Sign up with your email address to be the first to know about new products, VIP offers, blog features & more.

Hisse değeri: olmayan değerin masalı

 

2012 yılında yayımlanan “Oyun Bitti” başlıklı kitabımın bir bölümünde hisse değeri konusunu değerlendirmişim. biraz kısaltarak, güncel gelişmeleri dikkate alarak paylaşıyorum.

Yirminci yüzyıl “olmayan değerlerin masalı” olarak tarihe geçti. Bunun belki de en önemli nedeni “hisse değeri” diye bir “havucun” önümüze konması ve tazı yarışlarında köpeklerin koşu alanına kemik konulmasında olduğu gibi iş âleminde herkesin bu havuca ulaşmak için kısır bir döngü içinde yarışmasıdır.

Sanal sermayelerle şirketler kurulması, halka açılma adı altında halkın parasının toplanması, bu paraların spekülatif ve manipülatif kazançlara yönlendirilmesi ve aslında olmayan ama “varmış” gibi yutturulan bir zenginliğin şirketlerin “değeri” olarak tanımlanması bu yüzyıla ait bir öykü.

Şirketlerin, uzun dönemli yatırım yapmak, teknoloji geliştirmek, insan kaynaklarının niteliklerini yükseltmek gibi, aslında “değer” olarak tanımlanabilecek alanları terk etmelerinin temel nedeni, CEO konumundaki şirket yöneticilerinin üç ay içinde yönetim kuruluna hisse değerinin “değeri” ile ilgili bir hesap verme önceliğinin olmasıydı…

Gerçek sanal âlemde “monopoli” oynamışız!

2000’li yıllarda tanıştığımız Facebook, Messenger, Twitter gibi sosyal ağlara sanal âlem adını verdik. Ama gerçek sanal âlemin 2008 finansal kriziyle Wall Street’te eriyip giden hisse senetleri olduğunu bir türlü kabul edemedik. 20. yüzyılın şirketleri sanal bir zenginlik sundular hepimize. Hatta hisse senetlerini şirket çalışanlarına dağıttık. Onları da sözde zengin ettik. NASDAQ, Enron balonları patladığında bile bu rüyadan uyanmak istemedik.

Şirketleri yöneten CEO’lar kimleri zengin etmeli? 2008 Wall Street finansal krizinde olup bitenlere bakarsak önce kendilerini sonra da o şirketin hissedarlarını tabii… Peki, o hissedarlar kim? Yani, o şirketlerin gerçek ortakları kim? Milyonlarca hisse senedi sahibi arasından hangileri kendi şirketlerinin sahibi olduğunu biliyorlar mı?

Dahası, cebimizdeki para gibi, o hisse senetlerinin de “banknot veya madeni” bir karşılığı yok.

Merkez bankalarının matbaalarında basılan banknotlarla bir yüzyıl boyunca “monopoli” oynamışız da haberimiz yokmuş. Ya da haberimiz varmış ama “dik” duramamışız.

Şirket yönetmek demek, hisse değeri yaratmak demek! Bu söz, günümüzde hâlâ geçerli ama raf ömrü doldu, dolacak… Yine de şirketlerin CEO’larının öncelikli işi hisse değerini “adam etmek”! Bunun için de, bireysel yatırımcıların birikimlerini ellerinde tutan büyük yatırımcılara; mantık ve genel doğrular içindeki stratejilerini anlatmak yerine, kısa vadede ne kadar  “kârlı” bir şirket olacaklarını anlatmakla ömür törpülüyorlar…

En can alıcı sorulardan biri de kâğıt üzerinde de olsa asıl kim zenginleşti? Geçen yüzyıla damgasını vuran sistemler bütünü içinde halk yoksullaştıysa ama birileri zenginleştiyse nereye bakmamız gerekiyor?

Tabii ki hisse değeri alım-satımlarıyla varlıklarına varlık katan, yeni yeni finansal enstrümanlar icat eden finans kurumlarına bakmamız gerekiyor. Bunların “ağababaları” Wall Street duvarına çarpıp un ufak oldularsa da sistem kaldığı yerden devam ediyor!

Şirket satın almaları, evlilikleri, birleşmeler, her türlü kredi mekanizması kapsamı içinde almış oldukları komisyonlarla sanal zenginliğin baş mimarı olan finansal kurumlar 20. yüzyıla çok şey borçlu. Yasalar onlar için çıktı. Koruma duvarları onlar için kalktı. Parlamentolar onların zenginliklerine zenginlik katsın diye toplandı. En saygın üniversitelerin adları “marka” olmuş profesörleri bu sektörün daha nasıl zenginleşebileceğine yönelik makaleler ürettiler, dersler verdiler. Ve yüzyılın sonunda “finans toplumu” adını alacak kadar güçlü ve etkin oldular…

Hisse değeri ne üretiyor da “değer” oluyor?

