe başkanı, milletvekili, genel başkan hat-

ta başbakan belki de cumhurbaşkanı olmak!

lincoln Center’da saz çalmak.

Başarı mıdır?

Yaşamın hangi kesitinde, elimizde ne bulunduğu ile yetin-

mek zorunda kalmak “başarı” mıdır?

Geçmişe öykünmek ya da geçmişin kırık merdivenlerinde

“ah” lar çekip aslında ne kadar başarılı olabilecekken…

Karşımıza çıkan engelleri aşmadaki beceriksizliğimizin fa-

turasını çıkardığımız kişilerin başarılarının gölgesinde kalmış

olma korkusu…

Bir şekli ile elimizdekilerle yetinmemizi mi sağlıyor?

Ben kendi hayatımdan vereyim üç başlık altında öğrencile-

rimle paylaştığım “başarının” ne olduğu ile ilgili görüşümü…

Öncelikle “büyük resmi görmek” ; hangi işi yapıyor olursak

yapalım mutlaka bir yerde bir büyük resim vardır.

Bu resmi görmek kısa ve uzun vadede doğruyu yanlışı bir-

birinden ayırt eden kriterlerin net olarak görünmesini sağlaya-

caktır.

Örneğin insanoğlu 1800’lu yıllarda fosil bazlı yakıta merak-

landı. 130 yıldır yerin binlerce kilometre altından bin bir zah-

met, para ve kaynakla bu fosil yakıtı “enerji” adı altında “geliş-

mişlik” simgesi olarak benimsedi.

Uğruna savaşlar yapıldı. Milyonlarca insan canından, ma-

lından, yurdundan oldu. Üstüne üstlük geldiğimiz noktada gö-

rüyoruz ki karbon emisyonlarının ana kaynağı olması nedeniyle

ozon tabakasını deldik. İklim değişikliklerine neden olduk. Ve

sonuçta yaşamın sürdürülebilirliğini büyük bir tehlike altına

soktuk.

Dereden Tepeden...

263

şimdi bu bağlamda, başta devletler üstü konumları olan dev

petrol şirketleri olmak üzere fosil yakıt bazlı alanlarında faaliyet

göstererek elde edilen kazanımlara “başarı” diyebilir miyiz?

Küçük resimlerle oyalanmak kolaycılıktır.

Kaytarmacılıktır.

Kısa günün kârına oynamak gerisini umursamamaktır.

Önemli olan büyük resmi görebilmek ve onun içinde bir ko-

numlama elde edebilmektir.

Başarının ikinci göstergesi, onun “size ait olması” ile ilgi-

lidir.

Size ait olmayan kazanımlar başarı değil “puan” almaktır

diyebiliriz. Çok kötü oynadığınız bir futbol maçının son daki-

kasında rakip takımın kendi kalesine attığı gol ile maçtan galip

ayrılmak “başarı” değildir!

Başkalarında olmayan ama sizde olan “şey” ile elde edilen

kazanım başarıdır!

Bu bilgi ve el işçiliği ile elele giden bir “şey” dir!

Çok iyi bir marangoz olabilirsiniz, elinize kimse su dökemez

olabilir ama bunun arkasında bilgi ile işlenmiş ve sadece size ait

bir kurgu varsa o işte “başarıdır”.

Taklit edilmek, kopya edilmek bu nedenle güzel bir “şey”

dir!

Üçüncü başarı kriterim maddi bir beklenti içinde olmadan

“paylaşmaktır” ! Deneyim, birikim, bulgu her ne var ise bunları

saklamak kişisel olarak insanın kendisini zenginleştirebilir ama

yaşamın kalitesi ancak paylaşım olduğu sürece artar.

Paylaşım kurgusunun içine beklentiler girerse paylaşımın

kalitesi düşer.

İçi boşalmaya başlar.

Egolar devreye girer. İlişkilere zarar verebilecek davranışlar,

paylaşılan birikimin önüne geçmeye başlar.

264

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Bu nedenle “başarı” bir beklenti olmadan öylesine paylaş-

mayı bir yaşam tarzı haline getirmiş insanlarda daha nettir.

Paylaşarak zenginleşmek yaşam kalitesini artırır. Yeni paylaşım

alanları açar.

Peki “başarı” ne getirir?

Tabii ki “mutluluk” … Başarılı insanlara bakın onlar mut-

ludurlar.

Dereden Tepeden...

265

FAHRÜNNİSA KADIBEŞEGİL

“SANAT BİR YAŞAM…

YAŞAMSA SANILDIğI KADAR SANAT DEğİL”

10 Ekim 2011

266

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

“Sanat başlangıçta bir sevme işidir.

Ağacı, çiçeği, hayvanı, insanı… İşte resim bu sevme işini söy-

leme şekil erinden biridir.

Ve sesli düşünmenin görsel karşılığıdır diyebiliriz. Ama hep

devinim içindedir. İnandığı

değerler için ve değerler adına yaratır.

Sanat sürekli aramak ve değişmek demektir. Bu da sürekli

çalışmayı gerektirir. İyi bir resim baktığı şeyi kutsamalı ve ruhu

usulca tutuşturmalıdır.”

Bunlar onun sözlerinden alıntılar…

Blogunu ziyaret edin. Varsa anılarınızı yazın. Bizi ve O’nu

zenginleştirin. www.olusumdostlari.com

YILLAR

Yıl ar

Yıl arı kovalar

Sağar

Avuçlarındaki zaman

İpliğini

Oyalar

Düzenin düzensizliğinde

Ama bir yerde

Yalnızdır yine insanlar

Eğer aşıksızsalar…

Edebiyat dünyamızın kilometre taşlarından biri olan Olu-

şum dergisinin yayımcısıydı.

Emekli maaşını katık ettiği bu girişimi iki binden fazla ede-

biyat aşığının buluşma noktası oldu. Annemizin blogundaki

isimlere bir göz gezdirin. Kimler kimler, neler neler yazmışlar,

1970’li, 80’li,90’lı yıllarda bu dergide.

http:/ www.olusumdostlari.com/wp/olusum/olusum-yazarlari/

Dereden Tepeden...

267

Sergilerini özellikle Anadolu kentlerinde, kasabalarında,

köylerinde açardı. Ölümü yakınlarında hissettiği günlerde bile

çok sevdiği Silifke’de resim sergisi açma hazırlıkları içindeydi.

“Sergi gündeme gelince, ben bir yandan da Anadoluda bazı il

ve ilçelerle irtibat kurarak halkı resim sergisi görmeye alıştırmak

amacıyla senede en az üç sergi açtım.

Kastamonu, Çankırı, Urfa, Kahramanmaraş, Malatya, Kay-

seri, Konya, Sivas, Mersin, Adana, Silifke, Balıkesir, Bursa, Kuşa-

dası, Bodrum ve daha bir çok yer, bazılarında birkaç kez…

Öyle yerlere gittim ki, halkı hoparlörle sergiye davet ettik.

Herkes çok memnundu çünkü ilk kez dışarıdan gelen bir ressam

orada sergi açıyordu. Hala daha, bu alışkanlığımı sürdürüyorum.

250’nin üzerinde yurt içi ve yurt dışında tablolarım odaları süs-

lemekte…”

Bir Dünya insanıydı Fahrünnisa Kadıbeşegil. Sadece iki

oğlu için değil yaşamın gerçek değerleri için bir “ışıktı”…

268

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ISSIZ GECE

Uzuyor

Issızlığında gecenin

Parıl parıl asfalt yollar.

Yıldızlar,

Kandil kandil kaylaşıyorlar

Başıma değecekmiş gibi

Tepemde

Hafif uğultusu rüzgarın

Ve

Tok sesleri, ayaklarımın

Yankılar yapıyor

Boşluğunda gecenin…

Serilmiş önümde ışıl ışıl

Koca şehir

Uyuyor

Uyuyor, gündüzün kini, ihtirası

Sevgisi…

Nesi bağlıyor bizi bu boş dünyanın

Nesi?

Dereden Tepeden...

269

AĞIT

(Ceyhun Atıf Kansu’nun anısına)

Sen

Gül ezgileri ustası

Sevgi kaynağı,

Bozkırın güneş yanığı

Çocuğuna

Ağıt yakan,

İçimize doldurup

Esrik yankısını

Dostluğun,

Boş bıraktın

Ellerimizdeki

Ilgın sıcaklığı.

270

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

LAF – SÖZ

Aynı şehir, aynı toprak

Arada

Yollar, binalar yollar,

Arada

İnsanlar var

İnsanlar!

Görüşemiyoruz…

Dereden Tepeden...

271

BABALAR VE KIZLAR…

AMA ARKADAŞTIRLAR…

2 Mart 2012

Kız babaları sanırım beni daha iyi anlayacaklar.

Daha ilkokula bile başlamadan çiziktirdikleri çöp adamlı

resimlerde mutlaka babalar vardır. Elele tutuşmuşlardır onlarla.

Çocukluk yıllarında babaların iş seyahatleri dönüşleri kızlar

için çok özeldir. Babalarının kokusunu serpiştirmişlerdir oraya

buraya. Gece uyurlarken yanlarına uzanan babalarının kolları-

nı sımsıkı kavrarlar. Yok oldukları günlerin acısını çıkartırcası-

na…

Anneler tabii ki annedir. Ve çok özeldir kız çocukları için.

Ama babalar!

Gerçek bir rol modele dönüşmez mi yaşların merdivenlerin-

de.

Okul yıllarında alınan takdirler, onur belgeleri aslında

“kimler” içindir?

Kimin gözündeki başarı gerçek bir başarıdır “kız çocukla-

rının” kalbinde?

272

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Sözsüz bir iletişim vardır babalarla kızları arasında.

Her şeyi ama her şeyi dudaklardan sözcükler dökülmeden

paylaşırlar.

Gözler konuşur. Bakışlar yön verir yaşamın derinliklerine.

Sevince, üzüntüye, başarıya usulca dokunan ellerin sıcaklı-

ğındadır o duygular. Kelimelere gerek yoktur. Sırlar gidip gelir

içi sevgi, anlayış ve paylaşım dolu yaşam renklerinin tonlarında.

Gün gelir ayrılıklar yaşanır. Belki yüksek öğrenim için belki

gezmek, tozmak için.

Uzak diyarlarda bi başlarınadırlar gibi görünürler. Ama cep-

lerinde mutlaka babaları vardır. Yalnızlıklarına arkadaş yapmış-

lardır onları. En zor anlarda sıkıca kavrarlar ceplerindeki baba-

larını. Güç alırlar, cesaret alırlar, zorlukların üstesinden gelme-

nin en güçlü duygusudur babaları ile inşa ettikleri arkadaşlık.

Babalar kızlarının gözyaşlarına belki de hiç tanık olmazlar.

Ama bilirler: o gözyaşlarında babalar ile paylaşılan okyanuslar

vardır.

Babaların gözünce kız çocukları bir anda büyümüş olur.

Bir anda kendileri ile hesaplaşmaya başlarlar.

Yeteri kadar onlarla ilgilenmişler midir?

Yaşamın zorluklarına karşı onları gereği gibi hazırlamışlar

mıdır?

Kendi ayaklarının üzerinde duracaklarının bilincinde görü-

nüyorlardır ama gerçekten böyle olacak mıdır?

Ve gün gelir uçarlar yuvadan. Kendi yuvaları için.

Evliliğin ilk dakikalarındaki o kocaman sarılış bir babaya

değil yaşam boyu yüreklerde yer etmiş “arkadaşadır”. Çünkü

onlar aslında arkadaştırlar!

Evet bildiniz: kızım yani en iyi arkadaşım Pırıl evlendi.

Darısı diğer kız babalarına…

Dereden Tepeden...

273

NASIL ZENGİN OLUNUR?

23 Mayıs 2012

Zenginlik oldum olası hepimizin başına “dert” olan kav-

ramdır. “Nasıl bir zenginlik” meselesi yaşam boyu hepimizi

meşgul etmiştir. Zenginlik üzerine yazılan kitapların, verilen

tavsiyelerin haddi hesabı olmadığına hepimiz tanık oluyoruz.

Hangimizin belleklerinde; “Ah bir zengin olsam” (Fiddler on

the roof) şimdiki zamanla gelecek zaman arasında zenginliğin

süslediği hayallerin somut bir yansıması olarak yaşamımıza hem

müzikal hem de film olarak yer etmedi ki?

Oldum olası zenginliğin temel ölçütü belleklerimize “para”

ile kazındı! Hep bu zenginliğin peşinden koştuk yıllarca. Üni-

versite yıllarımızı, diplomayı aldıktan sonra “nasıl zengin ola-

cağımızın” hayalleri işgal etti. En çok parayı nerede ve nasıl ka-zanabilirdik?

“Çok” olan para neydi acaba?

Herkes “çok paranın” karşılığını bir kağıt parçasına yazma-

ya kalksaydı birbirimizden ne kadar farklı dünyaların insanı ol-

duğumuzu görebilir miydik?

274

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Çok para için zenginliğin peşine düştüğümüz yaşam bizi;

ailemizden, dostluklarımızı doyasıya yaşamaktan, sanat dün-

yasının derinliklerinden alıkoymadı mı? Bunları hiç zenginlik

hesabımızdan düşmeye kalktık mı?

Herhalde “borçlu” çıkardık!

Nedense “zenginliği” ve “mutluluğu” hep gelecekte ara-

makla ilgili bir gündemimiz oldu.

O mutluluk ki;

Bizi “zengin” edecek.

Mutluluk “satın alınabilir mi ki” zenginliğin göstergesi

olan bir para birimi gitsin bir yerden alabilsin!

O zenginlik ki;

İçinde “mutluluğu” barındırsın!

Para ile zengin olmanın dayattığı mutluluk sade, naif bir

mutluluğun yerini tutabilsin.

Gelelim bu satırları yazmama neden olan “mutluluğuma”…

Yaşamı zenginleştirmek için herkese bir Haluk Gürgen hoca lazım

Beş yıldır ders verdiğim Bahçeşehir Üniversitesindeki son

dersimi yaptım bugün.

40 öğrencim.

Hepsi pırıl pırıl.

Dereden Tepeden...

275

Gözleri gelecekte… Hepsi yaşamda “is” değil “iz” bırakma-

ya aday.

Ben hep oldum olası, dostlarımla, arkadaşlarımla, eşimle,

kızımla zenginleştim. Çok da zengin hissediyorum kendimi.

Haluk Gürgen hoca –biraz da arkamdan itekleyerek- ders

vermem için baskı yaptığında da bu hesabı yaptım. Yıllarca,

dostluğundan, arkadaşlığından, vizyonundan zenginleştiğim

Haluk Gürgen hoca beni bir başka zenginlik alanına götürüyor

dedim kendi kendime.

Öğrencilerimle bir çay molası…

İnsan öğrencileri ile zenginleşir mi?

Hem de çok!

Her birinden yaşama dair çok şey öğrendim bugüne kadar.

Ufkumu açanlar da oldu, “ders” verenler de.

Bu dönemki ödevlerinden biri “el yazıları ile bana mektup

yazmaları ve postaya verip göndermeleri” idi. Her bir mektup

bir yaşam dersiydi. Yaşamımın sonuna kadar özenle saklayaca-

ğım her birini. Onların değerleridir bizi gelecekle buluşturan.

O dokudur sözcüklerde yaşamı anlamlandıran.

276

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

O masum bakışlardır yaşamın en büyük kazıklarının altın-

dan büyük bir özgüvenle kalkmaya ve “sıfırdan başlama aday”

olan.

O içten duygulardır bugün cüzdanlarının bir köşesine sıkış-

tırdıkları ve yaşam boyunca yanlarından ayırmayacakları konu-

sunda söz verdikleri “etik kurallarını” yansıtan…

Bakışlarındaki o güzel ifadelerdir mutluluğu gelecekte değil

hemen oracıkta;

Derste sunum yaparken…

Ödev gereği bir müzeyi gezerken…

Bir profesyonel yönetici ile görüşme yapabilmek için kırk

takla atarken…

Bir sivil toplum kuruluşunun itibarını nasıl yönettiği ile ilgi-

li mülakat yaparken…

Ya da üniversite sıralarında olmalarına karşın özgeçmişle-

rinde sahip oldukları zenginliği nasıl yansıtabilecekleri ile ilgili

geceleri uykuları kaçarken yakaladıkları!

Benim zenginliğime zenginlik katan öğrencilerime teşekkür

ediyorum.

Onların da günün birinde zenginliklerinin böyle tadını çı-

karmalarını diliyorum.

Çünkü;

İşte böyle zengin olunur!

Dereden Tepeden...

277

BUGÜN ÇETİN ALTAN OKUDUNUZ MU?

23 Temmuz 2012

Limonata ve Rafadan Yumurta

Yaşamında hiç limonata içmemiş biri, limonatayı çok pahalı

bir serinletici sanabilir. Oysa çok ucuz bir serinleticidir. Bir bar-

dak suya bir çorba kaşığı toz şekeri döküp, iyice karıştırdıktan

sonra, üstüne doğru dürüst sıkılıp çay süzgecinden geçirilmiş,

yarım limon suyu eklersin… Ve hepsini karıştırırsın.

Bardak, görkemli ve uzunca bir bardaksa, yarım yerine bir

limon sıkar, bir çorba kaşığı toz şekerini de, iki çorba kaşığı ya-

parsın… Bir limonata, dişleri donduracak kadar mı soğuk ol-

malıdır? Hayır, bardağın çevresine hafif bir buğu yalazlanması

yapacak kadar soğuk olmalıdır. Ayrıca bardağın içine kalıp buz

atılmalı mıdır? Hayır, gerekiyorsa bir tatlı kaşığı dövülmüş buz

atılmalıdır. Yarım tekerlek bir limon dilimi, bardağın kıyısına

mı takılmalıdır, yoksa içine mi konmalıdır?

Bardağın kıyısına konduğu zaman, daha dekoratif olur; di-

leyen, limonun kokusunu daha keskin duymak isterse, bardağın

278

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

kıyısına takılmış yarım dilimi

bardağın içine atabilir. İyi bir

limonata yapmaya bu kadarı

yeter mi? Yetmez. Çentilmiş

limon kabuğuyla bir sap taze

naneyi de, önce limonatanın

içinde kısa bir süre tutup,

sonra hepsini süzmek gerekir.

Böyle bir limonata ultra süper

bir zenginlik sorunu mudur? Hayır, sadece bir yaşam sevgisiyle,

bir yaşam zevki sorunudur. Bu, çok önemli midir? Bir kez geli-

nip, bir kez geçilen dünyayı, en sade koşullar içinde dahi, ıska-

lamamanın göstergesi olduğu için, çok önemlidir. Sabahları bir

saat yürüdükten sonra, duş almak da öyledir.

* * *

Bir yumurtayı azıcık tuz, biber ve nohut büyüklüğünde te-

reyağı ile bir fincanda çırptıktan sonra, yumurta biçiminde ve

yumurta büyüklüğünde, kapağı vidalı çelik bir kaba döküp, suda

iki dakika kaynatmak da önemlidir. Yiyebileceğiniz en enfes ra-

fadan yumurta, ancak böyle pişirilebilir. Yumurta biçiminde

ve yumurta büyüklüğünde, kapağı vidalı çelik bir kabı nerede

bulacağız? Hiçbir yerde bulamazsınız. Neden? Çünkü o kabın

üretilmesi, genel istem mekanizmasıyla ilgilidir. Kimse yaşam

zevkini, enfes bir rafadan yumurtaya kadar bile inceltmemişse,

öyle bir kap bulunmaz. Bu da ultra süper bir zenginlik sorunu

değil, bir yaşam sevgisi sorunudur.

* * *

Doğru dürüst bir limonata ve tadı unutulmayacak bir ra-

fadan yumurta… Bir de sabahları bir saat yürüyüşle, bir duş…

Bunları sen yapabiliyor musun? Hayır. Neden? Çünkü bunla-

rı bir tek kişi yapamaz. Özenler ve incelikler, ortak bir yaşam

kültüründen, kişilerin yaşamına kadar uzanmıyorsa; limonata

yapmaya kalktığın zaman, önce evde limon bulamazsın. limonu

Dereden Tepeden...

279

almak için dışarı çıktığın zaman da, zaten limonata içme isteğin

küllenmiş olur. Dişini sıktın, limonu alıp geldin. Kör bıçak, li-

monu doğru dürüst kesmez. Buzdolabına su konulması unutul-

muştur. Yahut dolap tam o sırada söndürülmüştür. Yahut limon

sıkacağını komşu almıştır. Zaten nane de yoktur. Çay süzgeci

yıkanmamıştır. Görkemli uzun bardak bir gün önce kırılmıştı.

Ama limonata yerine, soğuk maden suyu vardır… Ve yeni icatlar

çıkarmak da, insanı üzmekten başka hiçbir işe yaramaz… Bar-

dağı hafif buğulu, kıyısına yarım limon dilimi takılmış, içinde

bir tatlı kaşığı çıngıltılı buz kırığı, azıcık limon kabuğuyla, taze

nane kokan, limonatayı içemezsin. Yerine maden suyu içersin.

* * *

Dışarıda çırpıldıktan sonra, özel çelik kapta, tıpkı hiç kırıl-

mamış yumurta gibi pişirilen rafadan yumurtayı ise asla yiye-

mezsin. Sabah yürüyüşleri de ortakça benimsenen bir alışkanlık

değildir. Bazen yürürsün, bazen yürümezsin. Hele, masası nor-

mal bir pingpong masasının dörtte bir büyüklüğünde olmasına

karşın; raketleri özel yapıldığı için, topu ancak o küçük masa ka-

dar fırlatan Japon pingpongunu kesin oynayamazsın. Çünkü ya

biri raketi kırmış; ya masayı, bir başkası, ütü masası yapmıştır.

* * *

Yaşam sevgisi bir kültürdür. Tıpkı çiçek sevgisi, tıpkı müzik

sevgisi, tıpkı yüzme sevgisi gibi… Bu sevgi ya vardır, ya yoktur.

Böyle bir sevgi pekişmemişse; orada insanlar, ne yaratıcı bir ya-

şama, ne sağlıklı bir aşka, ne keyifli bir yücelmeye fazla kulaç

atamazlar… Kafası yarım kesik bir horoz gibi, çırpınır, bunalır,

önüne geleni suçlar; ne istediğini, ne aradığını, daha doğrusu ne

halt edeceğini bir türlü tam kestiremez ve kendilerini de, canım

yaşamı da ziyan zebil ede ede, sönüp giderler. Yaşam sevgisi;

enerjinin, yaşam zevkini kuşaklar boyu ortaklaşa yoğurmasın-

dan oluşur. Enerji yoksa orada sadece kurnazlık vardır. Kurnaz-

lık da, yaşam sevgisiyle yaşam zevkinin en amansız celladıdır.

280

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ŞU KARİYER DEDİğİMİZ GİZEMLİ SÖZCÜK!

14 Temmuz 2015

“Büyüyünce ne olacaksın?”

Çocukluk yıllarımın bıktırıcı sorusuna her zaman yalapşap

cevaplar vermişimdir.

Zaten standart meslekler etrafında tur atılan bir gevezelik

seremonisiydi.

Doktor, mimar, mühendis, gemi kaptanı, uçak pilotu… As-

ker, polis… Mesleklerle ilgili hayal alemimiz bunlardan ibaretti.

“Tarzan veya Jane olmak, Tom Miks veya arkadaşlarından

biri olmak” kariyerden sayılmıyordu!

Yıllar “kariyer” kavramının gizemi ve buğusu arasında ka-

famızı hep meşgul etti.

Sadece 20'li yaşların veya yeni yetme üniversite diplomalı

gençlerin değil;

40'lı yaşların kaderciliğinin de baş oyuncusudur kariyer!

Çalışma hayatında 40 yılımı tamamladım…

Dereden Tepeden...

281

Gazetecilik, devlet memurluğu, özel sektörde yöneticilik

yaptım. Kendi şirketimi kurdum 20 yıl yönettim. Yerli ve yaban-

cı mesleki kuruluşlar ve sivil toplum kuruluşlarında aktif görev-

ler üstlendim. Bilgimi paylaşmak için kitaplar yazdım, üniver-

sitelerde dersler verdim, konferans ve kongrelerde konuşmalar

yaptım.

Polis/adliye muhabirliği, ekonomi muhabirliği, sayfa sekre-

terliği, basın ve halkla ilişkiler müşavirliği, basın ataşeliği, halkla

ilişkiler, stratejik iletişim, kurumsal iletişim, itibar yönetimi gibi

yetkinlik alanlarında dolaştım.

Bu deneyimlerimin ışığında kariyer kavramının kapısını,

geçtiğimiz günlerde bir genç arkadaşımdan gelen bir soruya ver-

diğim cevabı da dahil ederek şöyle aralıyorum.

Kariyeriniz olarak tanımladığınız “omurganın” üç ana

girdisi vardır;

Kişisel vizyonunuz yani beş aşağı beş yukarı nasıl bir ya-

şam yolculuğu yapmak istediğiniz ile ilgili kişisel tespitleri-

niz…

Sizi bu yolculuğa ne tür bir bilgi donanımının taşıyacağı

ve

Sahip olduğunuz ve olacağınız ilişkiler…

28 yaşına kadar kariyerinizin “ana güzergahını” çizmeyin,

etrafında dolaşın…

Ama 28 yaşına geldiğinizde yaşamın tüm alanlarına dair bir

birikime bilinçli bir şekilde yatırım yaptığınızdan emin olun,

dolayısıyla zamanınızı boşa geçirmediğinizi göreceksiniz.

Üniversite yılları bu dönemde yapılması ve tamamlanması

gereken işlerden “sadece bir tanesidir” . Bu nedenle üniversite-

nin bitimi ile birlikte kariyerinizde önemli gelişmelerin olacağı

ile ilgili bir beklentiye girmeyin! Hayal kırıklıklarınızın ona-

rımına harcayacağınız zaman aslında kariyerinizin gelişimine

ayıracağınız zamandan çaldıklarınız olacaktır.

282

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Üniversite yıllarında elinizden geldiğince farklı sektörlerde

ve hatta size ait olmadığını düşündüğünüz alanlarda stajlar ya-

pın. Resmi staj olması şart değil…

Üniversite yıllarında kendi özel ilgi alanlarınızı keşfedin.

Resim, müzik, folklör, sanat tarihi, sinema, tiyatro her ne ise…

Dama, tavla, briç, go oynamak bile bu grupta sayılabilir. (Zama-

nında ‘go’ öğrenmediğim için o kadar pişmanlık duyarım ki!)

Bu ilgi alanlarınızı temsil eden sosyal kurumlar, dernekler,

platformlara girin, aktif sorumluluk üstlenin, ilgi alanlarınızı

geliştirin.

Resmi dersleriniz arasında olmasa bile mutlaka; felsefe, sos-

yoloji, sanat tarihi ve toplum psikolojisini öncelikli gelişim alan-

larınız arasına katın.

Gönüllülük bilincinizi geliştirin. Eğitim, kültür, sağlık veya

hangisi aklınıza yatıyorsa sivil toplum kuruluşlarında olabil-

diğince yoğun gönüllülük yapın. Buradaki ilişkilerinizi yaşam

boyu sıcak tutacakmış gibi hareket edin. Sorumluluk alın. İm-

kan bulursanız dernek kurun, yönetin. Bu çalışmaların ilerleyen

yıllarda özgeçmişlerinizde birer “seçim kriteri” olabileceğini

unutmayın.

Yabancı dil/ler öğrenin. Tüm imkanlarınızı zorlayıp kısa

veya uzun yurt dışına seyahatlerine gidin. Farklı ülkeler, farklı

kültürler görün. Bu kültürel zenginleşmenin kariyerinize en az

bir üniversite bitirmiş kadar daha değer katacağını unutmayın.

İlerleyen yıllarda bunu yapabilecek zamanınız olmayacak.

Üniversiteyi, bitirdikten sonra, yani yine 28 yaşına kadarki

dönemde;

Ne kadar çok işe girip çıkarsanız,

Ne kadar çok farklı iş yeri ve kurumsal kültür ile tanışırsa-

nız,

Çalıştığınız yerlerde ne kadar çok haksızlığa uğrarsanız veya

uğradığınızı düşünürseniz,

Dereden Tepeden...

283

Size göre ne kadar çok yanlış/kusurlu yönetici ile çalışırsa-

nız,

Veya doğru seçimleriniz nedeniyle işinde “ustaların” (uz-

man değil) çırağı olursanız,

Rol modellerinizin kimler olabileceği konusunda kafanızda

net çağrışımlara izin verirseniz,

Risk almanın bir “tehlike” değil bir “fırsat” olduğuna ken-

dinizi ikna ederseniz,

28 yaşına geldiğinizde geleceğinize o kadar güvence içinde

bakabilirsiniz.

Kariyer salt işiniz değil, işinizle birlikte sosyal ve özel hayat-

taki doğru seçimlerinizin toplamıdır.

Sadece iş odaklı bir kariyer düşünmek sizi belki genel mü-

dür, yönetim kurulu başkanı, genel başkan -her ne ise- yapabilir

ama gün gelir farkına varırsınız ki yaşamı ıskalamışınızdır!

Dolayısıyla kariyer “paranın” değil “başarının” peşinde koş-

makla ilgili bir yaşam tasarımıdır.

Bu da;

Kişisel vizyonun “büyük resme dönüşmesi”

“Size ait bir kazanımın” başarı olabileceği bilincinin yerleş-

mesi ve

Her koşulda paylaşmak olarak tanımlayabileceğimiz bir üç-

leme ile yapılmış bir tasarımdır!

284

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

60 YIL İÇİNDE 76 ÖZEL GÜN

VE

“SONA DOğRU”…

12 Haziran 2014

Yanlış anlaşılmasın nefes çalışmalarımın bir parçası

Dereden Tepeden...

285

Sağlık durumumla ilgili geçtiğimiz haftalarda sanıyorum

tatminkar bir bilgilendirme yaptım. Gelen yorumlar ve telefon-

lardan bu izlenime sahip oldum.

Bugün de aslında bir daha yazmak istemediğim sağlık du-

rumumla ilgili yeni bir bilgilendirme yapayım dedim ve sonra

aslında bu blogun açılmasına neden olan konulara yeniden geri

döneyim kararını verdim.

60 yaşındayım.

Yakın geçmişte 60 yıllık hayatımın içinde 76“özel gün” ya-

şadım.

Her biri bir diğerinden “siyah * beyaz” kadar farklı.

Saatlere, gelen telefonlara, alınan raporlara göre değişken…

76 özel günün omurgası 4 şubat’ta İzmir’deki Doktorum

Harun Yenice’nin; “Ben bu akciğer filmini beğenmedim bir

BT çektirelim” yorumu ile çatılmaya başladı.

21 Nisan tarihinde de Anadolu Sağlık Merkezinde Doç.Dr.

Altan Kır’ın sol akciğerimi alan operasyon ile ana süreç tamam-

landı. Sonra yan süreçler 21 Mayıs’ta İzmir’de 16 hafta sürecek

ve her çarşamba günü koruyucu kemoterapimin alınması ile de-

vam ediyor.

76 Özel Gün…

Her biri, her saati gerçekten özel.

Bir yandan hayat devam ediyor…

Okulda dersler, konferanslarda konuşmalar, danışmanlık

hizmetleri, TV konuşmaları, dergilere görüş yazıları, görüşme

talepleri, toplantılar vs…

Diğer yandan tüm bu koşuşturmanın içine “katık” edilmiş

ve ne olduğunu henüz bilmediğim ama ciddi bir şey olduğu ko-

nusunda şüphelerimin yoğunlaştığı bir gerçeğin içselleştirilmesi

ya da hazmedilmesi diyelim…

286

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

İlk bir ay bu hazmetme sürecine ayrıldı. Doktorumun talep

ettiği BT filmi bile çekilmedi. Çünkü hiç bir şekilde kendimi

hasta hissetmiyordum ve internetten arayıp bulduğum bulgula-

rın hiç birini yaşamıyordum.

Bakü’de bir programım vardı Mart başında…

Her şeyi bu programın dönüşüne erteledim. Ve 5 Mart’ta tıb-

bi süreci başlattım. Kendimi tüm “sonlara” hazır hissettiğim

bir döneme girmiştim.

Ve 13 Mart ‘ta resim yavaş yavaş belli olmaya başlamıştı.

Yapılan tetkiklerdeki raporların yazdıklarının dışında gidişatta

ciddi bir şeyler olduğunu sizinle ilgilenen hekimlerin yüz ifade-

lerinden ve ses tonlarından anlayabildiğiniz bir dönem yani…

Hatta idari personele bile yansıyor bu görsel gerçekle bir şekli ile

baş edebilmek gücünü içimizde hissetmek!

13 Mart akşamı bir dost meslektaş ile Karaköy’de Nublu’nun

çatısında özel seçim malt viskiler ve havana purosu ile yaşamda

“yeni bir tasarım sayfası açmam gerektiği” kararını böylece al-

mış oldum.(Örneğin o günden beri sigara içmiyorum)

O hafta sonu yakın dostum ve aynı zamanda dünya çapında

bir onkoloji cerrahı olan Prof. Metin Çakmaçı’yı aramak geldi

aklıma bir anda. Metin hocamın hekimliğinin yanı sıra Etik ve

İtibar Derneğinin başkanlığını yapmış olması beni ona daha ya-

kınlaştıran bir faktördü. Ara sıra buluşur dertleşir ve her ayrılı-

şımızda her insanın hayatında böyle bir dost olması gerektiğini

düşünür ve ne kadar şanslı olduğumu hissederdim.

Aradım.

Buluştuk.

Zaten hazır gelmişti. Kendi alanında uzmanlardan bir ekibe

beni ertesi sabah havale etti.

Böylece 18 Mart ile 21 Nisan arasındaki en çetrefilli dönem

başlamış oldu.

İnsanın “vefat ilanı tasarımı nasıl olsun” sorusu ile, “tüm

Dereden Tepeden...

287

bunlar bittikten sonra dostlar ile hangi meyhanede kutlama-

lıyız bunu” sorularının cevaplarını aynı gün içinde bulmaya ça-

lıştığı bir dönem yani!

Risklerim şunlardı

Her iki akciğerimde de kitle bulunuyordu. Soldaki 5,5 cm

civarında ancak tek başına olsa ameliyat edilebilir türden.

Sağdaki oldukça küçük ancak patoloji değerlendirmesi ya-

pılabilmesi için biyopsi yapılması lazım. Eğer soldan buraya sıç-

ramış ise hem sağ hem de sol akciğerimle ilgili ameliyat şansı

ortadan kalkıyor ve ilaçla (kemoterapi ile) tedavi tek çare olarak

önümüze gelecek. BU DA PEK İYİ BİR HABER DEĞİl TABİİ…

Biyopsi için iki girişimde bulunuldu bir hafta içinde. Ancak

ikisinden de karar verebilecek sonuçlar çıkmadı! Doktorum 8

Nisanda bir operasyonla bu kitleyi almaya ve patoloji değerlen-

dirmesini bu şekilde yapmaya karar verdi ve ne olacağıma dair

belirsizlik durumun devam ettiği bir süreç 8 Nisan tarihine ka-

dar devam etti.

Hayat bu süreç içinde biraz ağırlaştırılmış ama temposu

bana yeterli meşguliyeti verecek şekilde devam ediyordu.

Örneğin 2009'da kaybettiğimiz annemizin adını İzmir’de

Bostanlı’da bir parka verdiler. Ben törene malum nedenler yü-

zünden gidemedim ama aynı gün bir tekstil markası yöneticile-

rine “İz Bırakmak ve İs bırakmak” başlıklı konuşmamı yapar-

ken Annemi de iz bırakanlara örnek gösterdim.

www.olusumdostlari.com

21 Mart’ta RepMan Forum 2014 İtibar Yönetimi Performan-

sı toplantısı vardı. Forum başkanlığını ben yapıyordum ve aylar

öncesine dayanan hazırlıklar vardı. İngiltere’den konuk bir ko-

nuşmacı konuğumuz vardı. Sosyal programlar vs.

Bir gün önce 20 Mart’ta Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç.

Dr. Kemal Tahaoğlu yapılan tetkikler neticesinde her iki akci-

ğerimdeki bulgunun kanser olduğunu tedavinin sonraki aşa-

288

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

maları için diğer hekim meslektaşlarına beni havale ediyordu.

Aslında Kemal Hocamla bu tespite yönelik buluşmaya gitmeden

önce uluslararası bir müşterimde her ay düzenli yaptığımız bir

toplantıyı yönetmek durumundaydım. Gibi… Gibi… Hayat de-

vam ediyordu yani.

Tıbbi tarafta hekimlerim yapılan tetkikler neticesinde bende

bulunan kitlelerin az görülen /rastlanan türde olduğu, birbirin-

den bağımsız olduğu noktasında buluştular.

Bu çok iyi bir haber.

Yani ameliyat olabilecektim…

Yani çok sevinmem gerekmez mi?

Hayır sevinemedim. Çünkü hala iki ciddi risk vardı.

Birincisi sol akciğerimdeki kitle aorta çok yakın ve riskli

bir yerde bulunuyor.Ama doktorum; “Ben alırım mühim değil”

dedi…

Asıl sorun ikinci riskte karşıma çıktı. Eğer lenf bezlerime bir

sıçrama oldu ise ameliyat gerçekleştirilemeyecekti! Yapılan ileri

tetkikler maalesef bu bilgiyi veremiyordu.

Doktorum ameliyatın nasıl olacağını şu basit cümleler ile

anlattı.

“Ameliyatla ilgili tüm hazırlıklar önceden yapılmış ola-

cak. Bir de patolog bize eşlik edecek. Seni uyuttuktan sonra

lenf bezlerine bakacağız ve hemen orada değerlendirme yapa-

cağız. Olumsuz ise ameliyatı hemen orada sonlandıracağız.

Olumlu ise ameliyata devam edeceğiz ve sol akciğerini alaca-

ğız”

Ameliyat 21 Nisan’da oldu. ve ben o gece yoğun bakımda

uyandığımda bile hangi seçenekle hareket edildiğini bilmiyor-

dum!

Dört gün sonra taburcu olduğumda yaşam için açılmış yeni

bir sayfa ile Gebze’deki Anadolu Sağlık Merkezini terk ettim.

Dereden Tepeden...

289

Yaşam sanki biraz daha kolay Alaçatı’da.

Berber Fatih bile üşenmeden evde bu işi hal ediyor.

şimdi Alaçatı’dayım. Tüm bu süreci benimle bire bir ya-

şayan ve belki de risklerin üstüne bu kadar cesaretle gitmeme

neden olan Aysen’in yanındayım. Öte yandan Pırıl’la hiç bu ka-

dar güzel bir yakınlaşmamız olmamıştı. Onun varlığını yeniden

keşfetmiş olmamın verdiği duygu her sabah güneşle birlikte ye-

niden doğdu.

Benden 12 yaş büyük ağabeyim ile her zamankinden fark-

lı sevgi yumağı olduk. Daha 6 ay önce 41 yıllık hayat arkadaşı

Sevinç’i kanserden kaybetmenin acısını yaşarken biricik karde-

şinin benzer sorunu ile baş edebilmesi gerekiyordu. Bunu başa-

rıyla yaptı.

Bu dönem içinde tesadüfen karşıma üç kez Robert Red-

ford’un “Sona Doğru” isimli filmi çıktı.

Rahatsızlığım ile ilgili dönem başlamadan hemen önce Rober

Redford’un 600 sayfalık biyografisini bitirmiştim. Zaten hayran

olduğum bu karizmatik insana bir kez daha hayran olmuştum.

Ama…

290

Sona Doğru…

76 günlük çetin süreç içinde

yaşadıklarımı, duygularımla çar-

pıştıran ve umudu umutsuzluğa,

umutsuzluğu ise umuda taşıyan bir

film olarak çıktı karşıma.

MUTLAKA İZLEYİN…

Redford bu filmde tek başına

oynuyor. Bir figüran bile yok. İz-

leyiciyi iki saate yakın sürüklüyor.

Senaryo yaşama tutunmak için

okyanusun ortasında tek başına elindeki imkânlar ile umutları-

nı yeşertme uğraşısı veren bir insanı anlatıyor.

Ve tam “Buraya kadarmış. herşey bitti!” dediği anda ya-

şamla yeniden buluşması geçirmiş olduğum süreçle çok örtüşü-

yor.

Tedavimin bundan sonraki dönemi için koruma amaçlı veri-

len kemoterapi nedeniyle bir başka mükemmel insanla tanıştım.

Prof.Dr. Salahattin Sanal. Tanıyanlar ne demek istediğimi anla-

yacaktır ama özellikle özel durumdaki hastaların tedavilerinin

en az yarısının doktorunun kurduğu iletişimden geçtiğini iyi

bilirler. Dünya çapında hekimlik kariyerini ilerlemiş yaşına rağ-

men işini sevgi ve tutku ile yapan her insanın yolunu tutmuş ve

İzmir’de Özel Tınaztepe hastanesi Onkoloji bölümünün başında

güleryüzü, sıcak, sevecen bir aile büyüğü gibi şifa dağıtıyor.

Çarşamba günleri ilacımı almaya tedavi merkezine gidiyo-

rum.

Dereden Tepeden...

291

Herkesin ikinci adresi Alaçatı’da ŞEREFE…

Yemek, sohbet, ortam ve dostlukların tazelenmesi

Sezonun açılmasıyla birlikte hareketlenen Alaçatı’nın su-

yunu çıkarmaya çaılışıyorum. Genç Sanat Günleri vardı Mayıs

ayında ve 19 galerideki sergilerin tamamını bile gezemedim.

Cumartesi günleri Çeşme Marina’da Jazz Rüzgarlarında za-

manın ruhunu renklendiren sanatçıları dinleme imkanına sahi-

biz. Geçtiğimiz hafta Bülent Ortaçgil vardı mesela…

Kaybolan lezzetler Festivali yeni bitti!

Dostlar geliyorlar.. Uzun olmamakla birlikte oturuyor hasret

gideriyoruz.

Deniz mevsimini Pazartesi Marakesh’de açma şansım da

oldu.

Sonuçta; evim, eşim, kızım, ağabeyim ve ailem kadar yakı-

nım olan dostluklarımla zenginleştim. Yıllar içinde eşimin söy-

lemi ile “dostlukları biriktirmişim” …

Bunu gördük bu süreçte…

Yaşam aslında böyle bir şey olsa gerek.. Bu satırların yazıl-

masını gerekli kılan ruh halinin yoğun duygu ve yaşamın ger-

çekleriyle çarpışması ortada iken geriye kalan her şeyin “boş”

olduğu ile yüzleşebilmek. Ama benim gibi 60 yaşında da olabilir,

şanslı olanların ise 30'lu, 40'lı yaşlarında…

292

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Sağlıcakla kalın, sevgiyle ve dostlukla kalın. Klasik olacak

ama; “iyi ki varsınız. varlığınızla aşıladığınız güç her şeyin

üstesinden gelmeyi kolaylaştırıyor.”

Dereden Tepeden...

293

BUGÜN DOğUM GÜNÜM!

11 Ağustos 2014

11 Ağustos 1954…

Ankara…

Yaşanmış 60 yılı terk edip ne kadar süreceği belli olmayan

yeni bir yaşın getirdiği karmaşık duygular…

Bir kaç gün önce kemoterapisini tamamlamış bir insanın

yeniden sıradan insanlardan biri gibi sokaklara dönmesinin ge-

tirdiği karmaşık ama aydınlık bir yolculuğun kilometre taşları

sanki…

Ya da, 50'li yaşlarında, 70 yaşındaki özgeçmişini yazmak gibi

yaşamı hep elinde bir cetvelle ölçüp-biçip yaşamış olmanın ge-

tirdiği romantik anımsatmalar…

Geriye dönüp bakıldığında;

Sevgiyle örülmüş dostluklar,

Her daim gelecek için yapılmış planlar,

Paylaşım odaklı bir yaşam döngüsü,

Umutlu olmanın getirdiği yaşam enerjisi,

294

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ve, – iyi mi kötü mü bilmiyorum- hala daha yapacak, ta-

mamlanacak dünya kadar iş olması!

Son altı ayın sağlık ve tedavi

özelinde oluşturduğu özel günde-

mine bakacak olursam yeni yaş-

larımda eskinin alışkanlıklarını

tekrar etmektense, yaşam bana,

yeni bir “BEN” yaratmam gerek-

tiğini söylüyor…

Gelecekle ilgili sayfalar dolu-

su planlar, programlar, hesaplar,

kitaplar; bunlardan çıkarılarak

oluşturulan hedefler ve bunları

gerçekleştirmek için başta sağlık olmak üzere öz sermayenin

tükenmekte olduğunu algılamamız için böyle bir deneyimden

geçmek gerekiyor her halde.

Artık, yeni yaşımla birlikte sadece bir “BEYAZ KAĞIT” var

önümde.

İdeallerimizin romantizmimizle kavga ettiği yıllar geride

kaldı…

Karalamaya kıyamayacağım bir beyaz kağıt bu.

Yaşamı yönetmeye kalkmasın, ama, yaşamın herkes için sa-

dece bir beyaz kağıttan ibaret olduğunu ve buraya ne “karalar-

sak” onu yaşayacağımızı bize anımsatsın!

Dostların parmak izleri ya da kokuları sinsin beyaz kağıda

yeter. Başka neye ihtiyacımız olabilir ki? 60 yılı terk ederken…

Yaşam yeniden başlıyor!

Bir beyaz kağıtla…

Plansız, programsız, hedefsiz…

Ama hiç olmadığı kadar iddialı… Umutlu… Keyifli…

Ve en önemlisi , yine SİZLERLE!

Dereden Tepeden...

295

İSTANBUL’A BİR BURUK VEDA!

23 Kasım 2014

Şirketin adını aldığı ORSA…

296

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Tam 20 yıl olmuş.

Takvimler Kasım 1993’ü gösterdiğinde İstanbul’da Teşviki-

ye’deki Güneş apartmanın giriş katının kapısına “Orsa” tabela-

sını asmıştık.

Denizcilikle uğraşanlar bilir; rüzgara karşı yelken açıp git-

menin adını. Halkla ilişkiler gibi kendi içinde türlü zorluğun ifa-

desini şirket adına taşımak belki bilinçli bir seçim değildi. Ama

zaman içinde bir biri ile bütünleşti bu metafor.

3,5 kişi idik.

Ama umutlarımızı 500 m2’lik bahçemizin her bir santimet-

rekaresine özenle ekmiştik.

Adı halkla ilişkiler olan yolculuktu.

Geride, biri 1985, diğeri 1990’da yazılmış iki kitap ve İz-

mir’de kendi çapında bu mesleğe kendini adamış genç ama he-

yecanlı yüreklerden başka bir şey yoktu!

Aaaa… Pardon… Pardon… Vardı!

1992’de kafa ka-

faya verilerek “İşte bu

bizim anayasamız”

dediğimiz ve “Bu işi

yapacaksak böyle yap-

malıyız” diye tanımla-

yabileceğimiz umutla-

rımızın sesi, hayalleri-

mizin resmi vardı.

2002’ye kadar her

yıl sonu özenle güncel-

ledik.

Orjinal Boyut için

Tıklayınız.

Dereden Tepeden...

297

Geçmişin hayallerini başarılarımızla evlendirdik.

Özenle yaşattığımız bu belge nice doktora ve lisans üstü tez

çalışmalarına konu oldu.

İstanbul’a 1993’de geldik ama “hoş gelemedik” !

1994 krizi…

Hazırlıksız yakaladı . Ama hayallerimizi terk etmedik!

Dünyaya açılacak, uluslararası gelişmelerin bir parçası ola-

caktık. Bunun için İstanbul’a gelmiştik.

Evet yerleşmemiştik, İz-

mir-İstanbul arası parçalı bir

yaşam vardı.

Ancak meslek tutkumu-

zu paylaşarak, çoğaltarak,

yayarak gerçekleştirebilece-

ğimiz bir gündemimiz vardı.

Ve hep olacaktı.

Uluslararası mesleki

standartlar, ölçümleme/de-

ğerlendirme, raporlama, şir-

ketlerimizin bağımsız dene-

timi, insan kaynaklarımıza

yatırım gibi konular yıllarca

gündemimizden hiç düşmedi. Sektörde rakip olabilirdik ama iş

mesleğin itibarı ve standartlarına gelince sorgusuz sualsiz daya-

nışma örnek bir model oldu.

1998'den itibaren 5 yıl kadar levent’te bahçe içindeki villa-

mızdaki çalışma ortamımız hayallerimize mutluluk kattı.

Sonra 2001 krizi…

şartlar değişti. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de meslek

bir kimlik bunalımına girdi.

Daha önce müşterisinde olmayan bilgi ile hareket eden ve

298

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

katma değerli farklılaşmayı bu bilginin işlenmesi/servis edilmesi

ile yakalayan sektör bu dinamiği sürdüremedi.

Dahası “bilgi” müşteri tarafına geçti! Sektörün sıkıntılı yıl-

ları başlamıştı.

Ama yan kulvarda yıldızı parlayan başka alanlar vardı; İti-

bar Yönetimi gibi!

İstanbul’daki ikinci on yıl ilki kadar heyecan dolu sayfalar

çevirmeye başlamıştı. Ama en az on yıllık bir süreç vardı.

Göze alınabilecek miydi! İlk on yıl neleri göze almıştık bunu

mu alamayacaktık!

Nitekim öyle oldu…

Bu kez Kabataş set üstü bu sürece on yıl ev sahipliği yaptı.

Göz açıp kapayana kadar on yıl geçti. Nitekim bugün itibar yö-

netiminin iş dünyasının ayrılmaz bir parçası olduğunu görüyo-

ruz.

20 yıl boyunca umutlarımızı birlikte resmettiğimiz genç yü-

rekler bana omuz verdi, inandı ve elinden geleni hedeflerimize

katık etti. Bize inanan müşterilerimiz yıllarca bırakmadılar tut-

tukları eli. Onlara şükran dolu duygular iletiyorum buradan.

Bugün bir kez daha yaşam felsefesine hayran olduğum Ro-

bert Redford’un Utah’da Westminster College mezuniyet töreni

konuşmasını izledim youtube’da. “alınmayan risk, risktir” di-

yor Redford. Biz de bana inanan çalışanlarım ve müşterilerimle

hep risk aldık. Neyi başardık, ya da başaramadık bunu zaman

gösterecek. Ama hem kendimize hem Orsa’ya hiçbir zaman bir

“öz geçmiş” yazmanın peşinde koşmadık. “öz gelecek” riskin

kendisi idi ve bunu yazmayı benimsedik!

şimdi; biraz “zorunluluktan” biraz da İstanbul’un insanı

tüketme hırsından bir “veda” zamanı bu büyülü dünya kentine.

Yine yaşamımızda bir yerde olacak. Yine aylık iş ziyaretlerimiz-

de “ayak bastı” türünden trafik ve kaotik işkencesine maruz ka-

lacağız. Ama bu kez İstanbul’a Alaçatı’dan sesleneceğiz.

Dereden Tepeden...

299

Satır başları ile neler

denedik ORSA’da:

1992 yılında (Daha İs-

tanbul’ telaffuz bile edemez-

ken) şirketin ilk anayasasını

yaptık. 2001 yılına kadar

aralıksız her yıl sonu çalı-

şanlarla birlikte yaptığımız

değerlendirme toplantıları

ile hedeflerimizde ne kadar

başarılı olduk, neleri iyileş-

tirmemiz lazım, neleri hedef-

lememiz lazımı konuştuk.

Etkinliklerimizde çalı-

şan host ve hostesleri çok önemsiyorduk. Bir etkinlikte çalışacak

arkadaşlarımızı önce eğitime alıyor, sonra provaya davet ediyor

arkasından da müşterimizi tanımaları için özel bir brifing veri-

yorduk. Çoğunluğu üniversite gençleri olan bu arkadaşlarımı-

zın ailelerine etkinlik öncesi mektup yazar ve hangi gün, hangi

müşteri için nasıl bir etkinlikte görev alacağını iletir, ücretinin

ne olduğu, ne zaman alacağı, etkinlik sonrası evine nasıl bırakı-

lacağını bildirirdik.

1995 yılında İstanbul’da Brisa müşterimiz oldu. Toplam Ka-

lite Yönetimini ilk benimseyen ve 1996 yılında da EFQM Avrupa

Kalite Büyük Ödülünü alan Brisa’dan Toplam Kalite Yönetimi

adına öğrendiklerimizi şirket içi süreçler ve değerlendirmelerde

olduğu gibi kullandık.

1997 yılında IPRA’nın (Uluslararası Halkla İlişkiler Derne-

ği) Helsinki’de düzenlediği Halkla İlişkilerde Kalite Standartları

ve Ölçümleme Kongresi tüm dünyada mesleğin bir kilometre

taşı oldu. Bu kongre ile birlikte aynı tarihlerde yine Helsinki’de

düzenlenen CERP (Avrupa Halkla İlişkiler Dernekleri Konfede-

rasyonu) ve ICCO (Uluslararası İletişim Danışmanlıkları Birli-

300

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ği) toplantılarına katıldım.

Mesleğimizin çok önemli bir sorunu olan standartlar ve öl-

çümlemenin Helsinki’de bu kapsamda ele alınması karşısında

Türkiye’de bir şeyler yapmamız gerekiyordu. Meslektaşım Ali

Saydam’ında desteği ile birbirine şeklen rakip olan halkla ilişki-

ler şirketlerini toplamaya çalıştık ve ortak hareket zemini arama-

ya çalıştık. O zamanlar bu çağrımıza; BERSAY, CAPİTOl,MPR,

ORSA, ZARAKOl şirketleri yanıt verdi ve PRCI Turkey kuruldu.

Daha sonraları bu şirketlere TRİBECA ve Ankara’da bulunan

GTC de katıldı. Böylece mesleğimizin uluslararası standartları

konusunda sektörde ortak bir hareket başladı. Dahası, İngilte-

re dışında dünyada bağımsız denetimden geçerek sertifika alan

ilk PR şirketleri ORSA’nın da aralarında olduğu Türk şirketler

oldu.2000'li yıllarda bu süreç İDA, İletişim Danışmanlığı şirket-

leri Derneği olarak 30'a ulaşan şirket sayısı ile devam etti.

1998 yılında yine sektöre bir çağrı yaptık. Ölçümleme ve

değerlendirme konusunda ortak bir şirket kurmak konusunda

birlikte hareket etmek istedik. Bu çağrıya sadece PRCI’ı oluştu-

ran şirketler cevap verdi ve bugünkü hizmet içeriği vizyonu ile

PRNET kuruldu. Ancak, sınırlı kaynaklarımız arzu ettiğimiz

teknolojiyi geliştirmeye yetmedi. Bir kaç yıl sonra şirketi satmak

zorunda kaldık. PRNET’i kurduğumuz yıl dünyada sadece 8 ül-

kede halkla ilişkiler medya içerik analizi yapılıyordu.

1998 yılında bir önemli gelişme daha oldu. Türkiye resmen

ICCO (Uluslararası İletişim Danışmanlıkları Birliği)üyesi oldu

ve lucern kentinde yapılan ilk dünya kongresine PRCI’ı oluş-

turan meslektaşlarımızla birlikte katıldık. Kurum itibarının ilk

kez bu kadar yaygın seslendirildiği bu kongre ile ufukta yeni he-

defler belirlenmeye başlamıştı.

ICCO üyesi şirketler Türkiye’de mucizeler yaratmaya başla-

dılar. En kapsamlı staj programı, üye şirketlerin çalışanları ile

3 ayda bir düzenledikleri “benchmark” toplantıları, yılda 200

adam/saate varan iç eğitimler ve london School of Public Relati-

Dereden Tepeden...

301

ons eğitimlerine başlanması sektöre yeni bir heyecan getirmişti.

6 yıl boyunca ICCO’da Türkiye’yi temsil ettim. Yılda iki kez

üye ülkelerin ev sahipliğinde yapılan yönetim kurulu toplantıla-

rından bir tanesi de Türkiye’de yapıldı. Dünyada halkla ilişkiler

mesleğinin duayenlerini İstanbul’da ağırlamak fırsatını bulduk.

ORSA’da çalışanların eğitimi programı şöyle uygulanıyor-

du; şirket içinde farklı yönetim uygulamaları da yapılıyordu.

Örneğin 1996 yılında şirketi her ay bir çalışan yönetiyordu. Tam

yetkili olarak kırtasiye alımına da o karar veriyordu, sigorta ve

vergi beyannamelerinin imzalanmasına da… Böylece, çalışanlar

bir şirketin ayakta durması için sistemin nasıl işlemek zorunda

olduğunu yaşayarak öğreniyorlardı.

Her ayın son cumartesisi tüm çalışanlar belirlemiş olduğu-

muz konulardan birini diğer çalışma arkadaşlarına sunuyorlar

ve dinleyenler ; sunum kalitesi+ içerik +kaynaklar +örnek olay

başlıklarına göre not birbirlerine not veriyorlardı.

Yıl içinde her bir çalışanın belirlenmiş tüm konu başlıkları

ile ilgili sunum yapması bir zorunluluktu.

Çalışanların performans değerlendirmesine bu sunumlar %

40 oranında yansıtılıyordu.

Bir dönem entelektüel birikimi artırmak için farklı bir uygu-

lama başlattık. Her çalışan her ay bir misafiri ile birlikte; bir kla-

sik konser, bir sinema ve tiyatroya gitmek zorundaydı. Ayrıca bir

kitap alması ve bir paydaşı ile iş yemeği yemesi de gerekiyordu.

Bunların giderlerinin tamamını şirket karşılıyordu. Ancak yeri-

ne getirmedikleri varsa o rakam kendisinden tahsil ediliyordu.

Müşteriden önce mesaiye başlamak bir ilke idi. Yine yıllık

izinler müşterinin izin kullanacağı tarihlerde yapılıyordu.

Akşam 18:00'den sonra çalışmak yasaktı. Çalışanların sos-

yal hayatı olması destekleniyor ve bu nedenle 18:00'den sonra

çalışmak şirket yönetimi tarafından hoş karşılanmıyordu.

Ülkemizde halkla ilişkiler sektöründeki ilk web sayfasını

302

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

1996 yılında ORSA açtı. Yine şirket içine yönelik ilk intranet ve

forum uygulamaları 1998 yılında ORSA’da yapıldı. Teknolojinin

sektörü çok yakından ilgilendirdiğinin bilincindeydi ORSA.

Sektörde kurumsallaşmanın ilk örneğini verdi ORSA. 1999

yılına profesyonel bir genel müdür ile girdi. Başarısızlıkla sonuç-

lanan bir deneyimdi. Pahalıya mal oldu. Ama içinden bir üni-

versite bitirecek kadar dersler çıktı.

Çalışanlarını şirkete ortak etmek şirketin vizyonuydu. 2000

yılına gelindiğinde; Müşteri direktörleri, mali işler yönetmeni

ve yönetim asistanı bedelsiz hisseler karşılığı şirket ortağı oldu-

lar. Hisselerin çalışanlardaki kısmı %45 idi.

Dereden Tepeden...

303

NEREDE KALMIŞTIK!

26 Ocak 2015

2014 enteresan bir yıl oldu benim için.

Yaşamın “gel-git” lerinin bahtımla sek sek oynadığı bir ko-

miklikti sanki.

Bir “varım” … Bir “yokum” … Sonra yine “varım” !

İnsan, sahnelenen oyunda; hem senaryoyu yazan, hem yö-

neten, hem oynayan, yeri geldiğinde dublörlüğü de üstlenen bir

hayat akışı içinde buluyor kendini. Birinci perde de sorun yok

ama ikinci perde bir türlü oturmuyor!

Neyse, bitti 2014…

Doktorlarım da “normal hayatına dön” dediler:-)

Ama o normal hayat vestiyerde asılı ve kime ait olduğu unu-

tulmuş bir ceket sanki.

Sanki yıllar geçmiş o normal hayatla “merhabalaşmayalı” !

Yeni bir hayat olmalı.

304

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

Ve,

İçinde sadece mutluluk olmalı…

Mümkün mü böyle bir şey?

Asırlardır filozoflar bile bunun kavgasını verdiler ve bir mut-

lu sona ulaşamadılar.

Bütün bunları,

Bugün

Çeşme-Ilıca’da, harika bir kış güneşinin baharı müjdelediği

bir havada, yeşil ve mavinin tüm renklerini göğsüne sıkı sıkı-

ya bastırmış çarşaf gibi denizin kenarında çayımı yudumlarken

düşündüm.

Dereden Tepeden...

305

Bizi mutsuz edecek o kadar çok şeyin olduğu günlerin içinde

mutlu olmaya zaman ayıramayışımızın bedeli çok ağır olabili-

yor. Ben bu bedelle tanıştım. Karşılıklı hoşlaştık ve vadeli bir çek

yazarak; “ileride helalleşiriz” dedik!

şimdi;

Düşünüyorum…

Yaşamın yeni bir formatı olmalı…

Yani “normal hayatımın” normal hayatım olmadığı ama

sorduklarında “işte normal hayatım bu” diyebileceğim yeni bir

“normal hayatım” olmalı!

İçinde; özgürlüğü, bağımsızlığı sözlük karşılığı değil yaşam

karşılığı yaşayabildiğimiz bir normal hayattan söz ediyorum.

Sevgiyi, hoşgörüyü dudaklardan dökülen sözcüklerle değil

kalb atışlarıyla yansıttığımız bir ilişkiler yumağından dem vu-

ruyorum.

Sorumsuzluğu, kahkahalara katık ederek yaşadığımız ve

paylaştığımız bir normal hayatı kendimize çok mu göreceğiz!

O kadar yıpratıldık.

O kadar birbirimizden uzaklaştırıldık…

O kadar yaşamın amaçlarına yabancılaştırıldık…

İnsan olmanın özündeki duygularımız o kadar körleştirildi

ki…

Normal hayat diye dayattılar bunları önümüze!

Ben “kiralık” bir hayat değil, gerçekten “normal bir hayat”

istiyorum. Eminim doktorlarım da bunu kast etmişlerdir!

-SON-

Kitapta kullanılan görseller "http://www.salimkadibesegil.com/tr" blog sitesinden alınmıştır.

306

Ya Kuşlar Rüzgâr Güllerine Çarparsa

ya k

uslar rüzâr güller

ya k

uslar rüzâr güller

2011 yılının son aylarına doğru son kitabım Oyun

Bitti üzerine çalışıyordum. 35. Versiyon olmuştu ki

kod adı “Ya kuşlar rüzgâr güllerine çarparsa” idi…

Yenilenebilir enerjinin ana kaynaklarından biri olan

rüzgârları enerjiye dönüştüren o devasa kol ar artık

her taraftaydı. Her bir rüzgâr gülü nedense içime

mutluluk tohumları saçıyordu. Yüzümde tarif edilmez

bir gülümseme ile selamlıyordum her birini. Hele

ine çarpar

Alaçatı’da yaşadığımdan gözlerim rüzgâr güllerinin

ya kuslar

gün ve geceler boyu sarmaş dolaş danslarına dalıp

ya kuslar

gidiyordu.

rüzgâr güllerine

İşte o günlerden birinde EKO IQ dergisinde bir haber

rüzgâr güllerine

okudum. Aklıma geldiği halde bir şekli ile akıl altına

süpürdüğüm konuyla ilgili bir haber vardı. Bir grup

çarparsa

ine çarpar

mühendis göçmen kuşların rüzgâr güllerine çarpıp

sa

çarparsa

yaşama veda etmemeleri için bir çalışma başlatmışlar-

dı. Bir çeşit sensor rüzgâr güllerine monte edilecek ve

kuş sürüleri doğal olarak bundan etkilenerek yön

değiştirecekler ve böylece çarpıp ölmeyecekler.

sa

ya kuslar

Salim KADIBEŞEGİL

rüzgâr güllerine

Salim KADIBEŞEGİL

çarparsa

Salim KADIBEŞEGİL

Salim KADIBEŞEGİL

Salim KADIBEŞEGİL

Table of Contents

Önsöz ............................................................................................

Teşekkürler .......................................................................

SİLAHTAN OYUNCAK OLMAZ!

Umutsuzluk İçinde “Umut” ......................................................................

Havaalanlarında Utanç Kuyrukları Uzayacak! ....................................

Umut… Barış… Eylül…

Formaları Kirleten Çamur lekesi Aslında

Oyuncak Silahlara “Dur” Demek İçin

Oyuncak Silahların Gerçek Silahlara Dönüşmesi Uzun Sürmüyor! .

Raflardan Oyuncak Silahları İndirelim!

Oyuncakçılar Derneği Başkanından “Haber” Var! ...........................

Ahmet Bey, Burak Öldü… Henüz 19 Yaşındaydı! ..............................

Aylin Kotil Oyuncak Silahlara Karşı Yürüyor… .................................

OYUN –NEDEN- BİTTİ!

Dolar Sizlere Ömür! Yeni Gelişmişlik Göstergesi Ne Olacak? .

Hesap lütfen! .....................................................................................

Hangi Sivil Toplum Kuruluşunun Yüzde Kaç Pazar Payı Var? .

Çürük Elmalar…

Victor…

Orwell…1984…Macintosh…Bilgi Toplumu

Sivil Toplum Mu, Temiz Toplum Mu? ...................................................

Fukushima’dan Kütahya’ya! ...................................................................

Değirmenin “Suyu” Nereden Geliyor? ..................................................

Yeni Anayasa ......................................................................................

şike! ............................................................................................

Üniversitelerin Kalitesi Ya Da Kaliteli Üniversiteler ..........................

Deprem Sonrası Acı Gerçek: Güvensizlik .............................................

“%99” Üstü Kalsın Dedi! ..........................................................................

7…69…148… Hangisinin Peşinden Koşmaya Değer… .....................

En Tehlikeli Kitle İmha Silahı Yanı Başımızda

Saf Mısınız? Yoksa, Gayri Safi Mutlu Musunuz? ................................

Oyun Bitti! ......................................................................................

Sorumluluklarımızdan “Sorumlu” Olmak! .........................................

Hollywood Bitiyor! ................................................................................

Ekşi Çikolata .....................................................................................

Yoksa “Doğru” Diye Öğretilenler Yanlış Mıydı? ................................

Sürdürülebilirlik bir yaşam tarzı olmadıkça!

YAŞAM KALİTESİNİN İSTİNAT DUVARI: İTİBAR!

Repuception! Ya Da Elmanın Yarısı… .................................................

İtibar Yönetiminden Sonra Ne Olacak? ..............................................

Caz, Türkülerimiz Ve İtibar Yönetimi ................................................

Thy’de Statüm Değişiyor! ......................................................................

Siyasette, Sporda Ve Sekste “İtibar Yönetimi” Olmaz! ....................

Sabıkasız Ürünler Ve Markalara Doğru… .........................................

Güzel Ölebilmeyi Başarmak! ................................................................

İtibar lekesini Hiç Bir Deterjan Çıkartmıyor! .................................

Parayı Nasıl Kazandığınız Sosyal Sorumluluktur! ..........................

Kurumsal Sosyal Sorumluluk Koca Bir “Yalan” Mı? .......................

Sigorta şirketlerinin İtibarı Kaç Paraya Sigorta Edilir? ...................

Marka İtibarı ....................................................................................