@brandmap dergisinin 65. sayısında yayımlanmıştır.
Son zamanlarda en keyifle okuduğum yazarlar arasında Neşe Önen var.
Özellikle Ege’de Son Söz gibi yayınlarda kaleme aldığı “Bir Film, Bir Ülke” başlıklı kapsamlı inceleme dizileriyle tanınan Neşe Önen, sinemayı yalnızca bir sanat dalı olarak değil, başka toplumların ruhuna açılan bir pencere olarak kullanıyor.
Onun yazılarını okurken dünyanın farklı kültürleriyle tanışıyorsunuz. Ama daha önemlisi, o kültürlerin insana nasıl baktığını görüyorsunuz.
Neşe Önen bunu şöyle anlatıyor:
“Bir ülkeyi gerçekten tanımak için onun tarihini bilmek gerekir; ama bu tek başına yeterli değildir. Tarih bize devletlerin nasıl kurulduğunu anlatır. Antropoloji ise insanların nasıl yaşadığını… Bir toplumun gerçek karakteri çoğu zaman anayasalarda değil, sofralarda; resmî ideolojilerde değil, aile içinde kurulan ilişkilerde; büyük siyasal olaylarda değil, gündelik hayatın küçük ritüellerinde saklıdır. Bir anne çocuğunu nasıl uğurlar? Bir komşu kapıyı çaldığında ev sahibi nasıl karşılık verir? Bir genç hayallerini kiminle paylaşır? Bir ölüm haberi geldiğinde insanlar nasıl bir araya gelir? İşte bütün bu sorular, bir toplumun ruhunu anlamanın en güvenilir yollarıdır.”
Belki de bu yüzden bazı kelimeler, anlamlarından çok daha fazlasını taşırlar.
Bazen tek bir sözcük, bir toplumun yüzyıllar boyunca biriktirdiği hayat tecrübesinin anahtarına dönüşür.
Kosta Rika’nın “Pura vida”sı gibi…
Stresten uzak durmayı, sahip oldukları için şükretmeyi, hayatın kendisini olduğu haliyle kabul etmeyi ve anı yaşamayı anlatır. Kosta Rika’nın mutluluk endekslerinde sürekli üst sıralarda yer almasının ardında, bu sade ama içi saygı ve sevgiyle dolu yaşam anlayışının önemli bir payı olduğuna inanmışımdır.
Neşe Önen’in son yazılarından birinde ise yolumuz Senegal’e düşüyor.
Io Capitano! [filmi üzerinden Senegal’i anlatırken, BrandMap için yazmak istediğim ve aslında içinde bulunmak istediğim duygu halini tek bir kelimeyle tarif ediyor:
Teranga.
İşte o anda durup düşünüyorum.
Çünkü bazı kelimeler vardır; onları öğrendiğinizde yalnızca yeni bir sözcük öğrenmezsiniz. Kendinize bakmak zorunda kalırsınız.
“Teranga” da benim için böyle bir kelime oldu.
Dayanışma Hoşgörü Sevgi Paylaşmak

Dayanışma. Hoşgörü. Sevgi. Ve hepsinden önemlisi paylaşmak.
Sanki bir toplumun yaşamının altına serilmiş görünmez bir halı gibi…
Üzerinde yürüdükçe bizi birbirimize bağlayan, düşenin elinden tutmayı, aç olanla ekmeği bölüşmeyi, yabancıyı yalnız bırakmamayı hatırlatan bir kültür.
Ve insan ister istemez kendi toplumuna dönüp bakıyor.
Biz ne zaman unuttuk bunları?
Hangi noktada “birlikte yaşamak”, yalnızca aynı coğrafyada bulunmak anlamına geldi?
Ne zaman sahip olduklarımızın değerini, onları paylaşmakta değil, kimsenin bizimkine dokunamamasında aramaya başladık?
Ne zaman başarıyı mutlulukla evlendirmek yerine, ikisini de Amerikan dolarının yeşilinde aramaya başladık?
Teranga’nın karşısında insanın kendisine sormadan edemediği sorular bunlar.
Çünkü Teranga yalnızca bir Senegal geleneği değil.
Bana göre, kaybettiğimiz değerlerle yüzleşmek için önümüze konulmuş bir ayna.
O aynaya baktığımızda kendi yüzümüzü görmek kolay değil.
Hele dünyanın bir köşesinde çocuklar bombaların altında büyürken…
Hemen yanı başımızda, Gazze’den gelen görüntüler hayatımıza sızarken…
Enkazların arasında yalnızca binaların olmadığını fark ettiğimizde…
Orada yıkılanın yalnızca evler olmadığını görüyoruz.
İnsanlığın vicdanı da enkazın altında kalıyor.
Yarım kalan masallar…
Söylenemeyen ninniler…
Henüz öğrenilememiş çocuk şarkıları…
Bir daha kurulamayacak sofralar…
Ve belki de en acısı, bir çocuğun dünyaya güvenmeyi öğrenemeden dünyadan nefret etmeyi öğrenmesi…
Bütün bunlar, üzerimize bir ağırlık gibi çöküyor.
Bir yanda daha çok kazanmayı, daha çok tüketmeyi, daha çok sahip olmayı “başarı” diye tanımlayan bir dünya…
Diğer yanda paylaşacak bir parça ekmek, sığınacak bir ev, tutunacak bir el arayan insanlar…
Kulaçlarımız bizi nereye götürüyor?

Ve biz, bu iki dünyanın arasında yüzüyoruz.
Ama nereye?
Kulaçlarımız bizi nereye götürüyor?
Daha zengin bir dünyaya mı?
Daha güçlü bir dünyaya mı?
Yoksa giderek daha yalnız, daha duyarsız ve daha vicdansız bir dünyaya mı?
Belki de asıl sorumuz bu.
Çünkü insanı yaşamın kurgusundan çıkardığımız anda geriye ne kalır?
Teknoloji kalır.
Para kalır.
Güç kalır.
Tüketim kalır.
Ama insan kalmaz.
İşte tam o noktada Teranga, uzaklardan gelen bir kültür sözcüğü olmaktan çıkıyor.
Bir pusulaya dönüşüyor.
Neşe Önen’in anlatımıyla:
“Bu anlayışta misafir, yalnızca kapıyı çalan bir ziyaretçi değildir; ev sahibinin cömertliğini, paylaşma kültürünü ve insani sorumluluğunu ortaya koyması için bir fırsat olarak görülür. Bu nedenle bir Senegalli için misafiri karşılamak, ona su, çay ya da yemek ikram etmek, elindeki imkânlar sınırlı olsa bile onu rahat ettirmeye çalışmak ve kendisini evin bir parçası gibi hissettirmek yalnızca görgü kurallarının gereği değildir. Bunlar, toplumun doğru ve erdemli davranış olarak benimsediği ahlaki yükümlülüklerdir. Teranga’nın özü de tam olarak burada yatar: İnsan, sahip olduklarının büyüklüğüyle değil, onları başkalarıyla paylaşma isteğiyle değer kazanır.”[3]
Ne kadar sade.
Ve bir o kadar da sarsıcı.
Çünkü bize bugün başarı diye öğretilen şeyin tam karşısında duruyor:
Daha çok sahip olmak değil, daha çok paylaşmak.
Daha güçlü olmak değil, başkasına yer açmak.
Daha çok tüketmek değil, başkasının ihtiyacını görebilmek.
Belki de insanlığın bugün ihtiyacı olan yeni bir ekonomik modelden, yeni bir teknolojiden ya da yeni bir siyasi sistemden önce başka bir şeydir:
Birbirimizi yeniden insan olarak görebilmek.
Teranga tam da bunu söylüyor.
Kapını çalan yabancıya kapıyı aç.
Sofrana bir sandalye daha koy.
Ekmeğini böl.
Elindeki suyu paylaş.
Ve unutma:
İnsanın gerçek zenginliği, sahip olduklarının miktarıyla değil, paylaşabilecek kadar insan kalabilmesiyle ölçülür.
Belki de bütün mesele budur.
Belki de önümüzde iki yol var.
Biri daha fazla güç, daha fazla para, daha fazla tüketim ve sonunda daha fazla yalnızlık…
Diğeri ise daha az sahip olup daha çok paylaşmak; daha az hükmetmek, daha çok dayanışmak; daha az “ben”, daha çok “biz” demek.
İnsanlık henüz bitmedi.
Ve belki de bu yüzden, bugün insanlığın en çok ihtiyaç duyduğu kelimelerden biri Afrika’nın batısında, Senegal’de hâlâ yaşıyor:
Teranga!







Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Reklamcılık ve Halkla İlişkiler Bölümü için hazırlanmıştır.
İçeriği görmek için görsele tıklayınız
- Ücretsiz, indirebilirsiniz.
Ne düşünüyorsun?