Geçtiğimiz yüzyılın sanal dünyasına damga vuran “hisse değeri” aslında ne üretiyor da değer oluyor? Örneğin bir fırında ekmek üretsek ve satsak bunun bir anlamı olabilir. Ekmek için un alacağız, maya koyacağız, adam çalıştıracağız, fırını yakacağız, tezgâhta satacağız ve bunun sonucunda kasaya (sanal da olsa!) bir para girecek.

Ama bir takım karmaşık ve özellikle herkes kolaylıkla anlamasın diye geliştirilmiş matematiksel modellerle şirket değerlemeleri ve hisse değerleri hesaplamaları yapılıyor…

Yani ortada bir “değer” var, ancak bu değerin ne işe yaradığı ve nasıl hesaplandığı konusunda kafamız karışık.

Fütürist Dr. Patrick Dixon da “hisse değeri” konusuna iş dünyasını acımasızca eleştiren entelektüellerden. Dixon hisse değerinin “tek başına” bir iş yönetmek için bir şey ifade etmeyeceğini vurguluyor ve “iflas etmiş bir anlayıştır” tanımını yapıyor.[1]

“Kavramsal olarak hisse değeri” ahlâken iflas etmiştir. Çünkü tek başına hisse değeri; bir ürün geliştiremez, girişimde bulunamaz, fikir ve hizmetlerin oluşmasını sağlayamaz. Dahası, yöneticilerin “ölüm fermanı” olmasına karşın aynı yöneticilerin, geçtiğimiz yüzyılın illüzyonu içinde akılsızlığın ve anlamsızlığın göstergesi olan bir kurt kapanına sıkışmışlıklarının simgesidir.

Ahlaken çökmüş bir kavramdır, çünkü dar açılı iş hayatında bir şirketin sahipliğinin simgesidir. Müşterileri memnun etmek, çalışanlara insanca davranmak, içinde yaşanılan çevreye duyarlı olmak, ekolojik davranışlarla işi yönetmek ancak hisse değerine bunların ne getireceği ya da ne götüreceği hesabından sonra devreye girmektedir.”

Bu nedenle günümüzde “iş etiği” çok ön plana çıkmıştır. Çünkü arkasında güçlü bir iş etiği olmayan hisse değerinin kimsenin nezdinde bir anlamı yoktur…

Dr. Patrick Dixon’ın da değindiği gibi hisse değeri bir “illüzyondur”. 

Son 120 yıldır uyutulduğumuz soyut bir kavramdır.

Markete gidip iki kilo veya iki paket alamayacağınız bir kavramdır.

Üniversitelerde hisse değeri yönetimi veya üretimi veya tedariki diye bir ders yoktur!

Hisse senedi borsalarındaki rakamların “gerçekten neyin karşılığı olduğu” tartışılır. Çok kazandığınızı düşündüğünüz hisse senedini o günkü değerinden paraya dönüştürseniz bile o paranın “gerçekte” bir karşılığı yoktur. 

2008 krizi ile MIT, Harvard, Yale, Stanford gibi her biri marka olmuş üniversiteleri bitirmiş, büyük Amerikan rüyasını daha 30’lu yaşlarında yakalamış yüz binlerce insanın hâlâ işsiz ve parasız dolaşmasının ana nedeni “hisse değeri” diye bir şeyin peşine takılmış ve bundan para kazanacaklarını zannetmiş olmaları değil mi?

Oysa marangozlar, tesisatçılar, elektrikçiler, tornacılar ve tesviyeciler yüzyılın bu büyük finansal krizi sonrasında işlerine güçlerine hâlâ devam edebiliyorlar! Şirketlerin “kâr” etmesi ile hisse değerini bir evliliğin iç meselesi olarak değerlendirebilirsiniz ancak, hisse değeri “kârlılığın” önüne geçtiği veya öncelikli olduğu zaman bugünkü durum ortaya çıkıyor ve “evlilik” çatırdamaya başlıyor. Şirketlerin kârlılığı üzerinden iş kurulabilir, genişletilebilir, yatırım yapılabilir, istihdam yaratılabilir, teknoloji geliştirilebilir, sosyal inovasyona gidilebilir ama hisse değeri üzerinden sadece finansal enstrümanlar sektörlerinde çalışanların maaşları, ikramiyeleri ve komisyonları ödenebilir…

[1] PATRICK DIXON; http://go.webassistant.com/inno/cont_pub_view_item.lhtml?-Token.Id=10809&-Token.cId=100259&-Nothing

Henüz yorum yok.

Ne düşünüyorsun?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir